Lớp đất thứ nhất

Chương 1: Lớp đất thứ nhất

Sáng thứ hai về Lý Sơn, Nhi thức dậy, đi ra gian thờ, và gương mặt đất sét cô nặn tối qua không còn là gương mặt chú Tư nữa.

Cô đứng sững ở ngưỡng cửa. Cái hình nhân nằm trên tấm chiếu cói trải dưới chân bàn thờ, dài chừng một gang tay rưỡi, nặn bằng đất sét xám pha cát. Thân mình, tay chân cô nặn qua loa theo lời ông thầy cúng dặn, chỉ cần đủ hình người. Riêng cái mặt thì cô làm kỹ, làm tới gần nửa đêm, dưới ánh đèn bàn kéo dây từ trong buồng ra. Cô nặn theo trí nhớ. Chú Tư mặt vuông, mũi to, hai má bầu, cười lúc nào cũng thấy cái răng khểnh. Cô nhớ rõ, vì cô lớn lên trên lưng chú.

Gương mặt nằm trên chiếu bây giờ gầy hơn. Hai gò má nhô cao. Khoé miệng mím lại, không cười. Cằm nhọn ra. Và trên gò má trái, ngay dưới đuôi mắt, có một vết lõm nhỏ hình trăng khuyết, cỡ móng tay cái, sắc gọn như có ai bấm móng vào lúc đất còn ướt.

Nhi chưa bao giờ ấn cái vết đó.

Cô ngồi xổm xuống, đưa ngón tay chạm vào. Đất còn ẩm. Ẩm hơn lúc cô đi ngủ, như có ai đã nhúng tay vào nước rồi nắn lại.

Phạm Mẫn Nhi hai mươi mốt tuổi, học năm ba khoa điêu khắc ở Huế. Cô về Lý Sơn vì bà nội gọi. Chú Tư, con trai út của bà, đi biển mất tích từ cơn gió mùa tháng Chạp năm ngoái. Tàu của chú bị sóng đánh vỡ ngoài khơi, ba người được tàu bạn cứu, chú và một người nữa không bao giờ tìm thấy. Gần một năm, người ta đã thôi tìm. Bà nội quyết làm mộ gió cho chú.

Ở Lý Sơn, người đi biển mà không về, không tìm được xác, thì nhà làm mộ gió. Người ta mời thầy về làm lễ chiêu hồn, gọi hồn người mất về nhập vào một hình nhân, rồi chôn hình nhân đó như chôn người thật, có quan tài, có bia, có nhang khói. Hình nhân xưa làm bằng gỗ hay bột, bây giờ nhiều nhà làm bằng đất sét. Cái mặt hình nhân, người ta cố nặn cho giống người mất, để hồn về nhận đúng chỗ của mình.

Nhà bà không còn tấm ảnh nào của chú Tư rõ mặt. Tấm ảnh duy nhất trên bàn thờ chụp hồi chú đi bộ đội, ướt mưa trong trận lụt năm nào đó, lem nhem gần hết. Nên bà gọi Nhi về.

– Con học nặn tượng. – Bà nói qua điện thoại, giọng khàn khàn. – Con nặn cho chú con cái mặt. Người ngoài nặn, chú con không nhận.

Nhi về bằng tàu cao tốc từ cảng Sa Kỳ, ngồi một tiếng lắc lư, nôn hai lần. Bà cụ ngồi ghế bên cạnh đưa cho cô một tép gừng, dặn ngậm vô, rồi hỏi cô về đảo đám ai. Cô nói về làm mộ gió cho chú. Bà cụ gật đầu, không hỏi gì thêm, như chuyện đó ở đây là chuyện thường. Đảo Lớn vẫn vậy, vẫn những thửa ruộng hành tỏi phủ cát trắng tinh, những bờ rào đá núi lửa đen sì xếp chồng không vữa, mùi tỏi phơi nồng nàn trong nắng. Nhà bà ở sát chân núi Thới Lới, ba gian, mái ngói âm dương, trước sân có cây bàng vuông.

Bà Ngấn tám mươi hai tuổi, lưng còng, mắt đục, tay vẫn còn ra ruộng tỉa hành mỗi sáng. Bà dắt Nhi ra gian thờ, chỉ cho cô khối đất sét đã nhào sẵn, ướt rượt, trùm trong cái bao bố.

– Đất này mua trong bờ. – Bà nói. – Ở đảo đất toàn cát, nặn không được.

Bữa cơm chiều chỉ có hai bà cháu. Bà nấu canh rong biển với tôm, xào một dĩa lá hành non, chiên mấy con cá chuồn. Bà ăn chậm, nhai lâu, kể chuyện chú Tư như kể chuyện một đứa nhỏ đi chơi xa sắp về. Chú Tư ăn cá chuồn thì chỉ ăn cái đầu, chừa thân cho má. Chú Tư đi biển về là ra ruộng tỏi ngồi ngủ trưa giữa nắng, không ai kêu dậy được. Chú Tư hát dở mà thích hát, cứ say là ca, ca câu nào cũng lạc giọng.

– Mấy chục năm nó ở với bà. – Bà nói, gắp miếng cá bỏ vô chén Nhi. – Ba con ra Huế, mấy cô lấy chồng trong bờ. Còn nó ở lại. Nó nói nó đi đâu thì má ở với ai.

Nhi không biết nói gì, chỉ cúi xuống ăn. Ngoài sân, trời tối dần, tiếng sóng ở bãi bên kia núi vọng tới rì rầm. Đèn mấy chiếc tàu câu ngoài khơi bắt đầu sáng lên, lấm tấm như sao rơi xuống biển.

Tối hôm đó, Nhi nặn. Bà ngồi trên cái ghế đẩu gần đó, không nói gì, chỉ nhìn. Thỉnh thoảng bà nói: mũi chú con to hơn chút. Má chú con bầu hơn chút. Cái răng khểnh, con chừa cho nó cái răng khểnh. Tới mười một giờ, bà nhìn cái mặt đất sét rất lâu, rồi gật đầu.

– Giống. – Bà nói. – Giống nó.

Rồi bà đi ngủ.

Bây giờ, sáu giờ sáng, cái mặt đất sét không giống chú Tư nữa. Nhi nghe tiếng chân bà nội lẹp xẹp từ nhà sau đi lên. Bà bưng một cái tô sành, trong tô là cháo hành với cá. Bà đi tới ngưỡng cửa gian thờ, nhìn xuống chiếu, nhìn cái hình nhân.

Cái tô rơi khỏi tay bà, vỡ tan trên nền gạch.

— Hết chương 1 —