Mũi lược ba

Chương 2: Mũi lược ba

Bà Tư Gáo ngủ ở gian cuối dãy nhà ngang, cạnh bếp đun nước. Bà bảy mươi tuổi, đã quá tuổi xuất cung từ lâu nhưng không còn nhà để về, nên Hoán y cục giữ bà lại trông bếp. Người ta gọi bà là Tư Gáo vì cái gáo dừa bà dùng múc nước bốn mươi năm không thay.

Mận lay bà dậy lúc canh hai. Bà Tư không cáu. Người già ngủ ít, bà bảo, thức dậy có người nói chuyện là phúc.

Mận không mang áo theo. Nàng chỉ mang một mẩu lụa vụn, trên đó nàng đã khâu lại đúng kiểu đường eo kia, mũi lược ba, nút chìm.

Bà Tư đưa mẩu vải lại gần bếp lửa đang ủ than, nheo mắt nhìn. Rồi bà cười, cái cười móm mém.

– Ai dạy mày khâu kiểu chữ Đinh thế này?

– Chữ Đinh ạ?

– Mũi lược ba thì cả Hoán y cục đứa nào chả biết. Nhưng thắt nút chìm vào trong nếp, rồi kéo đuôi chỉ quặt ngang thành hình chữ Đinh như thế này, thì chỉ có một đứa. – Bà Tư gõ gõ cái móng tay sứt vào mẩu vải. – Con bé ấy tay khéo nhất lứa nó. Nó bảo thắt thế thì giặt trăm nước chỉ không tuột. Tao bảo nó làm màu. Nó cãi tao. Con bé ấy hay cãi lắm.

– Con bé ấy giờ ở đâu, hả bà?

Bà Tư im một lúc. Lửa trong bếp nổ lách tách.

– Mày hỏi thật hay hỏi giả? Nó ở cung Ngưng Hương. Nó là Lệ tần.

Mận ngồi xuống cái đòn gỗ cạnh bếp. Đến lúc ấy nàng mới thấy chân mình mỏi.

Bà Tư kể. Sáu năm trước, Đinh Khả Hằng là cung nữ giặt ở chính cái sân này, con nhà làm muối ở bãi Cồn Muối, da đen nhẻm, tay nứt nẻ vì nước bồ hòn. Một chiều mùa thu, Hoàng thượng đi ngang vườn sau, thấy một cung nữ đang đứng trên ghế phơi áo, vừa phơi vừa hát một câu hò kéo muối. Ngài hỏi câu ấy nghĩa là gì. Khả Hằng đáp không biết nghĩa, chỉ biết hát lúc kéo muối thì đỡ mỏi vai. Ba tháng sau, nàng thành Thải nữ. Bốn năm sau, thành Lệ tần.

– Từ hôm lên cung Ngưng Hương, nó chưa về đây lần nào. – Bà Tư nói. – Người ta lên cao thì không ngoảnh lại sân giặt. Tao không trách. Nhưng mỗi năm Tết, có một gói mứt gừng gửi xuống bếp này, không đề tên ai gửi. Gừng thái chỉ, sên với mật mía, đúng kiểu dân bãi muối làm. Tao ăn ba năm rồi.

Mận nhớ lại. Một tháng trước, một chiếc khăn tay của cung Ngưng Hương rơi vào chậu giặt chung và bị nhuộm loang màu chàm. Người đến đòi khăn không phải a hoàn, mà là chính Lệ tần, chỉ mang theo một người hầu, đứng ở cổng sau Hoán y cục. Bà không nổi giận. Bà cầm chiếc khăn loang, hỏi Mận giặt bằng gì, Mận nói nước bồ hòn, bà bảo phải ngâm nước vo gạo trước thì chàm mới không ăn sang. Rồi bà đứng nhìn sân giặt một lúc rất lâu, lâu đến mức người hầu phải nhắc. Lúc đi, bà để lại trên thành giếng một quả bồ hòn khô, vỏ đã sẫm như mật, Mận cứ tưởng bà đánh rơi.

Quả bồ hòn ấy Mận vẫn để trong túi áo, định bao giờ có dịp thì trả.

– Bà ơi, – Mận nói, – người ta nới eo áo ra một tấc thì là vì sao?

Bà Tư Gáo nhìn nàng. Đôi mắt già đục như nước giếng mùa mưa, nhưng không chậm.

– Mày hỏi tao câu đấy làm gì, con?

– Con chỉ hỏi thôi.

– Đàn bà nới eo áo ra thì có hai lẽ. Một là béo lên. Hai là béo lên mà không được nói với ai là béo lên.

Không ai nói gì nữa. Than trong bếp sụt xuống một tiếng.

Mận về gian kho, ngồi trước chiếc áo xanh lam, và lần đầu tiên trong đêm, nàng nghĩ không phải như một cung nữ giặt.

Lễ tế Xã Tắc đầu xuân, phi tần từ bậc tần trở lên phải theo xa giá ra đàn tế ngoài cửa Nam. Đi bộ từ cổng Đoan Môn đến đàn mất nửa canh giờ. Quỳ trước đàn qua ba tuần dâng rượu, thêm một canh giờ nữa. Đầu xuân gió bấc chưa dứt. Năm ngoái, một vị Tiệp dư ngất ngay trên chiếu quỳ, cả triều cười suốt một tháng. Năm nay, người sắp đặt thứ tự quỳ là Hiền phi, người đang giữ ấn quản lục cung thay Hoàng hậu ốm.

Một người đàn bà mới có mang chưa đầy ba tháng, theo lệ trong cung chưa được báo, vì ba tháng đầu là lúc dễ mất nhất, cũng là lúc dễ bị người ta làm cho mất nhất. Nếu bà ta muốn không phải quỳ một canh giờ trong gió bấc, mà không ai được biết lý do, bà ta sẽ cần một cái cớ. Cớ chắc chắn nhất là không có áo lễ để mặc.

Nhưng áo lễ tự mình cắt thì là tội khi quân, nên phải để nó hỏng ở chỗ khác. Ở một chỗ đông người, không ai chịu trách nhiệm hẳn. Ở Hoán y cục.

Mận cầm quả bồ hòn trong túi, xoay xoay giữa hai ngón tay.

Nếu nàng mạng lành chiếc áo, sáng mai Lệ tần phải mặc nó đi quỳ một canh giờ trong gió. Nếu nàng để nguyên, chính nàng chịu bốn mươi trượng, còn bà Hoắc chịu hai mươi. Nếu nàng đi báo sự thật, sẽ có người phải giải thích vì sao Lệ tần cắt áo, và cái bụng mới nới một tấc kia sẽ thành chuyện của cả lục cung trước khi trời sáng.

Mận ngồi như thế cho đến khi tiếng mõ canh ba vang từ phía lầu chuông. Rồi nàng xâu kim.

Nàng không mạng theo cách mẹ dạy. Nàng mạng theo một cách khác.

— Hết chương 2 —