Bát chè đậu đen

Chương 2: Bát chè đậu đen

Hai mươi tám tháng Tư. Anh Lân nặng hơn. Hai chân phù lên tới bắp, bước không nổi, đêm nằm thở dốc như người leo núi. Thầy thuốc phủ đổi đơn ba lần. Hôm nay nhà anh ở bến Phù Lai cho người lên khiêng về. Anh nằm trên võng, nắm tay ta, bảo ta thi thay phần anh. Anh là người giỏi nhất quán. Ta không biết thi thay thế nào.

Mười bốn người tê chân. Có ba người như anh Lân, phù tới bắp, tim đập dồn.

Mồng ba tháng Năm. Từ hôm bị phạt, o Bứa nấu cơm gạo trắng như cũ, canh không còn bột vàng. Nhưng chiều nào o cũng nấu một nồi chè đậu đen, múc ra từng bát đặt ở chái bếp, ai muốn ăn thì xuống lấy. O bảo chè là tiền riêng của o, đậu đen o mua ở chợ Đông Môn, đường o mua. Thầy giám không cấm, vì không ai cấm người làm bếp nấu chè bằng tiền riêng.

Ta ăn. Cả phòng ta ăn. Chè đậu đen của o nấu đặc, có bột bùi bùi, ngọt vừa, ăn với nước gừng. Học trò xa nhà, chiều nào được bát chè cũng thấy như về nhà.

Mười tháng Năm. O Bứa gầy đi trông thấy. Tiền công của o bị phạt nửa tháng, vậy mà chiều nào nồi chè cũng đầy. Thằng Tí bảo chắc o có bồ ở chợ cho chịu đậu. Ta không cười. Tối nay ta xuống chái bếp lấy chè muộn, thấy o đang ngồi ăn một bát cơm nguội chan nước muối gừng, không có thức ăn gì khác. O thấy ta thì đẩy bát cơm ra sau lưng, đứng dậy múc chè cho ta, bảo ăn hết, đừng để thừa, thừa thì để cho gà.

Ta ăn hết. Ta không hỏi o vì sao. Có lẽ ta đã đoán được một phần, mà ta không muốn đoán tiếp.

Mười tám tháng Năm. Lạ thật. Chân ta bớt tê. Ta bấm mắt cá, vết lõm đầy lại nhanh. Thằng Tí cũng bảo nó bớt. Trong mười bốn người tê chân, bảy người bảo đỡ hơn. Bảy người kia là những người không ăn chè, hoặc ăn bữa có bữa không.

Ta không hiểu. Thầy thuốc phủ bảo trời sang hạ, thấp khí tan, bệnh tự lui. Ta muốn tin như thế.

Hai mươi lăm tháng Năm. Đêm qua ta không ngủ được, dậy đi ra giếng. Bếp còn sáng đèn. Ta nhìn qua khe liếp. O Bứa đang ngồi bên cái cối đá nhỏ, giã một thứ gì đó. Bên cạnh o là một cái bao vải. Ta nhận ra cái bao ấy. Bao đựng cám gạo của nhà ông Hồ, thứ ông vẫn bán riêng cho mấy lò nuôi lợn ở phường Tây. O đổ cám vào cái rây lụa, rây đi rây lại cho thật mịn, rồi trút vào nồi đậu đen đang ninh trên bếp.

Bột bùi bùi trong chè. Là cám.

Ta đứng ngoài khe liếp rất lâu. Ta nhớ lại mười chín tháng Tư, cái câu ta viết ở trang trước: thứ người ta mua về nấu cho lợn. Ta nhớ lại ta đã lên bẩm thầy giám thế nào, giọng ta khi ấy hăng hái thế nào. Bây giờ chân ta bớt tê là nhờ thứ ấy.

Ta không vào bếp. Ta về phòng. Ta không biết phải viết gì cho trang này, nên ta chỉ viết sự thật.

Hai mươi sáu tháng Năm. Sáng nay ta xuống bếp sớm, giả vờ đi lấy nước rửa mặt. O Bứa đang nhóm lửa. Ta hỏi o, thẳng, không vòng vo: o lấy cám ở đâu.

O ngồi im một lúc, rồi đứng dậy, đi ra sau bếp. Ta theo o. O chỉ cho ta xem hai cái chuồng gà. Một chuồng là bầy gà ri bốn con của o, ăn tấm, ăn cám, con nào cũng khoẻ. Chuồng kia là bốn con gà nhà quán, o tách riêng ra từ tháng trước, cho ăn đúng cơm thừa của học trò, cơm gạo trắng. Bốn con đều lết. Một con đã không đứng dậy được, nằm thở thoi thóp trong góc.

– Cậu nhìn đó. – O nói. – Gà không biết ma trường thi là ai. Gà chỉ biết nó ăn cái chi.

O nói o đổi tiền công hằng tháng lấy cám của lò ông Hồ. O nói o không giấu được trong cơm nữa, nên o giấu trong chè. O nói o không biết chắc đủ không, vì cám nấu chín lâu thì mất bớt, mà o không có cách nào đo. O nói anh Lân thì o đã không kịp, o thấy anh nặng từ trước khi o kịp làm gì. O nói câu ấy, giọng không đổi, nhưng tay o bóp chặt cái que cời lửa.

Ta hỏi sao o biết những điều ấy. O nhìn ta một lúc, rồi bảo: ở làng o, người ta biết.

Ta không tin. Nhưng ta cũng không hỏi nữa.

Ba mươi tháng Năm. Thầy giám biết chuyện chè. Không phải ta nói. Người lò lợn phường Tây lên quán đòi lại mối cám, nói o nấu bếp Văn Hiền quán tháng nào cũng mua hết cám của ông Hồ, lợn của họ không có cám ăn. Thầy giám gọi o lên. Lần này thầy không mắng. Thầy cho o thôi việc, trả đủ tiền công, bảo o về làng ngay chiều nay.

O Bứa đi lúc chiều. O mang theo bầy gà ri của o, bốn con, nhốt trong một cái lồng tre gánh trên vai. O không chào ai. Lúc o qua cổng quán, ta đứng ở hiên. O không nhìn ta.

Bầy gà nhà quán, o để lại.

— Hết chương 2 —