Buổi làm việc thứ nhất

Chương 1: Buổi làm việc thứ nhất

– Bác nhìn giùm cháu cái dấu này. Có phải bác khắc không?

Anh đại úy công an phường đặt tờ giấy lên bàn, xoay về phía ông Thìn. Đó là bản chụp một trang hợp đồng thuê nhà, góc dưới có một con dấu tròn màu đỏ: Công ty quản lý nhà ở gì đó, mã số thuế, địa chỉ một tòa chung cư ở phía đông thành phố.

Ông Thìn không trả lời ngay. Ông móc trong túi áo ra cái kính lúp cán gỗ, cúi sát xuống tờ giấy. Cậu Phúc ngồi cạnh ông, cũng cúi xuống theo, hai cái đầu chụm vào nhau, một đầu tóc bạc trắng, một đầu tóc húi cua đen nhánh.

Anh đại úy tên Lư Thanh Phong, ba mươi lăm tuổi, nói năng chậm rãi, lễ phép. Anh kể mười bảy người đã đặt cọc thuê căn hộ qua một người tự xưng nhân viên công ty quản lý tòa nhà. Hợp đồng có dấu đỏ, có chữ ký, cọc hai tháng, có người cọc năm chục triệu. Đến ngày dọn vào, chủ thật của căn hộ không biết gì cả. Công ty quản lý thật thì không có ai tên như thế. Một nạn nhân nhớ kẻ lừa từng nói, lúc làm thủ tục, rằng dấu này khắc ở lề đường Nguyễn Thị Minh Khai, rẻ mà nhanh.

– Lề đường Minh Khai bây giờ chỉ còn mỗi sạp của bác, – anh Phong nói, không có ý gì. – Nên cháu mời bác lên hỏi.

Ông Thìn bảy mươi mốt tuổi, khắc dấu bên lề đường Minh Khai bốn mươi hai năm. Hồi ông mới ra nghề, cả dãy có hơn hai chục sạp, mỗi sạp một cái bàn gỗ nhỏ, một cái ô che nắng, một cái hộp đựng dao khắc. Người ta khắc dấu tên, dấu chức danh, dấu "đã thu tiền", dấu cho hợp tác xã, cho tổ dân phố. Bây giờ người ta làm dấu bằng máy laser trong mấy tiệm có máy lạnh, mười phút xong, còn người ta ký bằng chữ ký số trên điện thoại. Cả dãy chỉ còn mình ông, và cậu Phúc.

Thầy dạy nghề cho ông là ông Ba Khánh, người Hoa ở Chợ Lớn, khắc dấu bằng gỗ thị và sừng trâu trước khi cao su về tới. Ngày đầu tiên ông Thìn tới học, ông Ba không đưa dao. Ông Ba đưa một tờ giấy có con dấu đỏ của một hợp tác xã, hỏi: cái này của ai? Ông Thìn nói của hợp tác xã. Ông Ba lắc đầu: của mấy trăm xã viên. Mày khắc con dấu cho người ta là mày cầm tiền của mấy trăm người. Khắc sai một nét, người ta cãi nhau cả năm. Khắc cho kẻ gian một con, người ta mất nhà. Bốn mươi hai năm, ông Thìn nhớ câu ấy hơn nhớ mọi đường dao.

Phúc hai mươi hai tuổi, điếc từ lúc lọt lòng. Ba năm trước mẹ cậu dắt cậu tới sạp, hỏi ông có nhận người học nghề không, nghề gì cũng được, miễn không phải nghe. Ông nhận. Phúc nói bằng tay và bằng mắt, viết vào điện thoại khi cần. Tay cậu khéo tới mức sau một năm ông Thìn không còn gì để dạy về đường dao. Rảnh tay, Phúc hay lấy cục tẩy học trò ra khắc. Cậu khắc mặt người. Khách nào ngồi chờ ở sạp đủ lâu, cậu nhìn họ, rồi lén khắc gương mặt họ lên một cục tẩy, đóng thử lên giấy, rồi cất vào cái hũ thủy tinh để dưới gầm bàn. Cái hũ giờ đầy gần hai trăm cục tẩy, hai trăm gương mặt.

– Không phải ông khắc, – ông Thìn nói, đặt kính lúp xuống.

– Sao bác chắc vậy?

Ông Thìn chỉ vào vành dấu.

– Dấu khắc tay thì đường dao nó có hơi thở. Chỗ nào dao vào sâu, mực ăn đậm, chỗ dao lướt thì mực nhạt hơn một chút. Cái này mực đều như in. Mép chữ vuông chằn chặn, đáy nét phẳng. Đây là máy laser đốt cao su. – Ông dừng lại, chỉ tay vào một chữ. – Mà anh coi chữ "Ở" này.

Anh Phong cúi xuống, cầm lấy cái kính lúp.

– Dấu hỏi trên chữ Ở, – ông Thìn nói. – Đúng ra nó phải đứng ngay trên đầu, hơi lệch về bên trái cái râu chữ Ơ. Ở đây nó lệch qua phải, đè lên cái râu, dính vào nhau thành một cục. Máy laser không sai. Cái phông chữ sai. Mấy tiệm laser xài phông chữ chép lậu, gõ chữ Ở hoa là nó ra vậy. Ông nhìn cái lỗi này mười mấy năm rồi, trên hóa đơn, trên bảng hiệu, trên dấu. Ông khắc tay, ông không bao giờ để dấu hỏi đứng sai chỗ.

Anh Phong ngẩng lên nhìn ông Thìn một lúc lâu.

– Vậy bác nghĩ kẻ lừa nhắc tới sạp bác để làm gì?

Ông Thìn chưa kịp nghĩ thì Phúc chạm vào tay ông. Cậu ra dấu nhanh, mắt không rời tờ giấy. Ông Thìn nhìn tay cậu, chân mày nhíu lại.

– Nó nói gì vậy bác?

– Nó nói hai tháng trước có một ông tới sạp, cầm đúng cái dấu này in trên tờ giấy, đòi khắc lại y chang. – Ông Thìn chậm rãi dịch. – Ông hỏi giấy đăng ký doanh nghiệp, ông ta nói để quên ở nhà. Ông không khắc. Ông ta chửi ông là già mà khó, rồi đi.

Anh Phong ngồi thẳng dậy.

– Bác nhớ mặt người đó không?

Ông Thìn lắc đầu. Ông bảy mươi mốt tuổi, mỗi ngày ngồi sạp gặp vài chục người hỏi giá, ông nhớ chữ chứ không nhớ mặt. Ông chỉ nhớ có một người cầm tờ giấy, và ông đã nói không.

Phúc lại ra dấu. Lần này ông Thìn quay sang nhìn cậu rất lâu.

— Hết chương 1 —