Cái đài buộc dây chun

Chương 1: Cái đài buộc dây chun

– Rè... rè... Hệ thống Phân Phối khởi động lại sau ba mươi chín năm tạm ngừng. Đề nghị đồng chí ký chủ xuất trình sổ.

Bà Phan Thị Thơi suýt đánh rơi cái đài xuống nền gạch.

Cái đài bán dẫn vỏ da nâu đã nứt, quai đeo mục, là thứ mạ bà để lại. Mạ mất năm ngoái, chín mươi mốt tuổi. Sáng nay bà lôi nó ra khỏi cái hòm gỗ dưới gầm giường, lau bụi, định đem ra tiệm sửa điện đầu ngõ hỏi còn nghe được không. Cái núm vặn dò đài gãy từ đời nảo đời nao, mạ buộc vào đó một sợi dây chun đỏ, kéo dây chun là núm xoay. Bà Thơi vừa kéo một cái thì đài rè lên. Không có pin. Hộc pin trống trơn, lò xo gỉ xanh.

– Rè... Chào đồng chí ký chủ Phan Thị Nhuận.

– Mạ tui mất rồi – bà Thơi nói, giọng run, nói với cái đài như nói với người. – Mất năm ngoái rồi.

Cái đài im một lúc, rè rè như đang lật sổ.

– Ghi nhận. Chuyển quyền ký chủ cho con gái trưởng: Phan Thị Thơi, sáu mươi sáu tuổi, nghề nghiệp: bán nước chè cổng ga.

Bà Thơi ngồi phịch xuống cái ghế đẩu.

Ba mươi năm nay bà bán nước chè ở cổng ga Vinh. Cái bàn gỗ thấp, bốn cái ghế nhựa, ấm chè xanh nấu bằng lá chè tươi mua của mấy bà ở Thanh Chương xuống, lọ kẹo cu đơ, đĩa lạc rang, bao thuốc lá bán lẻ từng điếu. Khách là người đi tàu, người đón tàu, mấy anh xe ôm, mấy chị bán xôi. Bà biết giờ tàu như biết giờ cơm. Bà chưa bao giờ biết hệ thống là cái chi, cho tới khi thằng cháu nội đọc truyện trên điện thoại rồi kể cho bà nghe.

Mạ bà thì biết. Bà nghĩ vậy, khi cái đài nói tiếp.

– Nhiệm vụ hôm nay: xếp hàng. Nhường suất cho người đứng sau. Phần thưởng: phiếu nửa lạng đường kính.

Bà Thơi bật cười, cười khan, cười như người vừa nghe lại một bài hát cũ. Tem phiếu. Xếp hàng. Đường kính. Mấy chữ đó bà bốn chục năm không nghe ai nói. Hồi bao cấp mạ bà là mậu dịch viên cửa hàng lương thực khu ga, cái cửa hàng tường vôi vàng, quầy gỗ cao tới ngực, sáng nào người ta cũng xếp hàng từ bốn giờ, xếp bằng gạch, bằng nón, bằng dép để giữ chỗ. Mạ bà cầm cái cân đĩa, cầm cuốn sổ gạo, cầm cả cái quyền mà cả khu ga vừa sợ vừa ghét. Ai cũng nói mậu dịch viên mặt lạnh như tiền. Riêng mạ bà, người ta nói thêm một câu: lạnh mà sòng.

Sáng đó, bà Thơi ra chợ Ga mua lá chè. Bà đứng xếp hàng ở quầy bánh mì của ông Thục. Đứng sau bà là một chị trẻ bế con, đứa nhỏ khóc ré. Bà nhường. Chị trẻ cảm ơn rối rít, mua xong ổ bánh mì vội vàng đi ra bến xe buýt.

Chiều đó, một bà khách quen đi tàu từ Đồng Hới ra, ngồi uống chén chè xong, đứng dậy, dúi vào tay bà Thơi một gói giấy báo nhỏ.

– Đường phèn nhà tui làm, cho bà một ít bỏ vô chè.

Bà Thơi mở ra. Đường phèn vàng óng, cầm lên tay nhẹ bẫng. Bà đem về cân trên cái cân đĩa của mạ để lại. Đúng năm lạng. Nửa cân. Bà ngẩn ra một lúc mới nhớ: nửa lạng đường kính thời đó là phần một người một tháng, còn đây là đường phèn, chục lần hơn. Hệ thống tính sai đơn vị. Hoặc hệ thống hào phóng hơn mậu dịch.

Tối đó cái đài rè lên: "Nhiệm vụ hoàn thành. Phiếu đường đã cấp. Lưu ý ký chủ: phiếu thời nay quy đổi theo giá thị trường."

Bà Thơi bật cười to tới mức thằng cháu nội ở phòng trong chạy ra hỏi bà làm chi rứa.

– Bà có hệ thống – bà nói.

Thằng cháu mười lăm tuổi nhìn bà, nhìn cái đài không pin, rồi ngồi xuống cạnh bà, cầm cái đài lên lắc lắc, áp vào tai. Nó không nghe thấy gì. Nhưng nó không cười. Nó nói giọng nghiêm như người lớn:

– Hệ thống của bà là hệ thống đời cũ, bà ơi. Hệ thống đời cũ thì chỉ chủ nhân mới nghe được. Trong truyện nói rứa.

Rồi nó hỏi bà tem phiếu là cái chi. Bà kể tới mười một giờ đêm.

Những ngày sau, cái đài giao nhiệm vụ đều đặn mỗi sáng, giọng rè rè như phát thanh viên đài tiếng nói những năm tám mươi. "Nhiệm vụ: rót thêm một chén chè cho người đi tàu đêm không có tiền. Phần thưởng: hai bìa đậu phụ." Ngày hôm sau ông Thục bánh mì đem sang hai bìa đậu phụ rán, nói vợ ông rán dư. "Nhiệm vụ: cân đúng, không bớt lạng lạc rang. Phần thưởng: một mét vải phin." Tuần đó con dâu bà đi chợ mua về cho bà một cái áo bà ba vải phin xanh nhạt, nói tự nhiên thấy hợp với mạ.

Bà kể chuyện cái đài cho ông Thục nghe. Ông Thục bảy mươi tuổi, hồi trẻ làm thợ máy đầu tàu, nghe xong gật gù như chuyện thường.

– Bà Nhuận mậu dịch mà. Cả khu ga ni ai chẳng biết bà ấy giữ sổ như giữ mạng. Chết rồi chắc sổ còn chạy.

Sáng thứ Bảy, cái đài không giao nhiệm vụ mới. Nó rè rất lâu, rồi đọc chậm, từng chữ, như người ta đọc thông báo dán ở cửa hàng mậu dịch:

– Thông báo. Còn tồn đọng một nhiệm vụ chưa quyết toán từ ngày mười hai tháng Ba năm một nghìn chín trăm tám mươi sáu. Nội dung: quyết toán với đồng chí Hồ Sĩ Kháng, nhân viên ga Vinh, một tem phiếu gạo mười ba cân. Hệ thống không đóng sổ được khi còn tồn đọng.

— Hết chương 1 —