Bốn giờ sáng

Chương 1: Bốn giờ sáng

Cái đài của ông bắt đầu nói lúc bốn giờ sáng.

Không phải nói to. Ông vặn nhỏ lắm, nhỏ đến mức người khác chắc không nghe thấy. Nhưng tôi nằm trên tấm phản kê sát giường ông bà, cách cái đài chưa đầy một mét, và tôi nghe thấy hết. Tiếng nhạc hiệu. Tiếng chị phát thanh viên chào buổi sáng. Tiếng bản tin thời tiết: "Hà Nội, sáng sớm có sương mù, nhiệt độ thấp nhất mười hai độ." Rồi đến tin tức. Rồi đến chương trình dân ca. Ngày nào cũng thế, từ bốn giờ đến năm rưỡi, như một cái đồng hồ.

Nhà tôi ở tầng bốn một nhà tập thể ở Kim Liên, ba mươi tám mét vuông kể cả cái chuồng cọp sắt bố tôi cơi ra ngoài từ hồi tôi còn bé. Sáu người. Ông bà nội ngủ cái giường đôi ở góc phòng ngoài, sát cửa sổ. Bố mẹ và con em gái tôi ngủ trong buồng nhỏ, kéo rèm thay cửa. Còn tôi, từ năm lớp sáu đến giờ, ngủ trên tấm phản gỗ kê ở phòng ngoài, ban ngày gấp chăn lại làm ghế ngồi xem tivi.

Cái đài ấy già hơn bố tôi. Vỏ bọc da nâu đã bong từng mảng, cái nắp ngăn pin gãy lẫy từ lâu, ông lấy dây chun buộc lại hai vòng. Ông mua nó năm bảy mươi tám, bằng tiền thưởng thi đua ở nhà máy cơ khí. Bà kể hồi ấy cả dãy nhà chỉ có hai cái đài, tối nào hàng xóm cũng sang nhà tôi ngồi chật cầu thang nghe kể chuyện đêm khuya. Bây giờ ai cũng có điện thoại, có tivi, chỉ có ông vẫn nghe đài. Ông bảo đài nói thì ông nghe, tivi nói thì ông phải nhìn, mà mắt ông thì để dành nhìn cháu.

Sáu người, một nhà vệ sinh ở cuối hành lang. Sáng nào nhà tôi cũng xếp hàng như ở trạm y tế: bố đi trước vì phải đi làm sớm, rồi mẹ, rồi con Mơ em tôi, rồi tôi. Ông bà đi sau cùng, hoặc đi từ lúc bốn giờ, lúc cả nhà còn ngủ. Ông bảo người già dậy sớm là để nhường.

Bàn học của tôi là cái bàn ăn. Ăn xong, mẹ lau bàn, tôi bày sách ra. Mười giờ tối, bà đi ngủ, tôi phải tắt đèn chính, bật cái đèn kẹp nhỏ, học dưới một vòng sáng bằng cái đĩa. Mười hai giờ, tôi đi ngủ. Bốn giờ, cái đài của ông bắt đầu nói.

Năm nay tôi lớp mười hai. Tôi thi khối A01, muốn vào Bách khoa. Cô chủ nhiệm nói với mẹ: "Bách có lực, nhưng phải ngủ đủ, phải có chỗ học yên tĩnh." Mẹ về kể lại câu đó trong bữa cơm, rồi im lặng. Bố cũng im lặng. Ông bà cúi xuống ăn. Không ai biết cái chỗ học yên tĩnh ấy nằm ở đâu trong ba mươi tám mét vuông này.

Từ hôm ấy, tôi nghe bố mẹ thì thầm trong buồng. Qua tấm rèm mỏng, tôi nghe được mấy chữ: "chung cư Long Biên", "bán căn này", "hai phòng ngủ", "ông bà không chịu". Có một đêm mẹ khóc. Bố nói nhỏ: "Để anh nói chuyện với ông." Hôm sau bố nói chuyện với ông ngoài ban công. Tôi không nghe được gì, chỉ thấy ông ngồi rất lâu, không châm điếu thuốc lào như mọi khi.

Rồi đến cái sáng hôm ấy.

Tôi thi thử lần hai, điểm Toán tụt một điểm rưỡi so với lần một. Tối đó tôi học đến gần một giờ, đầu nặng như đeo đá. Chưa chợp mắt được bao lâu thì nghe nhạc hiệu chương trình thời sự buổi sáng. Tôi trùm chăn kín đầu. Tiếng chị phát thanh viên vẫn lọt qua lớp chăn. "Hà Nội, sáng sớm có mưa phùn…"

Tôi tốc chăn ngồi bật dậy.

– Ông tắt cái đài đi được không ạ!

Giọng tôi to hơn tôi tưởng. Trong bóng tối, tôi thấy ông ngồi ở mép giường, cái đài áp bên tai, tay cầm cái núm vặn. Bà trở mình. Trong buồng, có tiếng con em tôi ú ớ.

Đáng lẽ tôi dừng ở đấy. Nhưng tôi không dừng. Cả tháng mệt mỏi, cả cái điểm Toán, cả những đêm nghe bố mẹ thì thầm về chuyện bán nhà, tất cả trào ra trong một câu:

– Cả nhà này có mỗi ông là rảnh, ông có phải thi đâu!

Cái đài tắt.

Ông không nói gì. Tôi nghe tiếng ông đặt cái đài xuống bàn, tiếng lò xo giường kẽo kẹt khi ông nằm xuống. Rồi im lặng. Tôi trùm chăn, tim đập thình thịch, vừa giận vừa xấu hổ, và không ngủ lại được.

Sáng hôm ấy, ăn sáng, ông vẫn hỏi tôi hôm nay học mấy tiết. Vẫn đưa cho tôi mười nghìn mua xôi. Vẫn như không có chuyện gì. Tôi không xin lỗi. Tôi tự nhủ, ông không giận thì thôi.

Từ hôm đó, bốn giờ sáng không có tiếng đài nữa.

— Hết chương 1 —