Muối của năm năm trăm đồng

Chương 1: Muối của năm năm trăm đồng

Tháng Chạp.

Ổ khóa cửa kho rỉ đến mức Nghĩa phải lấy búa gõ ba cái mới mở được. Cánh cửa gỗ kêu ken két, ánh nắng chiều lùa vào, và anh đứng sững lại.

Muối. Cả một ngọn đồi muối trắng ngà cao gần chạm mái tôn, chất từ vách này sang vách kia. Mùi mặn xộc lên mũi, khô và sạch, không tanh như anh tưởng. Chỗ chân đống muối sát vách, những hạt muối đã kết lại thành tảng, bên trên phủ một lớp mỏng như sương.

– Nội ơi, cái này là bao nhiêu?

Bà Ngãi đang ngồi lựa đậu xanh ở hiên, không ngẩng lên.

– Ba chục tấn, hơn chút.

– Muối năm nào?

– Ba năm trước. Năm muối rớt giá năm trăm đồng một ký.

Nghĩa nhẩm. Năm trăm đồng một ký, ba chục tấn là mười lăm triệu. Năm nay thương lái vào Hòn Khói mua muối ruộng bạt một ngàn bốn. Bốn mươi hai triệu. Đủ để anh trả nửa số nợ còn lại của cái công ty giao đồ ăn anh mở với hai thằng bạn ở Sài Gòn, cái công ty sống được mười bốn tháng rồi chết vì hết tiền chạy quảng cáo.

– Sao nội không bán?

– Không bán. – Bà nói, giọng như nói trời sắp mưa. – Năm đó năm trăm, nội không bán. Năm ngoái tám trăm, nội không bán. Năm nay một ngàn tư, nội cũng không bán.

Anh định hỏi tiếp thì bà đứng dậy, bưng rổ đậu vô bếp. Sáu mươi năm làm muối, lưng bà còng xuống thành một đường cong như cái cào muối, nhưng bà đi nhanh hơn anh.

Tối đó, anh nằm trên võng ngoài hiên, nghe tiếng sóng ngoài bãi, mở điện thoại tìm. Muối sạch Hòn Khói. Muối hột Khánh Hòa. Muối hồng, muối ớt, muối tôm, muối tre. Mỗi thứ có cả trăm người bán. Anh đọc đến gần sáng, rồi ngồi dậy viết vào cuốn sổ: một cái thương hiệu muối sạch đóng hũ, bán qua mạng, mười tám ngàn một hũ năm trăm gam. Ba chục tấn muối của nội là sáu chục ngàn hũ.

Tháng Giêng.

Hũ muối đầu tiên bán được sau mười một ngày. Khách ở Gò Vấp, đặt hai hũ, phí gửi hàng ba mươi ngàn, đắt hơn tiền muối.

Hết tháng Giêng, Nghĩa bán được bốn mươi bảy hũ. Tiền hũ nhựa, tiền nhãn dán, tiền quảng cáo, anh lỗ hai triệu sáu. Anh không ngạc nhiên. Anh từng đọc đủ bảng tính để biết khi nào một con số đang chết.

Ra Giêng, đồng muối Hòn Khói vào mùa. Năm giờ sáng, bà Ngãi đã ra ruộng. Nghĩa đi theo, xách đôi ủng mượn của thằng Lộc nhà bên. Ruộng muối nhà bà có mười hai ô, nước biển dẫn vô ô chạt ngoài cùng, phơi cho mặn dần, rồi tháo qua từng ô một, mỗi ô mặn hơn ô trước, tới mấy ô trong cùng thì muối bắt đầu kết tinh, lóng lánh như những mảnh kính vỡ dưới nắng sớm. Bốn năm trước, dự án của tỉnh hỗ trợ trải bạt nhựa đen dưới các ô kết tinh, muối không còn lẫn đất, trắng hơn, nhưng giá thương lái trả cũng chỉ hơn được vài trăm đồng.

Bà Ngãi cầm cái cào gỗ, kéo từng đường dài, muối dồn thành những đống nhỏ hình nón dọc bờ ô. Nghĩa cầm cái cào thứ hai. Mười phút sau, lưng anh đau như gãy.

– Cào nhẹ tay. – Bà nói, không nhìn anh. – Cào mạnh rách bạt. Rách bạt thì muối lẫn bùn, thương lái trừ giá.

Thương lái tới lúc tám giờ, xe ba gác chở bao tải. Một ông khoảng năm mươi, đội mũ tai bèo, đi một vòng quanh mấy đống muối, bốc một nắm, cho lên lưỡi nếm, rồi nhổ ra.

– Một ngàn ba. Nay giá xuống rồi bà.

– Hôm qua một ngàn tư.

– Hôm qua là hôm qua. Ngoài bắc muối về nhiều.

Bà Ngãi bán. Nghĩa đứng nhìn ông thương lái đi qua cửa kho, liếc vô cái đống muối ba năm, nói với bà một câu mà anh không nghe rõ, chỉ thấy bà lắc đầu.

Chiều hôm đó, có một tin nhắn lạ gửi vào trang bán muối của anh.

"Chào em. Chị là Thục Đoan, nhà thùng nước mắm ở Phan Thiết. Chị thấy em ghi muối Hòn Khói. Em có muối để kho trên hai năm không? Chị cần muối đã nghỉ, không cần muối mới."

Anh không hiểu muối nghỉ là gì. Anh hỏi lại. Chị Đoan trả lời bằng một tin nhắn thoại dài bốn phút. Muối mới cào từ ruộng còn nhiều chất đắng, chất chát, người làm muối gọi là nước ót. Đem muối mới ra làm mắm thì mắm đắng, mắm chát, cá không chín đều. Nhà thùng nào làm mắm ngon cũng phải mua muối về đổ đống trong kho cho nó nghỉ, cho nước ót chảy bớt ra, một năm, hai năm, ba năm. Muối càng nghỉ lâu càng ngọt. Mà kho của chị chật rồi, không còn chỗ chứa, nên chị muốn tìm người có muối nghỉ sẵn.

"Muối nghỉ ba năm, chị trả sáu ngàn một ký."

Nghĩa đọc con số đó ba lần. Rồi anh đi vô bếp, đọc cho nội nghe.

Bà Ngãi đang nhóm bếp, tay cầm cái ống thổi lửa bằng tre. Bà dừng lại.

– Đứa nào hỏi?

– Nhà thùng ở Phan Thiết, nội. Chị tên Đoan.

Bà ngồi im một hồi lâu, lửa trong bếp liếm lên nồi.

– Ông nội mày hồi xưa đi ghe chở muối vô Phan Thiết. – Bà nói. – Ổng nói nhà thùng ngoài đó mua muối là phải mua muối nghỉ. Hồi đó ổng chở muối nhà mình đi bán, năm nào cũng để lại một đống trong kho cho nó nghỉ. Ổng mất rồi, không ai chở nữa. Muối rớt giá năm trăm đồng, nội tức, nội không bán, nội để đó. Nội nghĩ để đó thì có ngày có người tìm tới. Như hồi ông nội mày còn.

Bà thổi lửa. Lửa bùng lên.

– Mày bán cho nó đi. Nhưng nói thiệt là muối gì, năm nào.

— Hết chương 1 —