Không soi đèn, không mặc cả

Chương 1: Không soi đèn, không mặc cả

Ước tỉnh dậy trên chuyến xe khách khi xe đã dừng ở bến, và cô không nhớ mình lên xe lúc nào.

Cô ngồi ở hàng ghế cuối, áo khoác len xám cài kín cổ, hai tay đặt trên đùi. Ngoài cửa kính là một bãi đất trống ven đê, mấy cây gạo trơ cành, và xa xa là dòng sông Luộc đen thẫm dưới trăng mùng Bốn mỏng như sợi chỉ. Đồng hồ trên táp lô chỉ mười một giờ bốn mươi. Khách lục tục xuống xe. Anh phụ xe đứng ở cửa, gọi to "Ninh Giang, Ninh Giang đây, ai xuống chợ thì xuống", nhưng không ai đưa tiền vé, và anh cũng không thu.

Ước xuống theo. Gió sông lạnh buốt, mùi khói rơm, mùi hương trầm. Từ con đê, người ta đổ về một bãi đất rộng bên trong, từng tốp, từng tốp, ai cũng im lặng. Không ai cầm đèn pin. Không ai bật điện thoại. Chỉ có ánh trăng non và ánh mấy ngọn đèn dầu leo lét đặt ở các sạp.

Chợ Âm Dương.

Bố Ước kể cho cô nghe về cái chợ này từ khi cô còn bé tí. Mỗi năm chợ chỉ họp một đêm, đêm mùng Bốn rạng sáng mùng Năm Tết, từ nửa đêm tới khi gà gáy. Người ta đi chợ không phải để mua bán cho được, mà để mua may bán rủi, để gặp gỡ. Ở quê bố, ai cũng tin đêm ấy những người đã khuất cũng về họp chợ, đi lẫn trong đám đông. Vì thế mới có mấy cái lệ: không soi đèn vào mặt người khác, không mặc cả, không hỏi tên người bán, người ta đưa bao nhiêu tiền thối thì cầm bấy nhiêu, và không được chửi nhau.

Bố cô là người Ninh Giang, lên Hà Nội lập nghiệp từ năm hai mươi tuổi, làm thợ sửa đồng hồ ở một sạp nhỏ trên phố Hàng Bông. Năm nào ông cũng về chợ Âm Dương, bán một mẹt kẹo lạc tự tay ông nấu. Ông bảo không bán thì không ra chợ được, đứng không thì người ta tưởng mình đi rình. Ước theo bố về chợ từ năm năm tuổi tới năm mười tuổi. Năm mười tuổi cô bị lạc trong chợ cả tiếng đồng hồ, lúc tìm thấy, bố ôm cô khóc, từ đó không cho theo nữa. Rồi chính bố cũng thôi không về chợ. Mẹt kẹo lạc treo trên gác bếp, hai chục năm phủ bụi.

Năm mười tuổi cũng là năm cô đánh mất đồng xu.

Ước thò tay vào túi áo khoác. Đồng xu vẫn ở đó. Cô lấy ra, nhìn dưới trăng. Một đồng tiền đồng cổ, tròn, lỗ vuông ở giữa, chữ Hán mờ gần hết, viền mòn nhẵn vì tay người sờ. Bố cô cho cô đồng xu này năm cô năm tuổi, buộc vào một sợi chỉ đỏ đeo cổ, bảo là của bà nội để lại, giữ thì không lạc. Năm mười tuổi, đêm bị lạc ở chợ này, cô đánh rơi nó.

Cô không biết tại sao bây giờ nó lại nằm trong túi áo mình. Cô chỉ biết, lúc tỉnh dậy trên xe, tay cô đang nắm chặt nó.

Ước đi vào chợ. Những sạp hàng là những tấm bạt, tấm cót trải dưới đất. Người ta bán đủ thứ: mớ rau cải, rổ trứng gà, mấy bó hương, đôi guốc mộc, cái ấm đất, nắm lạc rang, những bao diêm, những gói chè. Người mua đi lại chậm rãi, cúi xuống xem, trả tiền, cầm đồ, đi tiếp. Tiếng nói chuyện rất khẽ, khẽ như trong chùa. Thỉnh thoảng có tiếng cười, cũng khẽ.

Ước đi giữa họ, nhìn từng khuôn mặt mờ tối. Bố cô năm nay sáu mươi tám tuổi, lưng hơi còng, đeo cặp kính lão gọng đồi mồi, mặc cái áo bông màu ghi cô mua tặng hồi Tết năm kia. Ước đã quyết định về đây sau một năm tồi tệ. Cô không nhớ rõ năm ấy tồi tệ thế nào, chỉ nhớ có rất nhiều người khóc, rất nhiều hương, và bố cô ngồi một mình rất lâu. Cô muốn tìm bố. Cô muốn nói với bố một câu. Cô biết bố sẽ về chợ năm nay. Cô không biết vì sao cô biết.

Càng vào sâu, chợ càng lạ. Ở một sạp, một ông cụ đội mũ phớt bán tem phiếu mua gạo, từng xấp, đếm bằng ngón tay thấm nước bọt. Một anh thanh niên mặc quân phục cũ, mũ tai bèo, đứng chọn một cái lược nhựa màu hồng, ngắm nghía mãi, rồi trả bằng mấy tờ tiền giấy đỏ nhạt mà Ước chưa thấy bao giờ. Một bà cụ ngồi đếm những đồng hào nhôm nhỏ xíu, xếp thành chồng, môi lẩm nhẩm. Không ai thấy lạ. Người mua cứ cầm đồ, người bán cứ nhận tiền. Ước đi qua họ, nghĩ bụng: chợ quê thì người ta mang đồ cũ ra bán, có gì đâu.

Một bà cụ đi ngược chiều suýt va vào Ước. Bà cụ dừng lại, nheo mắt nhìn chỗ Ước đứng, nhìn lâu như người nhìn vào chỗ tối, rồi lẩm bẩm "ơ hay" và bước vòng sang bên. Một con chó vàng nằm dưới gầm sạp bán chổi, thấy Ước đi qua thì cụp tai, rên ư ử, bò lùi vào sâu.

Gần một sạp bán đèn lồng giấy, một thằng bé chừng tám tuổi lén bật cái đèn pin nhỏ trong túi quần. Vệt sáng trắng quét ngang qua lối đi, quét qua chân Ước, qua người Ước. Mẹ thằng bé giật phắt cái đèn, tắt đi, mắng khẽ: "Đã dặn không được soi." Ước đứng sững. Vệt sáng vừa đi qua người cô, mà trên nền đất phía sau cô không có cái bóng nào. Cô nhìn xuống chân mình. Đất tối. Cô bảo mình, trăng non thì bóng mờ, và đi tiếp.

Ước đi tiếp. Mười hai giờ ba mươi, cô dừng lại trước một sạp hàng ở góc chợ, sát bờ sông.

Trên tấm cót trải dưới đất là một cái mẹt tre, trong mẹt là những phong kẹo lạc gói giấy bản, buộc lạt, góc giấy gấp chéo thành hình tam giác nhỏ. Đúng cái kiểu gấp mà cả đời cô chỉ thấy một người làm.

Người bán ngồi xổm sau mẹt kẹo, mặc áo bông màu ghi, đội cái mũ len kéo sụp tới mắt. Ông cúi đầu, không nhìn ai, hai bàn tay đặt trên đầu gối. Trên mu bàn tay trái có một vết sẹo bỏng hình lưỡi liềm, vết sẹo ông bị mỏ hàn thiếc cháy vào năm cô học lớp ba.

— Hết chương 1 —