Cây cọc dưới chân cầu

Chương 1: Cây cọc dưới chân cầu

Van Bảy. Năm giờ năm mươi tám phút sáng. Cọc: vạch số chín. Nước: lớn. Người qua cầu từ lúc bốn giờ: một trăm mười hai. Xe chè của dì Tư: có mặt.

Âu Ngọc Diễm đọc dòng đó trên màn hình lớn của phòng điều tiết, uống ngụm cà phê sữa đá thứ ba trong ca đêm. Và lần thứ một trăm tự hỏi tại sao cái van nhỏ nhất thành phố lại là cái van nói nhiều nhất.

Thành phố Tân Giang có bốn mươi mốt cửa van chặn triều. Cái lớn nhất ở cửa sông Kim, cao bằng tòa nhà sáu tầng, mỗi cánh nặng ba trăm tấn. Cái nhỏ nhất là Van Bảy, nằm ở đầu rạch Gừa, phía nam thành phố, mỗi cánh rộng có tám mét, cái chòi điều khiển nhỏ bằng gian bếp, mái tôn sơn xanh đã bạc. Mỗi cửa van có một trí van riêng: một bộ não nhỏ chạy trên con chip đặt ngay trong chòi, nuôi bằng pin thủy triều và điện lưới. Luật thủy lợi của Cộng hòa Hải Đông quy định rất rõ những gì trí van được làm. Nó chỉ điều khiển những gì nối vào mô tơ của nó, mà thường thì chỉ có cánh van. Nó đọc ba cảm biến mực nước và một cái máy quay. Nó không nói chuyện được với van khác, không nối ra ngoài, chỉ nhận lệnh từ trung tâm điều tiết, nơi Diễm đang ngồi. Nó phải làm theo lệnh. Chỉ có một ngoại lệ: nếu nó tính ra lệnh đó sẽ gây hại lớn ngay trong vùng của nó, nó được giữ lệnh chín mươi giây và đòi một người thật xác nhận. Người xác nhận rồi thì nó phải làm. Còn việc giữ an toàn trong vùng của nó mà không đụng tới cánh van, nó được tự quyết. Người ta gọi đó là quyền an toàn. Lệnh trung tâm chỉ nói về cánh van.

Bốn mươi trí van báo cáo bằng những con số khô khốc: mực nước, lưu lượng, độ mở cánh. Riêng Van Bảy, mỗi sáng sáu giờ kém hai phút, báo thêm ba thứ không ai hỏi. Cọc ngập tới vạch mấy, bao nhiêu người đi qua cây cầu sắt bắc ngang rạch Gừa, và cái xe chè của dì Tư có mặt hay không.

– Cái van đó cài từ đời ông Khôi. – Anh trưởng ca La Văn Thịnh nói với Diễm hồi cô mới vào làm. – Ông già hồi trước làm kỹ sư trưởng tuyến phía nam. Viết luật cho trí van theo kiểu của ổng. Ổng nghỉ hưu mười năm rồi mà không ai dám sửa. Em kệ nó.

Diễm kệ nó được nửa năm. Rồi một buổi chiều rảnh, cô mở hồ sơ kỹ thuật của Van Bảy ra đọc. Cái cọc là một cây cột bê tông cắm dưới chân cầu rạch Gừa, sơn từng khúc đỏ trắng xen nhau, mỗi khúc hai tấc, đánh số từ một tới hai mươi. Ông Trịnh Văn Khôi cắm nó năm hai ngàn ba mươi lăm, trước khi có ba cảm biến điện tử. Khi lắp cảm biến, người ta định nhổ cái cọc. Ông Khôi không cho. Trong hồ sơ còn lưu một dòng ghi chú của ông, chữ đánh máy, có lỗi chính tả: "Máy nói gì thì nói, nhìn cái cọc. Cọc không biết nói láo."

Ông Khôi cài cho Van Bảy đọc cái cọc qua máy quay mỗi sáng. Ông cài cho nó đếm người qua cầu vì, theo ghi chú, "khi nào cầu vắng bất thường là có chuyện". Còn cái xe chè của dì Tư thì không có ghi chú nào. Chỉ có một dòng lệnh, nằm lẻ loi.

Diễm đã tới xem tận mắt một lần, vào một sáng Chủ nhật. Rạch Gừa là một xóm trũng nằm thấp hơn mặt đường lớn gần một mét, nhà cửa chen chúc hai bên con rạch, mái tôn mái ngói lẫn lộn, dây phơi đồ giăng ngang. Mười hai ngàn người sống ở đó, phần đông là dân lao động, bán vé số, chạy xe ôm, làm công nhân. Cây cầu sắt bắc ngang đầu rạch, ngay sát cái chòi xanh của Van Bảy. Cây cọc đỏ trắng đứng dưới chân cầu, nước ngập tới khúc thứ chín. Ở đầu cầu, có một bà già tóc bạc ngồi sau chiếc xe đẩy bán chè, nồi chè đậu trắng, nồi chè chuối, thùng nước cốt dừa. Bà múc cho Diễm một ly chè chuối, tính mười hai ngàn đồng.

– Con ở trên trung tâm hả? – Bà hỏi khi thấy cái thẻ đeo cổ của cô. – Cái van ở đây nó ngoan lắm. Có năm nước lên mà nó không cho vô xóm.

– Dì bán ở đây lâu chưa dì?

– Ba chục năm. – Dì Tư nói. – Hồi ông Khôi còn đi làm, sáng nào ổng cũng ra ăn chè, ngồi ngó cái cọc. Ổng nói nhìn chè của tui là biết trời. Tui bán nồi chè chuối hết sớm là trời sắp mưa.

Diễm cười. Đó là chuyện của nửa năm trước.

Đêm nay là đêm hai mươi ba tháng Mười. Ngoài khơi có một cơn bão cấp mười hai đang đi vào. Đài khí tượng báo mưa bốn trăm ly trong mười hai tiếng, trùng đúng con triều cường lớn nhất năm. Trên màn hình lớn của phòng điều tiết, bản đồ thành phố đỏ dần từ phía biển vào, từng mảng như vết mực loang. Phòng điều tiết có mười hai người trực, nhiều gấp ba ngày thường. Ai cũng cầm ly cà phê. Không ai nói đùa.

Mười một giờ đêm, Van Bảy báo một dòng ngoài giờ.

Van Bảy. Hai mươi ba giờ không phút. Cọc: vạch số mười. Người qua cầu trong một giờ qua: bốn. Xe chè của dì Tư: chưa về.

Diễm nhìn dòng chữ lâu hơn cô muốn. Xe chè chưa về. Mười một giờ đêm, trời bão.

– Anh Thịnh, Van Bảy báo xe chè chưa về.

Thịnh không ngẩng lên khỏi màn hình của anh.

– Em đừng đọc mấy dòng đó nữa. Lo cái vạch đi. Vạch mười là cao rồi.

Một giờ sáng, gió giật tới cấp mười một. Mưa đập vào cửa kính phòng điều tiết như ai ném sỏi. Hai giờ sáng, trạm bơm ở bến Kim báo động đỏ. Cảm biến mực nước của trạm báo nước trong lòng kênh chính đã lên sát ngưỡng tràn. Nếu tràn, khu trung tâm thành phố sẽ ngập, trong đó có bệnh viện đa khoa lớn nhất Tân Giang với tám trăm bệnh nhân, có hai trạm biến áp, có cả đường hầm tàu điện.

Hệ thống điều tiết trung tâm tính trong bốn giây. Nó đưa ra một phương án duy nhất: mở hết cửa Van Bảy, cho nước từ kênh chính tràn ngược vào lòng rạch Gừa, dùng cả cái xóm trũng làm hồ chứa. Rạch Gừa sẽ ngập sâu một mét bảy. Khu trung tâm sẽ không ngập.

Thịnh đọc phương án, mặt trắng bệch. Anh nhấc điện thoại gọi lên cấp trên, nói chưa tới một phút, rồi đặt xuống.

– Phê duyệt. – Anh nói. – Diễm, em gửi lệnh cho Van Bảy. Mở hết. Báo phường Chánh Lộc sơ tán dân rạch Gừa ngay.

Diễm gõ lệnh. Ngón tay cô ngừng lại trên phím xác nhận một giây, rồi bấm.

Lệnh đi. Trên màn hình, ô của Van Bảy chuyển sang màu vàng, rồi hiện một dòng chữ mà trong bốn năm làm nghề Diễm chưa từng thấy ở van nào.

Van Bảy. Hai giờ mười một phút. Giữ lệnh. Thời gian giữ còn lại: chín mươi giây. Đề nghị người trực ca xem hình.

— Hết chương 1 —