Hình chữ nhựt

Chương 3: Hình chữ nhựt

Sáng hôm sau tui làm một chuyện mà tới giờ cổ vẫn nói là liều.

Tui không đi làm sớm. Tui leo lên núi Ba Thê, leo tới cái mỏm đá trên lưng chừng núi, chỗ hồi nhỏ tụi tui hay leo lên thả diều. Tui mang theo cái điện thoại cũ. Từ trên đó nhìn xuống, cả cánh đồng nằm gọn dưới chân, ruộng nhà tui nhỏ như cái khăn mù soa. Và cái khoảnh xanh giữa ruộng hiện ra rõ ràng hơn bao giờ hết: một hình chữ nhựt xanh đậm nằm giữa đám lúa chét vàng úa, bốn cạnh thẳng băng. Mà không phải chỉ một. Ở góc dưới bên trái hình chữ nhựt lớn, có một hình vuông nhỏ hơn, cũng xanh đậm. Và có một đường thẳng mờ mờ nối từ hình chữ nhựt ra hướng con kênh.

Tui chụp mấy tấm, rồi chạy xuống núi.

Cổ đang ngồi trong hố số ba, cạo đất một mình. Tui nhảy xuống bờ, chìa điện thoại ra.

– Cô coi giùm tui. Coi đi rồi chửi tui sau.

Cổ cầm điện thoại, nhìn. Lúc đầu cổ nhìn lơ đãng. Rồi cổ phóng to tấm hình. Rồi cổ đứng phắt dậy, leo lên bờ, nhìn ra giữa ruộng, rồi nhìn lại điện thoại, rồi nhìn ra ruộng lần nữa.

– Dấu hiệu cây trồng, – cổ nói, giọng run run. – Trời đất. Anh Út, đây là dấu hiệu cây trồng.

Cổ giải thích cho tui, nói một hơi không nghỉ. Khi dưới đất có một cái gì đó bị chôn, như móng tường, như nền nhà, như cái mương cũ bị lấp, thì đất phía trên nó giữ nước khác, giữ mùn khác đất xung quanh. Lúa mọc trên đó sẽ xanh hơn hoặc vàng hơn, cao hơn hoặc thấp hơn. Người ta đứng dưới đất thì khó thấy, phải lên cao mới thấy hình. Ở nước ngoài người ta dùng máy bay, dùng ảnh vệ tinh để tìm. Ở đây, tui leo núi.

– Lúa xanh hơn tức là đất bên dưới giữ nước tốt hơn, – cổ nói. – Có thể là một cái hào, một cái mương bị lấp, đất mùn đầy bên trong. Một cái hào chữ nhựt bao quanh… có khi là nền một công trình.

– Còn mười ngày, cô.

– Mười ngày đủ để đào một cái hố thám sát ngang qua mép nó.

Cổ chạy đi gọi điện cho ông trưởng đoàn. Chiều đó, ông trưởng đoàn với ông giáo sư già chạy xuống, leo lên núi Ba Thê, ông giáo sư thở không ra hơi mà vẫn leo tới mỏm đá. Ổng đứng trên đó nhìn xuống ruộng nhà tui rất lâu, rồi quay lại vỗ vai tui, không nói gì.

Mười ngày sau đó là mười ngày cực nhứt đời tui. Đoàn mở một hố thám sát dài mười thước, cắt ngang qua cạnh hình chữ nhựt. Cả đoàn đào, tui đào, Tư Lành cũng xin vô đào, vì tui nói với nó: mày muốn biết dưới ruộng có gì thì vô mà đào, có giấy tờ đàng hoàng. Mặt trời mọc là xuống hố, tối mịt mới lên. Mưa đầu mùa đổ xuống mấy trận, phải căng bạt che.

Có một đêm mưa giông, gió lật tung tấm bạt trên hố thám sát. Tui với cổ chạy ra lúc mười một giờ đêm, hai đứa ướt như chuột lột, ghì bốn góc bạt, đóng cọc lại. Nước mưa tràn vô hố, cổ nhảy xuống, lấy hai tay vốc nước ra, miệng la "đừng để sụp vách, đừng để sụp vách". Tui nhảy xuống theo, lấy cái nón lá múc. Hai đứa múc nước tới gần một giờ sáng. Xong, cổ ngồi bệt dưới tấm bạt, cười sặc sụa, mặt mũi lem luốc bùn, nói cả đời đi đào chưa bao giờ múc nước bằng nón lá.

Tư Lành cũng đào thiệt. Nó đào hăng hơn ai hết, ngày đầu còn ngó nghiêng tìm vàng, tới ngày thứ ba thì quên luôn. Nó lượm được một hạt cườm thủy tinh xanh, cầm lên soi, la lớn như bắt được cá bự. Cổ ghi tên nó vô phiếu hiện vật. Tối đó nó qua nhà tui, ngồi uống trà, không nhắc gì tới người bên Long Xuyên nữa.

Ngày thứ bảy, ngay sát mép trong của lớp đất mùn đen chạy dọc cạnh hình chữ nhựt, cái bay của tui chạm vô một hàng gạch.

Không phải mảnh gạch vụn. Một hàng gạch nằm thẳng tắp, xếp chồng lên nhau, gạch to bản, màu đỏ sậm, gắn với nhau bằng một lớp đất sét. Cổ quỳ xuống bên cạnh tui, cầm cây cọ quét, quét, quét, và hàng gạch hiện ra dài thêm, dài thêm, chạy thẳng về phía giữa ruộng.

– Móng tường, – cổ nói. Rồi cổ không nói được gì nữa.

Hết tháng, hố không bị lấp. Đoàn được cấp thêm kinh phí đào tiếp mùa sau. Xã làm việc với nhà tui, thuê luôn ba công ruộng thêm hai năm, trả tiền bù đàng hoàng. Má tui mừng mà cũng tiếc, vì má thích cấy lúa. Ông giáo sư già đề nghị ghi tên tui vô báo cáo khai quật, ở mục người phát hiện dấu hiệu bề mặt. Tui nói thôi, ghi chi, tui leo núi chụp hình có mấy tấm. Cổ nói phải ghi, vì đó là sự thật.

Bữa cuối mùa đào, đoàn dọn đồ về Sài Gòn. Cổ đứng ở bờ ruộng, nhìn cái hố bây giờ đã che bạt, cắm cọc rào cẩn thận. Tui đứng sau lưng cổ, hai tay đút túi quần, không biết nói gì. Mùa sau cổ có về không, tui không dám hỏi.

Cổ quay lại, móc trong túi vải ra một bao ni lông nhỏ, đưa cho tui.

Trong bao là mảnh gốm đỏ có dấu vân tay. Mảnh gốm đầu tiên tui đào được.

– Cái này là hiện vật, – tui nói, hoảng. – Cô đưa tui sao được.

– Đây là bản sao. – Cổ cười. – Em nhờ bên phòng bảo tồn đổ khuôn thạch cao lấy mẫu, rồi em lấy đất sét ruộng nhà anh ấn vô khuôn, phơi khô, nhờ lò gạch đầu xóm nung giùm. Bản gốc nằm trong kho viện rồi. Em làm hai cái, một cái em giữ, một cái cho anh.

Tui cầm mảnh gốm giả, lật qua lật lại. Cái dấu vân tay ở mặt trong vẫn y chang, xoáy tròn, mịn như vân gỗ.

Rồi tui thấy có cái gì khác. Ở mép bên kia mảnh gốm, có thêm một vết lõm nhỏ nữa. Một dấu vân tay thứ hai, nhỏ hơn, mới hơn, nằm cách dấu cũ chừng một lóng tay.

– Cái này của ai?

Cổ không trả lời. Cổ giơ ngón tay cái lên, ngón tay cổ dính đầy đất đỏ, rồi ấn nhẹ lên mặt ruộng, chỗ đất ướt sát bờ hố. Một dấu vân tay hiện ra trên mặt đất, nhỏ, xoáy tròn.

– Mùa sau em về, – cổ nói. – Anh nhớ để dành ruộng.

Tui đứng nhìn hai dấu vân tay trên mảnh gốm, một của người thợ ngàn rưỡi năm trước, một của cổ. Rồi tui ngồi xổm xuống, ấn ngón tay cái của tui xuống đất, cạnh cái dấu cổ vừa ấn.

Cổ cúi xuống nhìn, rồi cười, y như cái cười bữa đầu tiên dưới hố số ba, bữa cái bay của tui chạm vô ngón tay người thợ gốm. Mấy người hỏi tui ưng cổ từ hồi nào? Tui nói thiệt, chắc từ bữa cổ đưa tui cái bay nhỏ xíu, biểu tui cạo đất mỗi lần một lóng tay thôi.

Trên bờ ruộng, má tui đứng chống nạnh kêu vô ăn cơm, cá lóc kho tộ nguội hết rồi. Cổ phủi tay, chạy lên trước. Tui đi sau, cầm mảnh gốm trong tay, cầm thiệt chặt, như sợ nó bay mất.

— Hết —