Hai công ruộng ven rạch

Chương 1: Hai công ruộng ven rạch

Tờ giấy được gấp làm ba, nằm trong một bao thư cũ màu vàng, giữa xấp giấy khen của mấy đứa cháu và tờ giấy báo tử của má.

Diệu tìm thấy nó hai tháng sau đám tang ba, khi cô dọn cái tủ thờ bằng gỗ dầu ở nhà ba trong ấp. Giấy ngả vàng sẫm, mép quăn, có mấy đốm nâu như vết trà đổ. Chữ viết bằng mực bút bi xanh, nét chữ tròn của người học hết lớp bốn trường làng:

“Giấy sang nhượng đất. Hôm nay ngày 12 tháng 3 năm 1986, tôi tên Hồ Văn Mến cùng vợ là Lê Thị Út, đồng ý sang lại cho anh Quách Văn Kỉnh hai công đất ruộng ven rạch Bà Hai, giá ba chỉ vàng 24, đã nhận đủ. Ranh phía bắc tính tới gốc me, ranh phía nam giáp mương nhà ông Tám Đực.”

Bên dưới có chữ ký của ông Mến, một chữ M ngoằn ngoèo, có dấu lăn tay. Có chữ ký người làm chứng, ông ấp trưởng thời đó, đã mất từ lâu.

Diệu bốn mươi sáu tuổi, dạy Văn ở trường cấp hai ngoài chợ xã. Cô đọc tờ giấy ba lần, ngồi bệt dưới nền gạch tàu, mà tay cứ run.

Cô nhớ hai công ruộng đó. Hồi nhỏ, cô ngồi dưới gốc me ở đầu bờ, chấm me non với muối ớt, nhìn ba cô đi cày. Gốc me to, tán rộng, trái chín thì cả ấp tới xin. Ba cô cày ruộng đó tới năm 2005, rồi ba bệnh phổi, không làm nổi. Ba để cho nhà ông Mến hàng xóm làm, không lấy lúa, coi như cho mượn, vì ông Mến với ba là bạn từ thời còn đi tát đìa.

Rồi ông Mến mất. Rồi năm 2012, khi xã đo đạc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hai công ruộng ấy được cấp tên bà Út, vợ ông Mến, vì nhà bà đang canh tác. Ba Diệu khi đó nằm viện, không ai biết để đi khiếu nại. Ba chỉ nói với cô một câu, mà cô tưởng ba nói lúc mê sảng: ruộng đầu bờ là của mình, con đừng quên.

Giờ thì cả vùng ven sông đang được quy hoạch khu công nghiệp. Lịnh, con trai bà Út, đã ký giấy đặt cọc bán hai công ruộng ấy cho một công ty, giá bốn tỷ.

Diệu nộp đơn khởi kiện ra tòa án khu vực, kèm tờ giấy tay năm 1986.

Phiên hòa giải đầu tiên, Lịnh tới với luật sư. Anh ta ngoài bốn mươi, người đậm, đeo đồng hồ vàng, nói giọng sang sảng. Bà Út không tới. Lịnh nói má anh tám mươi tuổi, đau chân, không đi được.

– Giấy tay mà, chị Diệu. – Lịnh nói, không nhìn cô. – Chữ ký ba tôi, ai mà biết thật hay giả. Ba tôi mất rồi, không ai làm chứng được. Đất nhà tôi làm ba chục năm nay, có giấy chứng nhận đàng hoàng.

– Ba tôi cày ruộng đó từ năm tám mươi sáu, cả ấp biết. – Diệu nói.

– Cày là cày. Mượn đất cày cũng là cày. Ba chị cày ruộng nhà tôi.

Luật sư của Lịnh đề nghị tòa trưng cầu giám định tờ giấy tay: giám định tuổi giấy, tuổi mực, chữ ký. Diệu đồng ý ngay. Cô không có gì phải sợ, cô nghĩ vậy.

Mấy ngày sau, Diệu đi hỏi những người còn nhớ. Ông Sáu Cồ, con trai ông Tám Đực, ngồi vá lưới dưới gốc dừa, nói ông nhớ chú Hai Kỉnh cày ruộng đầu bờ mười mấy năm, con trâu cột dưới gốc me, trưa nào chú cũng nằm võng ở đó. Nhưng mua hay mượn thì ông không biết. Hồi đó con nít, ai mà để ý chuyện người lớn. Mấy bà già trong ấp cũng nói vậy. Ai cũng nhớ ba cô cày. Không ai nhớ ba cô mua.

Cô đạp xe qua nhà bà Út. Căn nhà tường mới xây, lát gạch men bóng, cổng sắt sơn xanh. Lịnh đang ngồi uống trà ngoài hiên với hai người đàn ông mặc sơ mi đóng thùng, trên bàn trải một tấm bản đồ quy hoạch. Thấy cô, anh ta đứng dậy, ra tận cổng, không mở.

– Chị Diệu tới có chuyện gì? Có gì thì ra tòa nói.

– Tôi muốn thăm dì Út.

– Má tôi mệt, đang ngủ.

Diệu nhìn qua vai anh ta. Ở ô cửa sổ bên hông nhà, tấm rèm hoa vừa vén lên một góc. Một gương mặt già, tóc bạc, nhìn ra cổng. Diệu đưa tay lên chào. Gương mặt ấy nhìn cô một lúc, rồi tấm rèm buông xuống.

Cô đạp xe về theo con đường đất ven rạch, ngang qua hai công ruộng đầu bờ. Lúa đã gặt, gốc rạ khô vàng, mấy con cò đứng một chân trên bờ mương. Chỗ gốc me ngày xưa giờ chỉ còn là một khoảng đất trống mọc cỏ ống, cô không chắc nữa là đúng chỗ đó hay không.

Tối hôm đó, cô ngồi một mình trong nhà ba, lật lại cái tủ thờ. Trong ngăn kéo dưới cùng, cô tìm thấy một thứ cô không ngờ ba còn giữ: cuốn tập học trò lớp một của cô, năm 1986. Bìa giấy nâu, giấy bên trong vàng xỉn, sần sùi, nhìn kỹ thấy cả những sợi rơm nhỏ lẫn trong giấy. Những dòng chữ đầu đời của cô, nắn nót, có điểm mười đỏ của cô giáo. Trang cuối, ba cô ghi bằng bút chì: con Diệu viết chữ đẹp hơn ba.

Cô ôm cuốn tập ngủ thiếp đi trên bộ ván.

— Hết chương 1 —