Một năm trước đó

Chương 2: Một năm trước đó

Tôi là Đinh Văn Huy, tên thánh Phêrô, sinh ra và lớn lên ở một giáo xứ cách nhà thờ đá Phát Diệm hai cây số. Nhà tôi đạo gốc, ông cố tôi là thợ đục đá, theo lời bà nội kể, từng góp tay trong những năm người ta dựng ngôi nhà thờ có mái cong như đình làng ấy. Sáng Chủ nhật nào tôi cũng nghe chuông, tối nào cũng nghe mẹ đọc kinh. Mẹ tôi, bà Maria Ngoan, giáo viên tiểu học về hưu, có một chuỗi tràng hạt gỗ mun năm mươi chín hạt bà nội để lại. Mẹ lần hạt khi đọc kinh tối, và lần hạt mỗi khi lo. Tôi biết mẹ lo nhiều hay ít bằng cách nhìn ngón tay mẹ lần nhanh hay chậm.

Xinh là Hồ Thị Diệu Xinh, người Huế, nhà ở gần chùa Từ Đàm, cùng dạy với tôi ở một trường cấp ba ở Hà Nội. Cô dạy văn, tôi dạy lý. Cô nói chậm, cười khẽ, ăn cay gấp ba tôi, mùng một với ngày rằm thì ăn chay theo mệ nội. Mệ năm nay tám mươi hai tuổi, quy y từ năm hai mươi, sáng nào cũng tụng kinh. Mẹ Xinh, bà Thoảng, có một chuỗi bồ đề mệ cho. Bà lần chuỗi khi niệm Phật, và lần chuỗi mỗi khi lo. Xinh bảo cô biết mẹ lo nhiều hay ít bằng cách nghe tiếng hạt bồ đề lách cách nhanh hay chậm.

Lần đầu hai nhà ngồi với nhau là buổi dạm ngõ ở Huế. Nhà Xinh có một gian thờ Phật, một gian thờ ông bà. Mẹ tôi ngồi thẳng lưng trên bộ trường kỷ, tay để trong túi áo khoác. Bà Thoảng ngồi đối diện, tay để dưới vạt áo dài. Hai bà nói chuyện thời tiết, chuyện đường xa, chuyện Huế mưa nhiều, chuyện Phát Diệm gió mùa. Ai cũng lịch sự. Ai cũng cười. Và tôi với Xinh, ngồi hai đầu bàn, cùng nghe thấy hai thứ âm thanh rất khẽ: tiếng hạt gỗ mun lăn trong túi áo mẹ tôi, và tiếng hạt bồ đề lách cách dưới vạt áo mẹ Xinh. Cả hai đều nhanh.

Lần đầu Xinh về Phát Diệm, mẹ tôi dẫn cô đi lễ sáng Chủ nhật lúc năm giờ. Nhà thờ đá còn mờ sương, chuông ngân, người ta đi lễ đông như đi chợ. Xinh ngồi cạnh mẹ tôi, mặc áo dài tím, không biết lúc nào đứng, lúc nào ngồi, lúc nào quỳ. Cả nhà thờ quỳ xuống, cô vẫn đứng, lúng túng nhìn quanh như học trò lạc lớp. Tôi ngồi hàng sau, thấy mẹ tôi khẽ chạm vào cổ tay cô, kéo nhẹ cho cô ngồi xuống ghế, rồi ghé tai nói một câu. Sau này Xinh kể mẹ tôi nói: "Con cứ ngồi. Chúa không chấm điểm ai đâu."

Lễ xong, các bà trong hội đọc kinh xúm lại hỏi cô gái nào xinh thế, người đâu. Mẹ tôi nói con dâu tương lai, người Huế, theo Phật. Có bà nhíu mày. Mẹ tôi nói thêm, giọng không lớn: "Nhà người ta tử tế lắm." Rồi mẹ dắt Xinh đi ăn bánh cuốn ở cổng chợ, không nán lại nghe ai nói gì nữa.

Chuyện đầu tiên là ngày cưới. Nhà Xinh nhờ một thầy xem ngày ở gần chùa, thầy chọn một ngày đẹp cuối tháng Ba. Mẹ tôi tra lịch phụng vụ, cuối tháng Ba rơi vào Mùa Chay, giáo xứ không tổ chức cưới linh đình trong mùa đó, cha xứ khuyên dời. Nhà tôi đề nghị tháng Năm. Thầy xem ngày bảo tháng Năm năm nay không hợp tuổi cô dâu. Ba tháng điện thoại qua lại, cuối cùng chốt một ngày thứ Bảy đầu tháng Mười Một, âm lịch là ngày mười sáu, ngay sau rằm. Không ai vui hẳn, nhưng không ai buồn hẳn.

Chuyện thứ hai là lễ cưới. Cha xứ quê tôi nói đôi khác đạo vẫn cử hành hôn phối được trong nhà thờ, chỉ cần xin phép chuẩn, và hai đứa phải đi học khóa giáo lý hôn nhân. Không ai bắt Xinh phải theo đạo. Mẹ tôi nghe vậy thì thở phào. Bà Thoảng nghe vậy thì im rất lâu, rồi hỏi Xinh có chắc không. Xinh nói chắc.

Xinh đi học giáo lý hôn nhân với tôi ở một giáo xứ trong Hà Nội, tối thứ Tư hằng tuần, ba tháng. Cô là người duy nhất trong lớp không có tên thánh. Cô hỏi nhiều nhất lớp. Cô hỏi cha giảng phòng vì sao cầu nguyện thì phải làm dấu thánh giá. Cô hỏi vì sao người Công giáo không ăn thịt vào thứ Sáu Tuần Thánh, có giống ăn chay ngày rằm không. Cha cười, nói không giống hoàn toàn, nhưng có chỗ giống: đều là bớt đi một chút cho mình để nhớ đến điều lớn hơn mình. Xinh về chép câu ấy vào sổ tay.

Chuyện thứ ba là bàn thờ. Một tối, Xinh hỏi tôi, giọng nhỏ hơn mọi khi:

– Sau này về nhà anh, Tết em có được thắp hương cho ba em không?

Ba Xinh mất năm cô mười lăm tuổi. Tôi chưa kịp trả lời thì mẹ tôi, đang ngồi bên cạnh gọt táo, đã nói trước:

– Nhà bác cũng có bàn thờ ông bà con ạ. Tết, giỗ, nhà bác cũng thắp hương, cũng có mâm cơm. Đạo không cấm ai nhớ cha mẹ mình.

Xinh nhìn mẹ tôi rất lâu. Cô không biết điều đó. Cô tưởng nhà đạo thì không có bàn thờ tổ tiên. Mẹ tôi đứng dậy, dẫn Xinh lên gác, chỉ cho cô bàn thờ ông bà nội tôi, có bát hương, có ảnh, có cây thánh giá đặt bên trên. Xinh đứng chắp tay trước ảnh ông bà tôi một lúc, theo kiểu của cô. Mẹ tôi đứng bên, không nói gì.

Chuyện thứ tư, chuyện cuối, là chuyện tôi không để ý cho tới đêm nay.

Một tuần trước đám cưới, tôi chở mẹ ra chợ Phát Diệm mua đồ. Mẹ đứng rất lâu ở một hàng nồi nhôm, chọn một bộ ba cái nồi mới, một cái chảo, một bộ dao thớt, cả rổ rá, đũa muỗng. Tôi hỏi mua làm gì, nhà còn đủ cả. Mẹ nói nồi cũ thủng. Tôi không nhớ nồi nào thủng. Tôi cũng không hỏi thêm.

Mệ nội Xinh nhất quyết đi ra Phát Diệm dự cưới. Cả nhà can, sáu trăm cây số, mệ tám mươi hai tuổi. Mệ nói mệ chỉ có một đứa cháu gái, mệ muốn thấy nó đi lấy chồng, chùa hay nhà thờ thì cũng là chỗ người ta cầu cho nhau điều tốt. Mệ ra tới nơi chiều hôm qua, ngày mười bốn âm lịch, sau mười hai tiếng ngồi xe. Sáng nay là ngày rằm. Mệ ăn chay.

Trưa nay, mẹ tôi dọn một mâm cơm chay riêng cho mệ: đậu phụ sốt cà chua, nấm xào, canh rau ngót nấu nấm, dưa muối. Mệ ngồi trước mâm cơm, chắp tay, nói cảm ơn. Rồi mệ chỉ uống một chén nước chè. Mệ không động đũa.

Tôi tưởng mệ mệt. Xinh biết lý do, nhưng không dám nói. Tối, mệ cũng không ăn. Mười giờ đêm, mệ đứng dậy đi vệ sinh, ngã quỵ ở cửa buồng.

— Hết chương 2 —