Hái từng trái

Chương 1: Hái từng trái

Ông Thao.

Thằng Khang về hôm mười lăm tháng Mười, cầm theo cái máy đo độ ngọt nhỏ bằng ngón tay. Nó đứng giữa vườn, bứt một trái cà phê, bóp cho nước rỉ lên cái mặt kính của máy, nhìn vào rồi nói: mười chín. Rồi nó bứt một trái hồng hồng, chưa chín hẳn, bóp, nói: mười hai.

Tôi hỏi nó số đó để làm gì. Nó nói số càng cao càng ngọt, cà phê càng ngon.

Tôi trồng cà phê trên đồi này ba mươi mốt năm. Nhà máy cà phê của Tây hồi xưa còn đứng dưới chân dốc, mái đỏ, tôi làm công nhân ở đó từ năm mười chín tuổi, sau đó được chia hai mẫu đất. Cả đời tôi chưa từng nghe ai đo độ ngọt cà phê. Cà phê thì phải đắng.

Nó nói năm nay nó muốn hái riêng một lô, chỉ hái trái chín đỏ, trái nào hồng thì để lại hái sau. Tôi hỏi một cây phải hái mấy lần. Nó nói ba, bốn lần.

– Một cây bốn lần thì công đâu mà hái? Người ta hái theo ký. Mày bắt người ta lựa từng trái, một ngày người ta được bốn chục ký thay vì một tạ, người ta bỏ đi làm cho nhà khác.

– Con trả công theo ngày, ba. Ba trăm rưỡi một ngày, cộng thêm thưởng.

Thương lái năm nay mua trái tươi hai mươi mốt ngàn một ký. Tôi tính trong đầu. Ba trăm rưỡi một ngày cho bốn chục ký trái, chưa kể tiền thưởng, chưa kể tiền làm cái giàn phơi nó đang vẽ trên giấy. Hái kiểu đó thì lấy tiền ở đâu ra mà lời.

Nhưng nó là con một, nó học hành đàng hoàng, nó đi làm pha chế cho một tiệm cà phê lớn ở Sài Gòn bảy năm. Mẹ nó nói ông cho nó ba sào lô dốc đá đi, lỗ thì lỗ ba sào. Tôi cho. Tôi cho vì tôi muốn nó thấy.

Khang.

Ba không nói ra nhưng ba chờ con thua. Con biết, vì tối nào ba cũng hỏi một câu giống nhau: "Bữa nay hái được bao nhiêu?"

Bữa đầu tiên, tụi con hái được ba mươi tám ký trái chín. Chị K'Brếu với hai cô em gái của chị là người K'Ho dưới buôn, hái cho nhà mình từ hồi con còn học tiểu học, quen tay vuốt cả cành từ trên xuống, trái xanh trái đỏ rơi hết xuống tấm bạt. Bữa đầu con đi theo từng người, nhặt từng trái xanh trong rổ ra. Chị K'Brếu cười, nói tiếng Kinh pha giọng buôn: "Khang làm vậy, chị hái tới Tết mới xong cái đồi."

Bữa thứ ba, con đổi cách. Con lấy một trái chín đỏ đẹp nhất, bóp lên cái máy đo cho chị coi số, rồi đưa chị cắn thử. Ngọt như trái sim. Rồi con đưa chị cắn trái hồng. Chị nhăn mặt. Con nói: tiền thưởng của chị là nhìn trong rổ, mười trái có một trái xanh thì không có thưởng. Không có trái xanh nào thì thưởng năm chục ngàn.

Bữa thứ năm, rổ của chị K'Brếu không có trái xanh nào.

Con chưa nói với ba vì sao con về. Bảy năm đứng quầy, con pha cà phê của Ethiopia, của Kenya, của Panama cho khách, giá ly nào cũng gấp ba ly cà phê sữa. Có lần một ông khách người Nhật hỏi con có cà phê Việt Nam nào pha được như vậy không. Con đưa ông một ly Cầu Đất tiệm nhập từ một nhà buôn. Ông uống một ngụm, lịch sự để ly xuống, nói nó đắng và hơi mùi khói. Con biết mùi khói ấy từ đâu ra: trái hái non, phơi dưới đất, sấy vội cho kịp bán. Con biết vì đó là mùi cà phê nhà con.

Tối hôm đó con gọi về cho mẹ, hỏi năm nay ba hái lúc nào.

Cái giàn phơi con dựng trong nhà màng sau nhà, bốn tầng lưới, cao ngang ngực, để không khí lùa từ dưới lên. Trái chín hái về con cho qua máy xát bóc vỏ, giữ lại lớp nhớt ngọt bám quanh hạt, rồi rải mỏng lên giàn. Người ta gọi là sơ chế mật ong, vì lớp nhớt khô lại vàng óng, dính tay như mật. Mười ngày đầu phải đảo liên tục, mỗi tiếng một lần, không là hạt dính nhau thành từng mảng, lên men quá tay thì chua như giấm. Đêm con đặt đồng hồ dậy đảo. Mẹ thức dậy nấu cho con gói mì.

Anh Bửu chủ một tiệm rang gần chợ Bàn Cờ, người con quen hồi còn đi làm, lên chơi hai ngày, bốc một nắm hạt đang phơi lên ngửi, rồi chuyển khoản cho con hai mươi triệu tiền cọc. Anh đặt ba trăm ký nhân xanh, giá một trăm sáu chục ngàn một ký, giao trước Tết.

Ba trăm ký nhân cần chừng một tấn rưỡi trái chín. Ba sào lô dốc đá năm nay ước được một tấn tám. Con tính dư. Con nói với ba như vậy, trong bữa cơm.

Ba gắp miếng cá kho, nói một câu:

– Trời chưa mưa thì cái gì cũng dư.

— Hết chương 1 —