Ngoan

Chương 1: Ngoan

Dòng thứ bốn mươi bảy trong chương trình của con robot là dòng tôi viết lâu nhất, dù nó chỉ có một câu.

Đó là một dòng chú thích, thứ chữ mà máy bỏ qua, chỉ người đọc. Nó viết thế này: "Đọc cảm biến màu năm lần, lấy trung bình. Đừng sửa. Ngoan." Hai chữ "đừng sửa" tôi viết hoa.

Tôi viết nó vào một đêm tháng Ba, ngồi trong phòng thí nghiệm Vật lý của trường, đèn tuýp kêu rè rè trên đầu, ngoài cửa sổ là sông Cổ Chiên tối om, thỉnh thoảng có ghe máy chạy ngang, tiếng máy dầu xình xịch rồi xa dần. Bửu ngồi ở góc phòng mài cái tay gắp bằng ống nhựa. Trọng ngồi giữa phòng, bấm đồng hồ.

– Hai phút mười tám – Trọng nói. – Đội Bình Dương năm ngoái vô địch là hai phút mười lăm. Mình phải nhanh thêm ba giây.

Trọng là đội trưởng, lớp mười một chuyên Lý, con trai thầy hiệu phó. Trọng giỏi, chăm, và Trọng muốn thắng. Không phải muốn thắng như mấy đứa khác, nói cho vui. Trọng muốn thắng như người đói muốn ăn. Bửu thì khác, Bửu học lớp mười một thường, nhà làm lò gạch ở Mang Thít, cái gì cũng làm bằng tay được, từ cái tay gắp cho tới cái khung xe, toàn đồ lượm lặt rồi cưa, khoan, uốn. Còn tôi, tôi ngồi trước cái máy tính xách tay cũ của chị Hai, viết những dòng lệnh để con robot tự biết nó đang cầm trái banh màu gì.

Đề thi năm nay: trong lượt tự động, robot phải nhặt sáu trái banh nhựa ba màu đỏ, xanh, vàng ở giữa sân, đọc màu, rồi thả vào đúng rổ cùng màu ở ba góc. Thả đúng một trái được mười điểm. Thả sai trừ năm. Ai xong nhanh hơn thì được cộng điểm thời gian.

Cái khó nằm ở cảm biến màu. Nó là một con chip nhỏ xíu có đèn trắng chiếu vô trái banh, đọc lại ánh sáng dội ra. Nhưng nó cũng đọc luôn ánh sáng xung quanh. Trong phòng Vật lý thì êm, đèn tuýp trắng đều đều. Nhưng tôi đã đem con robot ra thử ở chỗ khác. Thử dưới nắng ngoài sân. Thử dưới mấy bóng đèn vàng ở nhà văn hoá ấp, chỗ ba tôi đi họp. Thử dưới mấy cái đèn LED đổi màu của quán cà phê đầu đường. Ở quán cà phê, con robot đọc trái banh vàng ra màu đỏ hai lần trong mười lần. Tôi ngồi ở đó tới mười giờ đêm, ông chủ quán phải ra hỏi em ơi em có kêu nước không.

Tôi tìm ra lý do. Mấy cái đèn LED đó chớp. Chớp rất nhanh, mắt người không thấy, nhưng cảm biến thấy. Đọc một lần thì có khi trúng lúc đèn sáng, có khi trúng lúc đèn tắt. Đọc năm lần, cách nhau vài phần nghìn giây, rồi lấy trung bình, thì cái chớp ấy bị san phẳng. Mười lần đúng cả mười.

Hôm sau tôi kéo Bửu với Trọng ra quán cà phê đó, gọi ba ly đá chanh, rồi mở máy quay điện thoại chĩa lên mấy cái đèn LED. Trên màn hình điện thoại hiện ra những sọc đen chạy ngang, lượn lờ như sóng nước. Mắt mình nhìn thẳng lên đèn thì sáng đều, mà qua cái máy quay thì nó chớp lia lịa. Bửu há hốc mồm, đưa tay quơ quơ trước ống kính như thử bắt mấy cái sọc đen. Trọng nhìn, gật gù, rồi hỏi một câu tôi đã đoán trước: "Vậy đọc năm lần thì chậm hơn bao nhiêu?"

Đọc năm lần thì chậm hơn đọc một lần. Mỗi trái banh chậm hơn chừng nửa giây. Sáu trái là ba giây.

Đúng ba giây mà Trọng muốn.

– Bỏ cái đọc năm lần đi – Trọng nói đêm đó, sau khi tôi giải thích. – Phòng thi người ta có đèn chuẩn. Mình đâu có thi ở quán cà phê.

– Mình không biết phòng thi đèn gì.

– Thì đèn chuẩn. Thi toàn quốc mà.

– Mình không biết – tôi nói lại.

Bửu ngẩng lên khỏi cái tay gắp, nhìn hai đứa. Bửu ít khi xen vào chuyện chương trình. Nhưng tối đó Bửu nói:

– Ngoan nói không biết thì là không biết. Tui làm cái tay gắp nhanh thêm cho, bù ba giây đó.

Trọng im. Rồi Trọng gật. Tôi viết dòng bốn mươi bảy, viết hoa hai chữ "đừng sửa", ký tên mình. Trong nhóm ba đứa, đó là dòng chú thích duy nhất có chữ ký.

Bửu giữ lời. Ba tuần sau đó, Bửu cưa ngắn cái tay gắp, đổi cái bánh răng to hơn, lấy cái lò xo trong cây bút bi ra làm cho cái tay bật nhanh hơn. Mỗi chiều Bửu đạp xe từ trường về tới Mang Thít, mười mấy cây số, rồi tối lại đạp lên, tay đen nhẻm vì mỡ máy, có bữa còn dính nguyên bụi đất nung đỏ au. Có bữa Bửu mang lên cho tôi một cái bánh tét lá cẩm má Bửu gói, nói má biểu đưa cho "con nhỏ viết chương trình". Tôi hỏi sao má Bửu biết có con nhỏ viết chương trình. Bửu đỏ mặt, cúi xuống cái tay gắp, không nói.

Đến tháng Tư, con robot chạy hai phút mười sáu giây. Trọng bấm đồng hồ, không nói gì. Tôi biết Trọng vẫn muốn ba giây kia.

— Hết chương 1 —