Ba tấc lụa

Chương 1: Ba tấc lụa

Gói áo của cung Lệ tần đến Hoán y cục lúc mặt trời vừa xuống khỏi nóc tường Tây, và Giáp Thị Mận là người ký nhận bằng cách ấn móng tay cái lên dấu sáp như mọi ngày.

Cô a hoàn đưa gói áo tên là Tiểu Chi, mười sáu tuổi, mặt tròn, bình thường nói nhiều như chim sẻ. Hôm ấy Tiểu Chi chỉ nói đúng một câu: "Áo lễ của nương nương, mai giờ Thìn phải dùng." Rồi đi, đi nhanh đến mức vạt váy đập vào bậc cửa.

Đêm trước lễ tế Xã Tắc đầu xuân, Hoán y cục nhận về bốn mươi hai bộ áo lễ của các cung, bộ nào cũng phải giặt bằng nước bồ hòn lọc ba lần, phơi trong bóng râm cho khỏi bạc màu, rồi là bằng bàn là đồng nhồi than hoa. Sân giặt thơm mùi bồ hòn và mùi khói than. Mười hai cung nữ đi lại như con thoi giữa giếng, chậu và sào phơi. Bà chưởng sự Hoắc thị đứng ở bậc thềm, tay cầm cây thước tre dài, gõ vào cột mỗi khi ai đi chậm.

Mận mở gói của cung Lệ tần ra lúc đã lên đèn.

Đó là một chiếc áo giao lĩnh màu xanh lam, cổ viền gấm vàng, vạt trước thêu đôi chim trĩ bằng chỉ ngũ sắc, đúng phẩm phục của bậc tần. Mận đã giặt chiếc áo này hai lần, cả hai lần đều vào dịp lễ lớn. Nàng nhớ nó theo cách người giặt nhớ áo: nhớ chỗ cổ hay bám phấn, chỗ nách hay ngả màu, nhớ cái mùi trầm nhè nhẹ của cung Lệ tần, khác hẳn mùi xạ hương nồng nặc của cung Hiền phi.

Nàng giũ áo ra trên mặt bàn gỗ, và thấy nhát kéo.

Nó nằm ngay dưới đôi chim trĩ, chạy chéo từ trái sang phải, dài chừng ba tấc. Mép lụa hai bên thẳng tắp, không một sợi tơ nào bị kéo giãn.

Mận đứng im một lúc lâu. Con bé Bống đứng bàn bên cạnh ngẩng lên, thấy mặt Mận thì cũng nhìn xuống chiếc áo, rồi hét lên một tiếng như bị bỏng.

Cây thước tre của bà Hoắc gõ hai cái vào cột. Cả sân giặt lặng đi.

Bà Hoắc năm mươi tuổi, làm ở Hoán y cục từ hồi mười hai, nghe đồn đã giặt áo cho ba đời vua. Bà cầm vạt áo lên, đưa sát ngọn đèn, ngón tay cái miết dọc mép lụa. Bà không nói gì cho đến khi đặt áo xuống.

– Ai nhận gói này?

– Bẩm, con. – Mận đáp.

– Lúc nhận, có mở ra xem không?

– Bẩm không. Gói còn dấu sáp của cung Lệ tần. Lệ xưa nay, dấu sáp còn nguyên thì nhận nguyên.

Bà Hoắc gật đầu chậm rãi.

– Lệ xưa nay, – bà nhắc lại, – áo vào Hoán y cục mà hỏng thì người nhận chịu. Áo lễ hỏng trước ngày lễ là tội làm hỏng việc tế tự. Bốn mươi trượng, đuổi xuống Tân giả khố giã gạo. Đấy là nếu Lễ bộ không truy thêm.

Mận nghe tiếng ai đó nấc lên sau lưng mình. Có lẽ là con Bống.

– Bẩm chưởng sự, – Mận nói, giọng nàng vẫn đều, chỉ có hai bàn tay là nàng phải nắm vào nhau cho khỏi run, – đây là vết kéo. Mép đứt thẳng, tơ không tưa. Lụa rách vì móc vào đinh hay vì giặt mạnh thì mép tưa ra như râu ngô. Kéo của Hoán y cục, chiều nào cũng đếm rồi khóa vào hòm, chìa khóa người giữ. Áo bị cắt trước khi vào đây.

– Ta biết.

Bà Hoắc nói hai chữ ấy nhẹ đến mức Mận tưởng mình nghe nhầm.

– Ta biết đây là vết kéo, – bà nói tiếp, – và ta biết kéo của Hoán y cục không ra khỏi hòm. Nhưng con nghĩ ta mang lời ấy sang cung Lệ tần được à? Sang mà nói, bẩm nương nương, áo của nương nương bị chính người trong cung nương nương cắt? Con nghĩ người ta sẽ tin một cung nữ giặt, hay tin một bậc tần?

Mận không trả lời. Câu hỏi ấy không cần trả lời.

Bà Hoắc nhìn lên trời. Trăng hai mươi, mọc muộn, chưa lên khỏi mái điện.

– Lễ bắt đầu giờ Thìn. Áo phải về cung Lệ tần trước giờ Mão. – Bà gõ thước xuống mặt bàn, ngay cạnh vết cắt. – Mẹ con dệt lụa ở làng Hà Lụa phải không? Con bảo con biết mạng lụa. Nếu đến giờ Mão mà ta nâng cái áo này lên ngọn đèn không thấy vết, thì ta coi như chưa thấy gì. Nếu còn thấy, ta trói con sang Thận hình ty, rồi tự ta đi chịu thêm hai mươi trượng vì dạy người không nghiêm.

Bà quay đi. Đến bậc thềm, bà dừng lại, không ngoảnh đầu:

– Đèn dầu trong kho dùng bao nhiêu thì dùng. Không ai được hỏi.

Đêm ấy Mận ngồi một mình trong gian kho chứa lụa vụn, trước mặt là chiếc áo xanh lam, một ngọn đèn dầu lạc, một cuộn tơ xanh lựa mãi mới được màu gần giống và cây kim nhỏ nhất nàng có. Mẹ nàng dạy nàng mạng lụa từ năm bảy tuổi: rút từng sợi tơ ở đường biên, luồn lại theo đúng hàng dọc hàng ngang, sợi nọ đè sợi kia như dệt lại trên khung tí hon. Ba tấc lụa là ba tấc dệt lại bằng tay. Một đêm, nếu không ngủ, nếu mắt không mờ, thì vừa đủ.

Nàng lật áo để tìm chỗ rút tơ ở đường may bên trong. Và ở đó, chỗ đường eo bên trái, nàng thấy một thứ khiến nàng đặt kim xuống.

Đường may eo đã bị tháo ra, rồi khâu lại, lùi ra ngoài gần một tấc. Người khâu dùng chỉ cùng màu, mũi rất nhỏ, đi theo kiểu ba mũi tiến một mũi lùi, rồi thắt nút chìm vào trong nếp vải.

Đó là mũi lược ba. Ở cả cái hoàng cung này, chỉ có người từng làm ở Hoán y cục mới khâu kiểu ấy, vì chỉ có người giặt mới cần những đường khâu tạm chịu được nước mà tháo ra không để lại lỗ kim.

— Hết chương 1 —