Cái mõ gỗ

Chương 3: Cái mõ gỗ

Tối thứ Sáu, mé ngồi bên bếp vá áo cho tôi. Pá đi sang nhà ông Slằn bàn chuyện gì đó. Tôi hỏi mé lại về đống rơm.

Mé không trả lời ngay. Mé khâu thêm mấy mũi, rồi cắn chỉ.

– Pá con dặn mé không được nói.

– Mé nói đi.

– Tháng Chạp, trường con gửi giấy báo đóng tiền ăn nội trú học kỳ hai, bốn trăm nghìn. Nhà không có tiền. Lợn chưa lớn, ngô thì mất mùa. Pá con gánh rơm ra bán cho lái buôn dưới chợ, người ta mua về làm nấm, ba gánh một trăm. Pá con gánh mười hai gánh. Mé bảo để lại cho trâu, pá con bảo trâu thì thả núi, con thì không thả núi được.

Tôi ngồi im. Lửa bếp tí tách. Mười tám năm, tôi đã nghĩ pá thả trâu lên núi vì cái lề lối đời ông đời cha, vì cứng đầu, vì không chịu nghe. Tôi chưa bao giờ hỏi năm ấy đống rơm đi đâu. Tôi chưa bao giờ biết hai con trâu nằm cứng trong hốc đá là để đổi lấy bốn trăm nghìn tiền ăn của tôi. Và tôi đã bỏ học ngay mùa xuân năm ấy, bỏ cái thứ mà pá đã đổi cả hai con trâu để giữ.

Pá cũng chưa bao giờ nói. Mười tám năm, pá ngồi bên bếp lửa, không nói.

Tôi đứng dậy, lấy cái đèn pin, lấy cái chăn hoa đỏ của mé trên giường, cuộn lại, buộc sau lưng.

– Con đi đâu?

– Con lên núi đón con Đăm.

– Đêm hôm sương muối thế này...

Pá đứng ở cửa. Pá về từ lúc nào, đứng đó, nghe hết. Pá nhìn mé, nhìn tôi, nhìn cái chăn hoa trên lưng tôi. Rồi pá đi vào, lấy cái áo bông, lấy bó đuốc nứa, lấy con dao quắm.

– Sáng mai hẵng đi. Đêm đi lạc. – Pá nói, giọng khàn. – Năm giờ, pá gọi.

Năm giờ sáng, hai bố con đi. Trời tối đen, lạnh đến buốt cả răng, hơi thở ra thành khói trắng. Đường mòn lên núi phủ một lớp sương muối giòn như muối hột, đạp lên kêu lạo xạo. Cỏ hai bên đường đóng băng, cứng như lông nhím. Pá đi trước, bó đuốc nứa cháy đỏ lập lòe, không quay lại lần nào.

Giữa đường, dưới một gốc sau sau trụi lá, có một con trâu nằm nghiêng, bốn chân duỗi thẳng, sương muối phủ trắng cả mình như phủ một tấm chăn mỏng. Trâu của nhà ai trong bản, tôi không nhận ra. Pá dừng lại, cởi cái mũ len ra, đứng một lúc. Rồi pá đội mũ lên, đi tiếp, bước nhanh hơn.

Lên tới đồng cỏ trên đỉnh lúc trời hửng sáng. Cả một vùng núi trắng như phủ bột, cây cối đóng băng thành những bông pha lê lủng lẳng. Không có con trâu nào. Sương mù dày đặc, nhìn xa hai chục bước là hết.

Pá đứng lại, nghiêng đầu nghe.

Tôi cũng nghe. Gió rít. Băng trên cành cây va vào nhau lanh canh. Rồi, rất xa, rất nhỏ, từ phía dưới một vách đá, một tiếng lốc cốc.

Cái mõ gỗ.

Hai bố con chạy. Trượt, ngã, đứng dậy, chạy tiếp. Dưới chân vách đá có một cái hốc lõm vào, nền đất khô. Con Đăm nằm trong đó, co bốn chân, lông phủ đầy sương, cái áo bao tải tôi khâu đã tuột mất một sợi dây, lệch sang một bên. Bên cạnh nó, ép sát vào bụng nó, là con nghé nhà ông Slằn, lông hung hung, run bần bật.

Con Đăm ngẩng đầu lên nhìn hai bố con, khịt mũi một tiếng, hơi thở trắng xóa. Cái mõ gỗ dưới cổ nó kêu lốc cốc.

Nó còn sống. Cả hai con còn sống.

Pá quỳ xuống, áp tay lên cổ con Đăm. Tôi cởi cái chăn hoa đỏ trên lưng, trùm lên lưng nó, buộc lại cái áo bao tải. Pá cởi cái áo bông của pá, quấn cho con nghé nhà ông Slằn. Pá mặc mỗi cái áo len thủng khuỷu tay, run cầm cập, mà cười.

– Cái áo bao tải của mày, – pá nói. – Không có nó thì...

Pá không nói hết câu.

Hai bố con dắt hai con trâu xuống núi. Con Đăm đi chậm, lảo đảo, trên lưng trùm cái chăn hoa đỏ của mé, rực lên giữa một vùng trắng toát như một đốm lửa. Con nghé nhà ông Slằn quấn áo bông của pá, bám sát đuôi. Pá đi trước dắt dây, tôi đi sau, tay đặt lên mông con Đăm đẩy mỗi khi nó dừng lại.

Về đến bản lúc gần trưa. Cả bản ra đầu dốc nhìn. Ông Slằn chống gậy đứng ở bờ rào, nhìn con nghé của mình quấn cái áo bông của pá tôi, ông không nói được câu gì, chỉ đưa tay quệt mắt.

Chiều hôm ấy, pá lại lên núi lần nữa, lần này đi cùng ông Slằn và năm người đàn ông trong bản, mang theo chăn, bao tải và đuốc. Họ tìm được thêm bốn con trâu còn sống, nằm co trong các hốc đá, dắt về đến tối mịt. Hai con không qua khỏi. Đêm ấy, cả bản đốt lửa trước chuồng, nấu thân chuối trong những cái chảo gang to nhất, mùi chuối nấu cám thơm lừng khắp các ngõ.

Đợt rét ấy kéo dài thêm ba tuần. Con Đăm ở trong cái chuồng quây phên kín, mặc áo bao tải, ăn thân chuối nấu cám muối. Con nghé nhà tôi với con nghé nhà ông Slằn nằm chung một góc. Tối nào pá cũng đốt một đống lửa nhỏ ở đầu chuồng, ngồi đó đến khuya.

Thứ Hai tuần thứ hai, pá đuổi tôi xuống trường.

– Mày nghỉ thế đủ rồi. Bốn trăm nghìn, pá bán rơm lấy đấy. Mày không học thì pá bán rơm làm gì.

Tôi đi. Lần này tôi không bỏ học. Tôi học xong lớp mười hai, thi đỗ trường cao đẳng nông lâm dưới tỉnh, học ngành chăn nuôi thú y. Mùa đông nào về bản, tôi cũng dạy người ta khâu áo bao tải cho trâu, quây phên chuồng, nấu thân chuối với cám muối. Bọn trẻ trong bản không cười nữa.

Mùa gặt năm ấy, tôi về bản phụ pá đánh đống rơm. Pá dạy tôi cắm cây cột giữa cho thẳng, xếp lượt rơm đầu tiên thành vòng tròn, gốc rơm quay ra ngoài, ngọn quay vào trong, cứ thế xếp lên, vừa xếp vừa giẫm cho chặt, đến gần đỉnh thì thu nhỏ lại như cái nón. Pá đứng dưới hất rơm lên bằng cái chĩa ba, tôi đứng trên giẫm. Đống rơm lên cao đến đâu, tôi nhìn thấy bản xa đến đấy, thấy cả con đường đất ngoằn ngoèo xuống phố, thấy cả cái đỉnh núi mùa đông năm ấy trắng xóa sương muối, giờ xanh rì cỏ mới.

Đống rơm tròn, chóp nhọn, cao bằng mái nhà. Đánh xong, pá đứng dưới chân nó, chống tay vào hông, nhìn lên, nói với tôi, như nói với cả bản:

– Từ năm nay không bán rơm nữa.

Tôi đứng ở đầu bản nhìn cái đống rơm ấy rất lâu. Nhìn từ đâu cũng thấy. Như một cái mốc.

— Hết —