Lời ông Lự

Chương 2: Lời ông Lự

Năm tám mươi chín, ông ba mươi bảy tuổi, đi nghề được mười năm.

Cô Gấm là con gái đầu nhà ông Vũ Văn Mão, xóm Đông. Mày không biết đâu, hồi đó cả làng ai cũng biết cô Gấm. Da trắng, tóc dài chấm thắt lưng, hát chèo hay nhất hợp tác xã. Mười chín tuổi thì nhận trầu cau nhà anh Khải bên làng Thượng. Cưới định vào tháng Chạp năm tám mươi sáu.

Cô ấy mua một đôi guốc để đi hôm cưới. Guốc mộc, gỗ mít, quai nhung đỏ, mua ở chợ huyện mất mấy đồng bạc, tiền cô tự để dành từ bán rau. Đi khắp xóm khoe. Bà Lụa hồi đó mới mười hai tuổi, ngày nào cũng xin chị cho đi thử, cô Gấm không cho, bảo để dành.

Còn ba hôm nữa cưới thì cô Gấm ốm. Sốt thương hàn. Thời đó thuốc men thiếu, trạm xá xã chỉ có mấy viên kháng sinh. Bốn hôm sau cô mất.

Anh Khải sang, mặc nguyên bộ quần áo định mặc hôm đón dâu, đứng ngoài ngõ nhà ông Mão suốt đêm, không vào, không ai mời vào được. Sáng ra người ta thấy anh ngồi gục dưới gốc cau, tay còn cầm cái nón lá của cô Gấm, cái nón cô để quên bên nhà anh hôm đi ăn hỏi. Năm sau anh vào Nam làm kinh tế mới, từ đó không về làng nữa. Người ta bảo anh lấy vợ trong ấy, có con có cháu cả rồi. Ông không biết thật hư. Ông chỉ biết từ đó không ai trong làng nhắc tới tên anh trước mặt nhà ông Mão.

Người ta chôn cô ở cái ruộng này, chỗ mộ đầu của xóm Đông. Ông có đi đưa. Cô mặc áo cưới, áo the đỏ, nhưng đi chân đất. Ông Mão muốn bỏ đôi guốc vào quan cho con, đi tìm khắp nhà không thấy. Cả nhà lục tung lên cũng không thấy. Cuối cùng phải chôn như vậy, chân trần.

Ba năm sau, năm tám mươi chín, nhà ông Mão nhờ ông sang cát cho cô Gấm.

Đêm đó giống đêm nay. Tháng Chạp, không trăng, ruộng ngập nước. Ông với hai người nữa, đèn bão, ô đen, rượu trắng. Bà Lụa lúc đó mười lăm tuổi, nằng nặc đòi ra, bố mẹ cấm không được, phải cho đứng trên bờ.

Đào xuống chưa tới một mét đã gặp nước. Mày biết đất chiêm trũng rồi đấy, xuống tới đâu nước rỉ ra tới đó, phải vừa đào vừa tát. Bùn đen, nhão, lạnh như đá. Tới gần hai mét, xẻng chạm vào gỗ.

Ông xuống hố. Nước lên tới ngang đùi. Ông lấy tay gạt bùn ra khỏi nắp quan.

Rồi ông dừng lại.

Mày phải hiểu, Thuấn. Bốn mươi năm, ông mở không biết bao nhiêu cỗ quan dưới đất chiêm. Ba năm nằm trong nước, gỗ nào cũng mủn. Có cỗ ông bóp tay vào là vỡ như bánh đa nhúng nước. Có cỗ nước tràn vào đầy bên trong, phải múc ra từng gáo.

Cỗ quan của cô Gấm thì khô.

Không phải khô hơn. Mà là khô. Bùn bao quanh nó sũng nước, nước rỉ vào hố ông đứng róc rách, vậy mà mặt gỗ dưới bàn tay ông khô ráo, mịn, ấm như cái chõng tre phơi nắng buổi trưa. Ông áp tay lên đó mà ông nghe nó ấm. Ông không nói sai đâu.

Hai người đứng trên bờ hố rọi đèn xuống, ông thấy mặt họ trắng bệch. Không ai nói câu gì. Chỉ nghe nước tí tách và tiếng côn trùng.

Ông theo lệ, thắp nhang, khấn xin phép cô, rồi cạy nắp.

Bên trong cũng khô. Áo the đỏ còn nguyên màu, xếp ngay ngắn. Còn cô thì đã về với đất, như ai cũng phải về, ông không kể thêm chỗ đó, mày không cần biết. Ông chỉ kể mày nghe chỗ này.

Ở dưới chân cô, đặt ngay ngắn, sát vào nhau, là một đôi guốc mộc. Gỗ mít còn vàng tươi, quai nhung đỏ, mới như vừa mua ở chợ về.

— Hết chương 2 —