Đứa dự phòng

Chương 1: Đứa dự phòng

Bà nội tôi mất lúc ba giờ sáng thứ Bảy, và tới chín giờ sáng thì cả cồn đã nói với tôi cùng một câu: may mà có con Út, không thì bà đi từ hai chục năm trước rồi.

Tôi về tới bến đò Cồn Dơi lúc tám giờ hơn. Chiếc xuồng máy chở tôi từ bến xe qua sông, chạy giữa hai hàng dừa nước. Nước sông tháng Chín đục ngầu phù sa, mùi bùn non, mùi lục bình nát. Tôi ôm cái túi đồ nghề điều dưỡng trên đùi, bên trong có găng tay, khăn, bông, cồn, chai nước thơm. Ba tôi gọi lúc bốn giờ sáng, giọng khàn, chỉ nói "bà mất rồi con, con về liền nghe". Tôi lấy đồ nghề theo vì biết sẽ không ai trong nhà đủ cứng tay để tắm cho bà.

Ở đầu bến, ông Hai Tốt đã đứng chờ, áo sơ mi trắng cài tới cổ, cái nón nỉ đen cầm trên tay.

– Quyên về rồi hả con. – Ông nắm tay tôi. – Bà con đi êm lắm. Cô Út con ngồi bên giường tới sáng. Tội con nhỏ. Hồi đó nó cho bà con một trái thận, bà con sống thêm được hai mươi mốt năm. Giờ bà con đi rồi, nó như mất một nửa mình.

Tôi gật đầu. Câu đó tôi nghe từ bé tới lớn, nghe nhiều tới mức nó như một phần của cái cồn, giống cây dừa, giống con đò.

Bà nội tôi tên Võ Thị Lựu, người ta gọi bà Tư Lựu. Cô Út tôi tên Võ Thị Kim Ngà. Cô Út nhỏ hơn bà ba mươi ba tuổi, nhỏ hơn ba tôi mười hai tuổi, mà nhìn hai người đứng cạnh nhau thì ai cũng thấy: cô Út là bà nội hồi trẻ. Cùng một cái trán dô, cùng một cái nốt ruồi dưới mắt trái, cùng cái giọng hơi khàn, cười lên thì lộ cái răng khểnh bên phải. Không phải giống như mẹ con. Mà giống y hệt.

Vì cô Út là bản sao của bà.

Cả nước Nam Lục có chừng ba ngàn người như cô. Họ sinh ra trong chương trình mà báo chí hồi đó gọi là bản dự phòng, chạy từ năm hai ngàn bốn mươi tới năm bốn mươi sáu. Người giàu, người sợ bệnh, trả tiền cho một phòng thí nghiệm lấy tế bào của mình, tạo phôi, thuê người mang thai, sinh ra một đứa bé giống mình y hệt về gen. Họ không nói ra miệng, nhưng ai cũng hiểu đứa bé đó để làm gì: lỡ sau này mình hư thận, hư gan, thì đã có sẵn một bộ phận khớp hoàn toàn, không bao giờ thải ghép. Năm bốn mươi sáu, chuyện vỡ lở, chương trình bị đóng. Năm bốn mươi bảy, Hội đồng Lập pháp ra luật: những đứa trẻ đó là công dân đầy đủ, có quyền như mọi người. Không ai được ép họ cho đi bất cứ thứ gì trên thân thể mình, kể cả cha mẹ, kể cả người gốc. Luật cũng nói họ có quyền được biết mình sinh ra từ đâu.

Ông nội tôi, ông Tám Lượng, ghi tên vào chương trình năm bốn mươi mốt. Hồi đó trên cồn nhiều người hư thận, người ta đổ cho nước giếng nhiễm phèn nhiễm thuốc, nhà nào cũng có người chạy thận trên tỉnh. Mẹ ruột của bà nội tôi mất vì suy thận lúc năm mươi hai tuổi. Ông nội tôi sợ. Ông bán hai công vườn dừa, giấu bà, đi lên thành phố ký giấy. Bà chỉ biết khi người ta gọi bà lên lấy mẫu. Bà nội tôi không bao giờ kể lại bà đã nói gì với ông hôm đó. Ông Hai Tốt nói hồi đó ở dưới bến nghe tiếng bà la qua ba lớp vườn.

Năm bốn mươi hai, cô Út ra đời. Bà nội tôi đặt tên cô là Kim Ngà, làm giấy khai sinh cho cô là con gái út của mình. Bà nuôi cô bằng sữa bò hộp và nước cơm, như nuôi một đứa con đẻ. Bà gọi cô là con. Cô gọi bà là má.

Tôi bước lên bậc tam cấp nhà nội. Nhà ba gian lợp ngói, cột gỗ căm xe, trước sân có cây mai vàng và cái hồ nước mưa bằng xi măng. Trong nhà, quan tài chưa đóng, đặt giữa gian giữa, đầu quay về bàn thờ. Bà nằm trên chiếu, đắp tấm khăn trắng. Mấy bà hàng xóm ngồi xếp giấy tiền vàng bạc dưới đất. Ba tôi đứng ở góc nhà, mắt đỏ, áo còn nguyên nếp như vừa lấy trong tủ ra.

Cô Út ngồi ở đầu giường, hai tay đặt lên tấm khăn trắng chỗ ngực bà. Cô ba mươi bảy tuổi. Ngồi đó, cô như bà nội ngồi canh xác chính mình.

– Quyên. – Cô ngẩng lên. – Về rồi hả con.

– Dạ, con về.

– Con tắm cho má nghe. – Cô nói. – Cô làm không được. Cô sợ tay cô run.

Người ta đi ra hết. Tôi đóng cửa buồng, kéo màn. Ở cồn Dơi, người chết được tắm bằng nước nấu với lá bưởi và sả, thường là con gái hoặc con dâu làm. Tôi đeo găng, nhúng khăn vào thau nước ấm, mở tấm khăn trắng.

Tôi làm điều dưỡng ở bệnh viện trên thành phố ba năm. Ba năm, tôi tắm cho nhiều người chết hơn tôi muốn kể. Tôi biết đọc một thân thể như người khác đọc một tờ giấy. Vết mổ nào là mổ gì, sẹo nào là sẹo cũ, sẹo nào là sẹo mới, mũi khâu nào là khâu tay, mũi nào là máy. Đó là nghề.

Bà nội tôi gầy lắm, da mỏng như giấy pơ luya. Tôi lau mặt, lau cổ, lau hai cánh tay có mấy cái đồi mồi. Tôi lật nghiêng bà sang phải để lau lưng.

Ở hông trái bà, phía sau, ngay dưới xương sườn cuối, có ba vết sẹo tròn nhỏ, mỗi cái bằng đầu ngón tay út, xếp thành hình tam giác. Dưới rốn, có một đường sẹo ngang dài chừng sáu phân, mờ, trắng bạc. Ngoài ra không có gì nữa. Bụng dưới bên phải của bà trơn, không có vết mổ nào.

Tôi đứng yên, cái khăn ướt trên tay nhỏ nước xuống chiếu.

Tôi biết ba vết sẹo tròn đó. Tôi đã thấy chúng trên người khác, nhiều lần, ở khoa ghép tạng. Đó là sẹo nội soi lấy thận. Sẹo của người cho.

Người nhận thận thì không có sẹo ở hông. Người ta không lấy thận cũ của họ ra. Người ta đặt thận mới vào bụng dưới, phía bên phải hoặc bên trái, qua một đường mổ cong dài chừng mười lăm phân, hình như cái lưỡi liềm. Cả đời người nhận mang cái lưỡi liềm đó.

Bà nội tôi không có cái lưỡi liềm nào.

Tôi nhúng khăn vào thau, lau tiếp. Tay tôi không run. Đó cũng là nghề. Nhưng trong đầu tôi, một buổi trưa năm hai ngàn sáu mươi ba trở về, rõ như mới hôm qua. Con sông trước nhà, nước lớn, tôi tám tuổi, cô Út hai mươi mốt tuổi, cô cởi áo ngoài nhảy xuống sông tắm với tôi. Và trên bụng dưới bên phải của cô, có một đường sẹo cong dài, như cái lưỡi liềm.

— Hết chương 1 —