Quyết toán

Chương 3: Quyết toán

Bà Thơi ngồi xuống cái ghế nhựa cạnh giường. Thằng cháu nội đứng ngoài cửa.

– Ông nói răng? Mạ con nợ ông chớ?

Ông Kháng lắc đầu, lắc chậm, cái đầu bạc trắng cạ xuống gối.

Ông kể. Ông kể đứt khúc, có lúc dừng lại thở, có lúc quên mất mình đang kể tới đâu, phải bà Thơi nhắc. Nhưng câu chuyện thì ông nhớ, nhớ như mới hôm qua.

Tháng Ba năm tám mươi sáu, vợ ông sinh đứa con thứ ba. Sinh khó, mất máu, nằm ở trạm xá ga. Ông làm bẻ ghi ca đêm, về tới nhà thì thấy cái ví đựng tem phiếu cả nhà bị kẻ trộm lấy mất. Tem gạo, tem đường, tem vải, tem chất đốt, sổ gạo, mất hết. Thời đó mất tem phiếu là mất cái ăn của cả tháng. Ông đi trình báo, người ta ghi nhận, bảo chờ tháng sau xét cấp lại.

Sáng mười hai tháng Ba, ông ra cửa hàng lương thực. Ông đứng trước quầy, không có tem, không có sổ, hai đứa con lớn ở nhà chưa ăn gì, vợ nằm trạm xá cần cháo. Ông không xin. Ông chỉ đứng đó. Cả hàng người sau lưng ông ồn ào.

Bà Nhuận nhìn ông rất lâu. Cái mặt lạnh như tiền. Rồi bà nói đúng một câu: "Anh đứng sang bên kia chờ, hết hàng tôi gọi."

Hết hàng, bà gọi ông vào kho. Bà rút trong túi áo ra một tem phiếu gạo mười ba cân, phần tháng đó của chính bà, của cái nhà có ba miệng ăn và một người con gái mới đi lấy chồng. Bà cân cho ông đủ mười ba cân, ghi vào sổ, ký tên. Ông hỏi chừng nào ông trả. Bà nói khi nào có thì trả.

– Tháng sau tôi có tem lại – ông Kháng nói, mắt nhìn lên trần nhà. – Tôi đem đến trả. Cô ấy không lấy. Cô ấy bảo: anh giữ mà nuôi con, đứa mới đẻ cần hơn. Tôi đem tới ba lần. Ba lần cô ấy không lấy. Rồi năm tám mươi chín bỏ tem phiếu. Gạo bán ngoài chợ. Cái tem thành giấy lộn. Tôi không biết trả cô ấy cái chi nữa.

Ông đưa bàn tay run run chỉ vào cái tủ gỗ. Bà Thơi mở tủ, theo tay ông chỉ, lấy ra một cái ví nhựa màu nâu, đã giòn, đã nứt. Trong ví có một tờ giấy gấp tư. Bà mở ra.

Tem phiếu gạo. Màu hồng nhạt, đã ố vàng ở mép, mực in đã phai. Mười ba cân. Tháng Tư năm một nghìn chín trăm tám mươi sáu.

– Bốn mươi năm – ông Kháng nói. – Tôi giữ để trả cô ấy. Cô ấy mất rồi hả?

– Dạ. Năm ngoái.

Ông Kháng nhắm mắt lại. Nước mắt chảy ngang thái dương, thấm xuống gối.

– Cô cầm đi. Coi như tôi trả mạ cô.

Bà Thơi cầm tờ tem phiếu, ngồi lặng rất lâu. Trong đầu bà là cái tháng Ba năm tám mươi sáu, cái nồi khoai lang khô không có hạt gạo, và mạ bà, đứng ở bếp lúc trời còn tối, không giải thích gì với ai. Bà đã giận mạ suốt cái mùa xuân ấy. Bà đã giận mạ thêm vài năm nữa, mỗi khi nhắc lại chuyện nghèo.

Đêm đó về nhà, bà đặt tờ tem phiếu hồng lên bàn, cạnh cái đài, kéo sợi dây chun đỏ.

– Rè... Phát hiện chứng từ: một tem phiếu gạo mười ba cân, tháng Tư năm tám mươi sáu, đứng tên Hồ Sĩ Kháng. Đối chiếu sổ...

Cái đài rè rất lâu.

– Ghi nhận: đồng chí Hồ Sĩ Kháng đã hoàn trả. Nhiệm vụ tồn đọng đã quyết toán.

Bà Thơi ngồi chờ cái đài nói tiếp, chờ nó đọc phần thưởng như mọi lần. Nhưng nó im. Rồi bà hiểu. Cái hệ thống ấy không phải hệ thống trời cho. Đó là cái sổ mà mạ bà giữ trong đầu suốt bốn mươi năm, sổ của những thứ mạ cho đi mà không lấy lại, sổ của những lần mạ cân dư cho người khác bằng phần của nhà mình. Mạ không bao giờ đòi. Nhưng mạ là mậu dịch viên. Mậu dịch viên thì sổ sách phải sạch, có chi mà chưa ghi xong thì không nhắm mắt yên được.

Sáng hôm sau, bà Thơi đóng hàng sớm. Bà ra chợ Ga mua mười ba cân gạo tám thơm, đóng bao, nhờ thằng cháu chở lên khu tập thể đường sắt.

Ông Kháng đang ngồi dựa tường, đứa cháu gái đút cho ông từng thìa cháo. Thấy bao gạo, ông nhìn bà Thơi, không hiểu.

– Mạ con dặn – bà Thơi nói, và bà không biết mạ có dặn thật không, nhưng bà biết mạ sẽ nói đúng câu này. – Ông giữ mà ăn. Người già cần hơn.

Ông Kháng nhìn bao gạo. Rồi ông cười, lần đầu bà thấy ông cười, cái miệng móm mém.

– Đúng là con gái cô Nhuận. Sòng mà lì.

Đêm đó, cái đài rè lên lần cuối.

– Thông báo. Phát hiện sai lệch sổ sách: hai bên cùng hoàn trả. Đối chiếu quy định... không có quy định. Đánh giá: hợp lệ. Hệ thống Phân Phối đóng sổ. Cảm ơn đồng chí ký chủ Phan Thị Nhuận và con gái.

Rồi cái đài im. Bà kéo sợi dây chun đỏ, cái núm xoay, mà chỉ còn tiếng rè rè trống rỗng của một cái đài không có pin.

Hôm sau bà lắp pin mới. Cái đài bắt được sóng đài tỉnh, đang phát bản tin sáng, giá lúa, thời tiết, lịch tàu. Bà đem nó ra quầy chè, đặt cạnh lọ kẹo cu đơ, mở nhỏ cho khách đi tàu nghe. Tờ tem phiếu hồng bà gấp tư, nhét vào trong cái hộc pin cũ phía sau, chỗ lò xo gỉ xanh, nơi không ai lục tới.

Sáng nào cũng vậy, có người đi tàu đêm xuống không có tiền, bà vẫn rót thêm một chén chè. Không có cái đài nào giao việc. Bà cũng không ghi sổ.

— Hết —