Ngày thứ nhất: Không cầm tay

Chương 1: Ngày thứ nhất: Không cầm tay

Bà Siêng nhấc bàn chân phải khỏi cán chèo, chỉ thẳng ngón chân cái vào mặt ông Đạm, rồi nói một câu khiến cả đoàn làm phim mười hai người trên bến Tam Cốc im bặt:

– Ông mà ngồi xuống thuyền tôi thì ông ngồi im. Đừng có đọc thơ.

Ông Đạm đứng trên bậc đá, áo sơ mi trắng cài kín cúc cổ, cái mũ phớt cũ kỹ cầm trên tay. Ông bảy mươi mốt tuổi, cao, gầy, tóc bạc trắng chải ngược, đúng kiểu ông giáo làng mà khách hàng của tôi mô tả trong bản đề xuất: "nam, ngoài bảy mươi, khuôn mặt hiền, phong thái nho nhã". Ông gật đầu rất lễ phép, ngồi xuống mũi thuyền, hai tay bám chặt hai bên mạn tôn.

– Thưa bà, tôi chưa đọc câu nào.

– Ông vừa đọc ở trên bến. Tôi nghe thấy.

– Đấy là tôi khen lúa.

– Khen thì khen bằng mồm thường. Đừng có ngâm.

Tôi là đạo diễn của cái phim quảng bá dài chín mươi giây này. Khách hàng là một công ty lữ hành ở Hà Nội, muốn một hình ảnh cho mùa lúa chín tháng Sáu: một đôi vợ chồng già chèo đò trên sông Ngô Đồng, lúa vàng hai bên, núi đá vôi trùng điệp, thuyền trôi vào hang Cả trong ánh chiều. Đoạn cuối, trong lòng hang tối, hai bàn tay già nua tìm nhau. Câu thoại duy nhất, do bà vợ nói, nhìn thẳng ống kính: "Về đây, lúa chín rồi."

Đoàn tôi tìm cả tháng không ra cặp vợ chồng nào vừa ý. Cặp thì ông chồng nằm viện, cặp thì bà vợ không chịu lên hình, cặp thì con cháu đòi cát xê gấp đôi. Cuối cùng thằng Tít, cậu trợ lý sản xuất người địa phương, mang về hai cái tên: bà Siêng, chèo đò bằng chân bốn mươi năm, cả bến gọi là "đôi chân vàng"; và ông Đạm, giáo viên dạy văn trường cấp hai trong xã đã về hưu, góa vợ, nổi tiếng đẹp lão. Hai người không phải vợ chồng. Hai người, theo lời bà Siêng, "chỉ biết mặt nhau qua mấy đám giỗ".

Bà nhận lời với giá năm triệu cho ba ngày, kèm ba điều kiện viết tay trên mặt sau tờ lịch: không nắm tay, không ôm, không ai được ngồi vào cái ghế gỗ nhỏ ở đuôi thuyền. Cái ghế ấy là của ông nhà bà. Ông mất chín năm rồi.

Ngày đầu tiên là một chuỗi thất bại có thể in thành sách giáo khoa cho sinh viên điện ảnh.

Cảnh một: thuyền xuôi giữa hai bờ lúa. Bà Siêng ngồi đuôi thuyền, hai bàn chân trần quặp lấy hai cán chèo, đẩy đều như máy, thuyền lướt êm như trượt trên dầu. Đẹp. Rồi máy quay lia sang ông Đạm. Ông ngồi cứng như tượng, mặt trắng bệch, hai tay bám mạn thuyền chặt tới mức gân xanh nổi lên như rễ đa.

– Bác ơi, bác thả lỏng một chút, – tôi gọi qua bộ đàm cầm tay.

– Tôi không biết bơi, – ông Đạm nói, rất nghiêm túc. – Tôi dạy văn bốn mươi năm, chưa xuống sông lần nào.

Bà Siêng chép miệng.

– Sông Ngô Đồng sâu có hơn mét. Ông ngã thì ông đứng dậy.

Cảnh hai: một đàn vịt bơi ngang qua, con vịt đầu đàn nhìn thẳng vào ống kính như diễn viên chuyên nghiệp. Ông Đạm buột miệng:

– Đẹp quá. Như câu thơ "Ao thu lạnh lẽo nước trong veo..."

– Tôi đã bảo đừng đọc thơ! – bà Siêng quát. Con vịt đầu đàn hoảng hồn bay vọt lên, kéo cả đàn bay theo, nước bắn tung tóe lên ống kính.

Trưa, cả đoàn kéo nhau vào quán cơm đầu bến ăn dê núi, cơm cháy. Bà Siêng không vào. Bà ngồi trên thuyền mình, mở cái khăn mặt gói nắm cơm trắng với mấy quả cà muối, ăn một mình dưới cái nón lá. Ông Đạm đứng ở cửa quán nhìn ra một lúc, rồi gọi thêm một bát canh cua rau đay, tự bưng ra bến, hai tay giữ bát cẩn thận như bưng nước thánh.

– Bà ăn thêm bát canh cho mát.

– Tôi có cơm rồi.

– Cơm nắm với cà thì nghẹn.

– Tôi ăn bốn mươi năm chưa nghẹn lần nào.

Ông Đạm không nói gì thêm. Ông đặt bát canh lên bậc đá sát mạn thuyền, đặt đôi đũa ngay ngắn lên miệng bát, rồi quay vào quán. Tôi ngồi ở bàn sát cửa sổ, nhìn ra. Bà Siêng ngồi im, không nhìn bát canh. Năm phút sau, bà vẫn không nhìn. Mười phút sau, tôi quay đi trả tiền. Lúc quay lại, cái bát đã nằm úp trên bậc đá, sạch trơn, đôi đũa gác chéo lên trên.

Cảnh ba, cảnh quan trọng nhất: vào hang Cả. Lòng hang dài hơn trăm mét, tối om, trần đá thấp tới mức có chỗ phải cúi đầu. Đèn của đoàn rọi lên vách đá ẩm, nước nhỏ từng giọt lách tách. Tôi hô: tay. Theo kịch bản, bà Siêng phải với tay lên, ông Đạm phải nắm lấy.

Bà Siêng không với tay. Bà ngồi im, hai chân vẫn chèo đều.

– Bà ơi, – tôi nói. – Chỉ một giây thôi ạ.

– Cô đọc lại tờ lịch đi.

Ra khỏi hang, mặt trời đã lặn. Ánh vàng mà cả đoàn chờ cả buổi chiều tắt ngấm sau dãy núi. Ngày đầu tiên, chúng tôi có mười bảy phút cảnh lúa, một đàn vịt bay, và không một bàn tay nào.

Tối đó, tôi đi bộ dọc bến để nguôi giận. Thuyền đã về hết, buộc thành hàng, nước sông đen thẫm phản chiếu ánh đèn hàng quán. Bà Siêng ngồi một mình ở bậc đá cuối bến, chân vẫn để trần, nhìn ra phía hang Cả. Thấy tôi, bà không đứng dậy.

– Cô ngồi đi.

Tôi ngồi. Bà im một lúc lâu, rồi hỏi một câu không liên quan gì đến cái phim:

– Phim này có chiếu ở Sài Gòn không cô?

— Hết chương 1 —