Lời bẩm thứ hai

Chương 3: Lời bẩm thứ hai

Mồng một tháng Sáu. Hôm nay không có chè. Ta nghĩ tới chuyện đi bẩm thầy giám lần thứ hai. Lần trước ta lên bẩm với cái giọng hăng hái và một câu nói về cám lợn. Lần này ta không có gì trong tay ngoài một cái chân bớt tê, mà thầy thuốc phủ đã bảo là nhờ trời sang hạ.

Ta ra sau bếp, nhìn cái chuồng gà nhà quán o để lại. Bốn con gà. Một con đã chết từ hôm qua, ba con còn lết.

Ta nghĩ cả buổi tối. Ta nhớ lại câu o nói: gà không biết ma trường thi là ai.

Mồng hai tháng Sáu. Ta lấy tiền thầy u gửi lên để mua sách, ra chợ Đông Môn mua một túi cám gạo và hai đấu gạo giã dối. Người bán cám nhìn ta từ đầu tới chân, hỏi cậu học trò mua cám làm gì, nhà nuôi lợn à. Ta bảo không, nhà nuôi gà.

Ta về, chia ba con gà còn sống của quán làm hai. Hai con nhốt riêng, cho ăn cơm gạo lứt trộn cám. Một con giữ nguyên, ăn cơm thừa gạo trắng như cũ. Ta biết ba con thì ít quá, nhưng quán chỉ còn có thế. Ta xin thằng Tí cho mượn thêm hai con gà ri nó mua để đem về quê làm giỗ. Nó cằn nhằn, nhưng cho. Ta nhốt hai con ấy vào chuồng gạo trắng.

Chiều nào ta cũng ra sau bếp, ghi lại: con nào đứng được, con nào ngã, con nào bỏ ăn. Thằng Tí cười ta đi học làm quan mà ra chăn gà. Cả phòng cười. Ta cũng cười, lần này thấy vui hơn.

Mồng chín tháng Sáu. Có thư anh Lân gửi lên, nét chữ còn run. Anh viết rằng về nhà được một tháng thì chân đỡ phù, đã chống gậy ra được tới bến. Mẹ anh nghèo, nhà không có gạo trắng, ngày hai bữa nấu cơm gạo đỏ giã tay với rau lang luộc, thỉnh thoảng có bát canh cua đồng. Anh viết đùa rằng chắc ma trường thi không chịu về làng nghèo. Anh hỏi ta chân thế nào. Anh hỏi o Bứa còn nấu chè không.

Ta đọc thư ba lần. Gạo đỏ giã tay. Cơm của nhà nghèo. Ta gấp thư lại, kẹp vào trang nhật ký này, rồi ra sau bếp đổ thêm cám vào máng cho hai con gà.

Mười lăm tháng Sáu. Hai con gà quán ăn cám đã đứng dậy được, tuy còn đi lệch. Hai con gà ri của thằng Tí ăn gạo trắng mới nửa tháng đã bắt đầu loạng choạng. Con gà quán ăn gạo trắng nằm một chỗ.

Chân ta lại bắt đầu tê. Nửa tháng nay không có chè. Tối nay ta ăn thử một bát cơm gạo lứt nấu chung với phần cám của gà, nhai mãi mới trôi.

Hai mươi hai tháng Sáu. Ta khiêng hai cái chuồng gà lên thềm nhà thầy giám.

Ta không biết lấy can đảm ở đâu. Có lẽ vì ta đã có một trang nhật ký mà ta muốn xoá đi. Ta quỳ trước thềm, bẩm với thầy rằng hôm mười chín tháng Tư, chính ta là người lên bẩm o Bứa trộn cám vào cơm, và ta đã bẩm sai. Ta xin thầy xem hai cái chuồng. Ta kể với thầy chuyện bát chè. Ta kể với thầy chuyện bảy người ăn chè và bảy người không ăn. Ta không nói tới vi ta min, vì ta không biết nó là cái gì.

Thầy giám nhìn hai cái chuồng rất lâu. Thầy nhìn hai con gà ri của thằng Tí đang loạng choạng như say rượu, nhìn hai con gà quán đang mổ cám trong máng. Rồi thầy nói một câu mà ta không ngờ:

– Ông Hồ cúng gạo trắng mười năm nay. Mười năm nay năm nào quán cũng có người tê chân. Ta tưởng là thấp khí.

Thầy không nói thêm. Thầy bảo ta khiêng chuồng gà về chỗ cũ.

Hai mươi lăm tháng Sáu. Hôm nay thầy giám cho người mang thư sang nhà ông Hồ Phú Thịnh. Ta không biết thư viết gì. Chiều nay, người nhà ông Hồ khiêng gạo sang, nhưng không phải gạo trắng như ngà. Là gạo giã một lượt, hạt còn vàng vỏ lụa. Kèm theo là ba bao cám.

Thầy giám dán một tờ cáo thị ở nhà ăn, nói rằng từ nay quán ăn gạo giã dối cho tiết kiệm. Không nhắc tới tê chân. Không nhắc tới o Bứa. Thầy là người trọng thể diện, ta biết.

Hai mươi tám tháng Sáu. Ta xin phép thầy về quê ba ngày. Thầy hỏi về làm gì. Ta nói ta đi tìm người. Thầy nhìn ta một lúc, rồi đưa cho ta một lá thư niêm phong, bảo đưa tận tay o Bứa.

Mồng ba tháng Bảy. Làng o Bứa ở ven sông, cách kinh thành nửa ngày đi bộ. Nhà o nhỏ, lợp tranh, trước sân có cái chuồng gà ri. Con gà ri trống mà o gánh đi hôm ấy đã đậu trên cọc rào, gáy vang như chưa từng gánh trên vai ai qua cổng quán.

O đang phơi cám trên nia. O nhìn thấy ta. O không đứng dậy.

Ta đưa lá thư của thầy giám. O mở ra đọc, lâu, môi mấp máy. Ta không biết thư viết gì. Ta chỉ thấy o đọc tới cuối thì gấp lại, đặt lên đầu gối, ngồi im.

Ta đứng giữa sân, không biết nói gì. Ta đã soạn sẵn cả một bài văn trên đường đi, có mở, có thân, có kết, như bài văn sách. Đứng trước o, ta không nhớ được chữ nào. Cuối cùng ta chỉ nói được đúng một câu:

– O ơi, chân con lại tê.

O không trả lời ngay. O hỏi anh Lân thế nào. Ta lấy lá thư của anh kẹp trong nhật ký ra, đọc cho o nghe đoạn gạo đỏ giã tay, đoạn rau lang luộc, đoạn chống gậy ra được tới bến. Ta đọc chậm, vì giọng ta không vững. O nghe xong thì cúi xuống nia cám, bốc một nắm lên, để cho nó chảy qua kẽ tay. Cám mịn, vàng nhạt, bay lên một làn bụi mỏng dưới nắng.

– Ở chỗ con ở, – o nói, rồi dừng lại, sửa, – ở làng con, người ta nói cái chi nuôi người thì thường nằm ngay dưới cái người ta vứt đi.

Ta không hiểu hết. Ta ghi lại đây, nguyên văn, để sau này hiểu.

O Bứa nhìn ta rất lâu. Rồi o đứng dậy, đi vào bếp. Lát sau o trở ra, tay bưng một bát chè đậu đen, còn bốc khói, bột vàng bùi bùi lắng dưới đáy bát.

Ta ngồi xuống bậc thềm, ăn hết. Tối nay về tới quán, ta sẽ ghi lại vào trang này. Ta sẽ không xoá trang mười chín tháng Tư. Ta để nó đó, cho ta đọc lại trước mỗi lần định lên bẩm thầy điều gì.

— Hết —