Hộp thiếc hình con công

Chương 3: Hộp thiếc hình con công

Ngày 22 tháng 10, đêm.

Mình mở hộp lúc mười giờ đêm, trên giường, mạ ngủ rồi.

Bốn mươi mốt mẩu giấy. Giấy xé từ vở ô li, giấy gói kẹo, một tờ là mặt sau tờ lịch. Mình trải ra hết trên tấm chăn, xếp theo nét chữ.

Mẩu đầu tiên của bé Na, chữ tròn và nhỏ: "Cô ăn cơm đi cô, em thấy hộp cơm của cô còn nguyên." Dưới cùng, Na ghi: "Phần thửơng: em lau bảng giùm cô." Rồi con bé gạch chữ "em", sửa thành "bạn Gia Bảo", chắc vì biết mình lau bảng không tới.

Mẩu của Gia Bảo, chữ to như gà bới: "Cô đừng la Đậu nữa. Đậu quên vở vì sáng nào cũng phụ mạ bán cháo từ bốn giờ. Tụi con hứa im năm phút."

Mẩu của một đứa không ký tên: "Cô gọi điện cho mạ cô đi. Mạ em nói ai cũng phải gọi cho mạ."

Mẩu của Cu Đậu, sai đúng chữ đó, mình nhận ra ngay: "Em ước cô có một cái hệ thống như trong truyện anh Hai em đọc. Hệ thống sẽ giao nhiệm vũ cho cô để cô đỡ mệt. Nhiệm vũ của cô là cười."

Mình đọc từng mẩu, và mỗi mẩu là một dòng phấn mình đã thấy trên bảng, gần như nguyên văn. Tụi nhỏ viết, bỏ vô khe, rồi chờ. Cô giáo không mở. Cô giáo bận. Thì cái hộp thiếc tự đi giao.

Mình không biết giải thích sao. Mình là giáo viên, mình tin vào cách đo bằng gang tay và thước kẻ. Nhưng mình ngồi trên giường lúc nửa đêm, trước bốn mươi mốt mẩu giấy, và hiểu được đúng một điều: không có hệ thống nào ở trên trời. Hệ thống ngồi ở ba mươi bảy cái bàn, cao tới thắt lưng mình.

Có một mẩu giấy viết bằng bút chì, nét run, mình nhìn mãi mới nhận ra là chữ thằng Phan Minh Khôi, đứa ngồi bàn cuối, ít nói nhất lớp sau Na: "Cô kể chuyện hồi cô học lớp ba đi. Em muốn biết cô có hư không."

Mình bật cười giữa đêm, cười tới mức mạ bên phòng kia hỏi vọng qua: "Đạm, con mơ chi rứa?"

Ngày 23 tháng 10.

Thi.

Năm giờ sáng mạ đã dậy ủi cái áo dài tím. Mạ ủi kỹ từng đường ly, xịt nước lên vạt, hơi nóng bốc lên thơm mùi vải. Mình ngồi ở bậc cửa ăn bát cháo mạ nấu, nhìn mạ ủi.

– Mạ ơi, hồi mạ dạy, mạ có khi mô dạy sai giáo án không?

– Có chớ. – Mạ không ngẩng lên. – Có bữa đang dạy phân số thì trời mưa dột trên đầu thằng học trò bàn ba. Mạ dừng bài, cả lớp đi kiếm thau hứng nước, rồi đo coi bao lâu thì đầy một phần tư cái thau. Bữa đó là bữa tụi nó hiểu phân số nhất.

Mạ treo cái áo lên móc, vuốt vạt áo cho thẳng.

– Giáo án là cái thước, con à. Học trò là cái bàn. Đo cái bàn chớ đừng đo cái thước.

Ban giám khảo ba người, ngồi cuối lớp. Bài dạy vẫn là "Đo độ dài bằng gang tay". Giáo án vẫn là giáo án mình soạn ba tuần.

Mình không theo giáo án.

Mình mở đầu bằng chuyện hồi lớp ba. Năm đó ở trường làng bên Phú Vang, mình làm gãy cây thước gỗ của thầy Hiền. Mình sợ quá, giấu hai khúc thước dưới gốc cây bàng, cả tuần không dám nhìn mặt thầy. Thầy đi tìm thước, rồi không tìm nữa, rồi tới giờ Toán đo chiều dài bàn học, thầy bảo cả lớp đo bằng gang tay. Thầy nói: "Thước thì mất được. Gang tay thì đứa nào cũng mang theo." Mình kể tới đó thì cả lớp im, không phải im năm phút như phép lạ, mà im như người ta im khi đang nghe.

– Rồi cô có nói với thầy không cô? – Khôi hỏi từ bàn cuối, lần đầu nó giơ tay trong tiết dự giờ.

– Có. Hai mươi năm sau. Lúc đó thầy quên mất rồi.

Cả lớp cười. Mình cũng cười. Ba giám khảo ở cuối lớp, một người cũng cười.

Rồi cả lớp đứng dậy đo bàn bằng gang tay. Đo cửa sổ. Đo cái bục giảng. Na đo cái hộp bánh quy thiếc màu xanh, được hai gang rưỡi. Cu Đậu mới khỏi bệnh, còn xanh xao, đo bàn tay của mình với bàn tay của nó, nói bàn tay cô dài hơn của em gần bằng một đốt ngón.

Giữa tiết, mình ngồi xuống ghế. Mình ngồi ghi kết quả học trò đọc lên, ngồi chừng hai phút. Giám khảo ghi chép gì đó. Mình không biết họ ghi chi.

Bảng đen, suốt tiết đó, không hiện một dòng nào.

Hết giờ, ban giám khảo đứng dậy. Người giám khảo đã cười, một thầy lớn tuổi đeo kính trễ xuống mũi, đi ngang tủ đồ dùng thì dừng lại, gõ ngón tay lên nắp hộp bánh quy thiếc.

– Cái hộp ni để chi rứa cô?

Ba mươi bảy đứa đang xếp hàng ra chơi quay lại nhìn mình. Cu Đậu nín thở. Na nắm chặt vạt áo.

– Dạ – mình nói. – Hệ thống của lớp.

Thầy nhìn mình, nhìn cái khe trên nắp hộp, rồi gật gù như hiểu, dù chắc thầy không hiểu. Cu Đậu thở ra một hơi dài tới mức Gia Bảo đứng sau phải lấy tay quạt.

Ngày 26 tháng 10.

Kết quả thi chưa có. Cô Diệp nói nghe đâu ban giám khảo có người khen, có người nói tiết dạy "chưa đúng tiến trình". Mình nghe rồi để đó.

Sáng nay vào lớp, góc trên bên phải bảng đen có dòng phấn cuối cùng, nhỏ hơn mọi lần:

"Nhiệm vũ hoàn thành hết. Phần thửơng: cô tự chọn."

Rồi nó mờ đi, như hơi thở trên kính.

Mình không biết chọn chi. Mình đứng đó lâu tới mức Gia Bảo lại hỏi cô ơi cô mỏi cổ hả cô.

Chiều, lớp về hết, mình viết một mẩu giấy, gấp tư, bỏ vô khe hộp thiếc hình con công. Viết bằng mực tím, nét chữ giáo viên ngay ngắn. Mình viết: "Nhiệm vũ của các con: mỗi tuần bỏ thư vô đây. Cô hứa thứ Sáu nào cũng mở."

Mình viết chữ "vũ" dấu ngã. Cố ý. Để tụi nhỏ nhận ra cô.

— Hết —