Hai nghìn bốn trăm chai

Chương 1: Hai nghìn bốn trăm chai

Tin nhắn của anh Nhâm Gia Thuần, phụ trách ngành hàng gia vị của chuỗi siêu thị, gửi lúc bảy giờ năm phút sáng thứ Hai:

"Chào chị Bội. Theo phản ánh của khách hàng tại mười hai cửa hàng, sản phẩm nước mắm nhĩ Nam Ô lô số chín có hiện tượng lắng cặn trắng dưới đáy chai. Bộ phận chất lượng yêu cầu thu hồi toàn bộ lô hàng, tổng cộng hai nghìn bốn trăm chai. Đề nghị bên chị phối hợp nhận hàng trong tuần này. Trân trọng."

Ngọc Bội đọc tin nhắn ấy đứng giữa sân phơi, tay còn cầm cái gáo dừa. Xung quanh cô, bốn chục cái lu sành đậy nắp tôn đứng thành hàng dưới nắng, mỗi lu cao ngang bụng, bên trong là cá cơm than với muối hạt ủ từ mùa nam năm ngoái. Gió từ vịnh thổi vào, mang theo mùi mắm nồng nồng mà người nơi khác ngửi thì nhăn mặt, còn người làng Nam Ô ngửi thì biết hôm nay trời tốt.

Ông nội cô ngồi ở hiên, cái ghế nhựa thấp, hai tay đặt trên đầu gối. Ông tám mươi tư tuổi, làm mắm sáu mươi lăm năm. Bội đưa điện thoại cho ông coi. Ông đọc chậm, mấp máy môi theo từng chữ, rồi trả điện thoại lại, đứng dậy đi vào kho.

Lát sau ông đi ra, trên tay là một chai mắm lô số chín, cái chai mà Bội để dành làm mẫu. Ông nghiêng chai trước nắng. Dưới đáy, một lớp hạt trắng lóng lánh như đường phèn vụn. Ông mở nắp, rót mắm ra cái chén, lấy ngón tay khều ra một hạt, đặt vào lòng bàn tay chìa cho Bội.

– Muối, – ông nói. – Mắm đạm cao, trời trở lạnh, muối nó tự kết lại. Mắm pha nước thì làm gì có.

Bội biết. Cô biết từ hồi còn bé, khi bà nội còn sống, tủ bếp lúc nào cũng có cái hũ mắm đáy đóng một lớp hạt trắng. Bà nội gọi là hạt mắm. Ai về làng, bà khều mấy hạt ra cho ngậm thử, mặn chát rồi ngọt lừ ở cuống lưỡi. Nhưng khách siêu thị ở Hà Nội, ở Sài Gòn, cầm chai mắm lên thấy cặn trắng, thì nghĩ là mốc, là hỏng, là hàng kém.

Hai năm trước, Bội bỏ việc ở ngân hàng về làng, xin ông nội cho đóng chai mắm của nhà bán ra ngoài. Cả xóm bảo cô dở hơi. Mắm truyền thống đã thua từ lâu. Ngoài chợ, chai nước mắm công nghiệp ghi bốn mươi độ đạm bán ba chục nghìn, chai mắm nhĩ nhà cô bán một trăm hai chục. Người ta không phân biệt được, mà có phân biệt được thì cũng không muốn trả gấp bốn.

Cô làm hồ sơ công bố, làm nhãn, gửi mẫu kiểm nghiệm, chạy khắp nơi chào hàng. Hơn một năm trời, chuỗi siêu thị này là chỗ đầu tiên chịu nhận hàng. Lô số chín là lô thứ ba, lớn nhất từ trước tới giờ.

Tin nhắn của Bội, bảy giờ bốn mươi:

"Chào anh Thuần. Cặn trắng là muối kết tinh tự nhiên do độ đạm cao và nhiệt độ thấp, không ảnh hưởng chất lượng. Bên em có thể gửi giải thích bằng văn bản kèm kết quả kiểm nghiệm. Mong anh cân nhắc chưa thu hồi."

Tin nhắn của anh Thuần, chín giờ mười:

"Chị Bội, em hiểu. Nhưng khách hàng không đọc văn bản. Khách hàng nhìn chai. Bộ phận chất lượng đã quyết. Ngoài ra, chuỗi đang xem xét lại việc có tiếp tục kinh doanh sản phẩm của chị hay không. Có thể chị cần cân nhắc phương án xử lý để sản phẩm không kết tinh."

Bội đọc đi đọc lại câu cuối. Cô biết "phương án xử lý" là gì. Pha loãng xuống cho độ đạm thấp đi. Hoặc cho thêm chất ổn định. Hoặc lọc lạnh, để muối kết tinh xong thì gạn đi, mắm cũng nhạt bớt. Nghĩa là biến chai mắm nhà cô thành một chai mắm giống mọi chai khác trên kệ.

Chiều hôm ấy, một chiếc xe hơi bảy chỗ màu đen đỗ ở đầu xóm. Người bước xuống là ông Lương Văn Đạo, giám đốc kinh doanh miền Trung của một hãng nước mắm công nghiệp lớn. Ông ngồi uống nước chè ở hiên nhà cô, khen mắm ngon, khen ông nội cô khỏe, khen sân phơi sạch, rồi đi vào chuyện.

– Hãng anh muốn bao tiêu toàn bộ mắm cốt của nhà em, – ông Đạo nói. – Giá cao hơn thương lái hai mươi phần trăm. Không phải đóng chai, không phải lo kệ, không phải lo khách trả hàng. Nhà em cứ ủ, anh cho xe tới hút.

– Hút về làm gì anh?

Ông Đạo cười.

– Pha. Mắm cốt nhà em đạm cao, một lít pha ra được bốn lít hàng tầm trung. Thị trường nó vậy em ạ. Ai cũng muốn mắm thật, mà không ai muốn trả giá mắm thật.

Ông nội cô ngồi im nãy giờ, bỗng hỏi:

– Rồi chai pha ra đó, ghi chữ Nam Ô không?

Ông Đạo ngập ngừng một giây.

– Ghi "hương vị truyền thống" thôi bác.

Ông nội gật đầu, không nói gì nữa. Ông Đạo để lại danh thiếp, hẹn ba mươi ngày cho câu trả lời. Ba mươi ngày cũng đúng bằng thời hạn anh Thuần cho cô nhận lại hai nghìn bốn trăm chai.

Tối đó, Bội ngồi trên bậc hiên, mở lại tin nhắn của anh Thuần. Cô để ý một chữ mà lúc sáng cô đọc lướt qua. Trong tin nhắn đầu tiên, anh ta gọi sản phẩm của cô là "nước mắm nhĩ". Trên nhãn chai không có chữ "nhĩ". Cô cố ý bỏ chữ ấy đi vì sợ khách ở ngoài không hiểu. Chỉ người làng mắm mới gọi giọt mắm đầu tiên rỉ ra từ ống lù dưới đáy lu là nhĩ.

— Hết chương 1 —