Ma trường thi

Chương 1: Ma trường thi

Mồng hai tháng Tư. Trời nồm, vách ẩm. Hôm nay lại một người tê chân. Lần này là anh Lân, phòng bên, người giỏi văn sách nhất quán. Sáng anh bước xuống thềm thì khuỵu gối, ngồi bệt xuống đất, bảo hai bàn chân như kim châm. Tính ra đã chín người trong sáu mươi học trò Văn Hiền quán. Thầy thuốc phủ đến bắt mạch, kê đơn trừ thấp, uống đã nửa tháng không đỡ.

Bọn học trò năm dưới bảo có ma trường thi. Năm nào gần kỳ thi Hương cũng có ma trường thi về bắt học trò giỏi, cho người kém đỗ thay. Ta không tin. Nhưng tối nay ta cũng thử bấm vào mắt cá chân mình. Vết lõm lâu mới đầy lại.

Mồng năm tháng Tư. Gà nhà quán dạo này đi khập khiễng. Con trống thiến đỏ hôm qua đứng không vững, ngã lăn ra trong sân bếp, cứ ngửa cổ lên trời như người say. Thằng Tí bên phòng ta đùa rằng ma trường thi bắt cả gà. Cả phòng cười. Ta cũng cười, nhưng rồi thấy không vui lắm.

Gà nhà quán ăn cơm thừa của học trò. Cơm Văn Hiền quán là gạo trắng tiến, ông Hồ Phú Thịnh ở phường Đông cúng cho quán mỗi năm ba trăm hộc. Gạo nhà ông giã bằng cối đá lớn, giã ba lượt, hạt trắng như ngà. Thầy giám quán vẫn nói học trò Văn Hiền ăn gạo không kém cung đình.

Mồng tám tháng Tư. Thầy giám ra đề văn sách tháng, đề về phép dùng người. Cả quán thức tới canh ba. Bữa sáng nay thầy xuống nhà ăn, đứng ở đầu chiếu, bốc một nắm cơm trắng lên giơ cho cả quán xem, nói hạt gạo này là ân của ông Hồ, học trò ăn no mà học, đỗ rồi thì nhớ ơn người cúng. Ai cũng dạ ran. Ta cũng dạ. Cơm gạo tiến dẻo và thơm thật, ăn với cá bống kho tiêu thì ba bát vẫn chưa thấy no.

Ăn xong, ba người trong chiếu ta đứng dậy không nổi, phải vịn vai nhau mà đi. Không ai nói gì về chuyện ấy. Còn bốn tháng nữa là vào trường thi. Học trò sợ tê chân, nhưng sợ trượt hơn.

Mười hai tháng Tư. Hôm nay có chuyện lạ. O Bứa nấu bếp ốm dậy được mấy hôm, trông khác hẳn. Trước o ít nói, làm việc lẳng lặng, ai sai gì làm nấy. Bây giờ o hay đứng nhìn học trò ăn cơm, nhìn rất lâu, rồi cúi xuống nhìn chân từng người. Chiều nay o hỏi ta có tê chân không, có thấy tim đập nhanh khi leo dốc không. Một o nấu bếp hỏi học trò như thầy thuốc hỏi bệnh. Ta bảo không, rồi bỏ đi.

Tối nay, lúc ra giếng, ta thấy o ngồi xổm ở sau bếp, trước cái chuồng gà nhỏ của riêng o. Gà của o là bầy gà ri bốn con, mổ tấm mổ cám trong cái máng gỗ. Con nào cũng chạy nhảy, lông mượt. O nhìn bầy gà của o, rồi nhìn sang bầy gà nhà quán đang lết lết bên đống cơm thừa, rồi lẩm bẩm một câu ta nghe không rõ, có chữ gì như là vi ta min. Chắc tiếng làng o.

Mười chín tháng Tư. Ta thấy chuyện này khó mà không ghi lại. Trưa nay cơm có lổn nhổn những hạt gì nâu nâu. Ta nhai thấy sượn, nhổ ra xem thì là gạo giã dối, còn cả vỏ lụa. Canh rau muống hôm nay lại có lẫn một thứ bột mịn màu vàng, ăn bùi bùi. Ta xuống bếp hỏi. O Bứa không giấu. O nói o trộn một phần gạo lứt vào cơm, cho cám gạo vào canh. O nói học trò tê chân là vì ăn gạo trắng quá, gạo giã kỹ thì mất hết cái lớp vỏ lụa nuôi chân nuôi tim.

Cám gạo. Thứ người ta mua về nấu cho lợn.

Ta không nói gì với o. Ta lên nhà trên, bẩm với thầy giám.

Hai mươi tháng Tư. Thầy giám gọi o Bứa lên mắng một trận trước mặt cả quán. Thầy nói học trò Văn Hiền quán là người sắp vào trường thi, sắp ra làm quan, không phải lợn mà ăn cám. Thầy nói gạo tiến của ông Hồ là lòng tốt của người ta, o đem gạo ấy đi đổi lấy gạo lứt là phụ lòng người cúng. Thầy phạt o nửa tháng tiền công, cấm o đụng tới gạo của quán.

O Bứa đứng cúi đầu, không cãi. Lúc đi xuống thềm, o nhìn thấy ta đứng ở cột hiên. O biết là ta. Ta thấy o biết.

Ta về phòng, ngồi mài mực, định viết tiếp bài văn sách về phép trị thủy. Thằng Tí bảo ta làm phải, học trò không ăn cám lợn được, để thầy biết mà giữ thể diện cho quán. Mấy người trong phòng gật gù. Ta cũng thấy mình làm phải. Viết không được chữ nào. Chân trái ta lại tê, từ mắt cá lên tới đầu gối.

— Hết chương 1 —