Nhận xét

Chương 3: Nhận xét

Anh Đặng Văn Sáu năm nay năm mươi hai tuổi, đã bỏ biển từ lâu vì bệnh phổi, ngồi vá lưới thuê. Khi cán bộ điều tra tới, anh nói ngay cái hòm tôn đựng giấy tờ trong nhà để ở gầm giường, không khoá, trong nhà ai cũng biết. Hồi đó trong nhà có anh, vợ, con Âu lên năm, và người em trai út là Đặng Văn Bảy.

Cán bộ điều tra hỏi anh một câu mà tôi đã dặn phải hỏi: anh có nhận ra lá thư năm 2007 chính là lá thư năm 2005 không.

Anh Sáu ngồi im rất lâu, hai bàn tay đầy vết sẹo dây cước đặt trên đầu gối.

– Có. – Anh nói. – Tôi đi biển về, thấy lá thư để trên bàn thờ. Đọc tới chữ thứ ba là tôi biết. Cái thư cũ, tôi cất trong hòm hai năm, giờ có thêm cái ngày. Tôi nghĩ cô ấy cố ý. Cô ấy để lại đúng cái thư lần trước cho tôi hiểu: lần này giống lần trước, chỉ khác là không về. Tôi nghĩ cô ấy muốn tôi đau đúng chỗ ấy.

Anh không mở hòm tôn ra lần nào nữa trong mười chín năm. Anh không đưa cho công an xem lá thư cũ, vì không còn lá thư cũ nào, chỉ có một lá. Anh không kể với ai chuyện năm 2005, vì đó là chuyện xấu hổ của vợ chồng anh. Người duy nhất ngoài anh biết rõ chuyện ấy, biết chỗ cất lá thư, là người em trai ngủ ở gian bên cạnh.

Tôi nghe cán bộ điều tra kể lại đoạn này, và nghĩ rằng có những lời nói dối không cần ai nói ra. Chỉ cần để người kia tự hiểu theo cách họ sợ nhất.

Anh Bảy hơn chị Thoa ba tuổi, từng sang Séc làm ăn từ giữa những năm chín mươi, bán quần áo ở chợ người Việt bên đó gần mười năm rồi về, chưa vợ, sống chung nhà anh trai. Bây giờ anh ta có một nhà nghỉ hai tầng gần bến tàu, hay bị khách phàn nàn vì viết hoá đơn chữ khó đọc.

Mẫu so sánh tự do của anh Bảy không khó tìm. Tôi nhận ba thứ: một xấp hoá đơn nhà nghỉ năm 2025; một bản hợp đồng thuê đất năm 2006 anh ta viết tay; và, do chính cô Âu đưa, cuốn sổ liên lạc năm lớp một của cô, năm học 2008. Năm ấy bố cô đi biển dài ngày, chú Bảy là người đi họp phụ huynh, ký tên, ghi ngày dưới mỗi lời nhận xét của cô giáo.

Tôi mở cuốn sổ liên lạc ra, và không cần tới kính lúp. Ngày 11/10/2008. Ngày 17/1/2009. Những con số một có mũ dài như mái hiên. Con số bảy có gạch ngang giữa thân. Dấu gạch chéo ngăn ngày với tháng. Lực ấn nặng, hằn sâu sang trang sau, đến mức trang kế bên còn đọc được vết chữ.

Người ta học viết số ở nơi người ta học viết số lần thứ hai, khi phải điền giấy tờ ở xứ người và người bản xứ đọc nhầm số một của mình thành số bảy. Tôi đã thấy thói quen ấy ở nhiều người từng sống ở Đông Âu. Nó không đổi được nữa, cũng như giọng nói.

Kết luận giám định thứ hai: dòng ngày tháng trên lá thư và chữ số trên các mẫu so sánh của ông Đặng Văn Bảy do cùng một người viết ra.

Phần còn lại không thuộc nghề tôi. Tôi chỉ biết qua lời cán bộ điều tra, và qua bác sĩ Đàm Thanh Vy của Viện Pháp y Quốc gia, người tôi đã làm việc cùng trong mấy vụ trước.

Anh Bảy im lặng bốn buổi. Buổi thứ năm, cán bộ điều tra đặt trước mặt anh ta cuốn sổ liên lạc của cô cháu gái, mở đúng trang có chữ ký của anh ta, cạnh lá thư từ biệt. Anh ta nhìn rất lâu, rồi hỏi một câu mà ai trong phòng cũng nhớ: con Âu có biết không.

Anh ta kể. Đầu tháng Mười một năm 2007, anh Sáu đi biển dài ngày. Bố mẹ hai anh em để lại mảnh đất ven bãi cát, một công ty du lịch trả giá cao. Đất đứng tên chung, cần chữ ký của hai anh em và vợ anh Sáu. Chị Thoa không ký. Chị nói đất của bố mẹ, để cho con Âu sau này. Tối mười sáu, hai người cãi nhau ở nhà kho lưới sau nhà. Anh ta đẩy chị một cái. Chị ngã đập đầu vào mỏ neo sắt.

Sáng hôm sau, anh ta mở hòm tôn, lấy lá thư năm 2005 ra, viết thêm một dòng ngày tháng. Anh ta nghĩ đến mọi thứ: giọng văn của chị, nét chữ của chị, cả câu đừng lên Hà Nội hỏi ai. Anh ta không nghĩ tới tay mình.

Đội tìm kiếm đào ở chân rặng phi lao phía sau nhà kho cũ, theo lời chỉ của chính anh ta. Bác sĩ Vy vào đảo hai tuần. Chị kể với tôi qua điện thoại rằng việc giám định hài cốt được làm theo đúng thủ tục: có quyết định trưng cầu, có biên bản, có người chứng kiến, mẫu đối chiếu là mẫu niêm mạc miệng của cô Âu. Kết quả ADN xác định quan hệ mẹ con. Chị còn tìm thấy một dấu vết liền xương cũ ở xương sườn bên trái, khớp với hồ sơ bệnh viện năm 2004, khi chị Thoa ngã từ mạn thuyền xuống.

– Cô bé có hỏi gì không? – Tôi hỏi.

– Cô ấy hỏi chú Khoan có ở đó không. – Bác sĩ Vy nói. – Cô ấy muốn cảm ơn.

Tôi không vào đảo. Tôi không quen đứng ở những chỗ như thế. Tôi viết kết luận, rồi tôi về nhà.

Ngày cuối cùng đi làm, tôi nhận được một gói bưu phẩm, gửi từ trường tiểu học trên đảo. Bên trong là một tờ giấy ô li, hai mươi tám dòng, mỗi dòng là một chữ số một viết bằng bút chì, nét xiên ngắn rồi nét thẳng, nghiêng ngả, đứa đậm đứa nhạt, của hai mươi tám đứa trẻ sáu tuổi. Dưới cùng có một dòng chữ người lớn, tròn trịa, bỏ dấu hỏi hơi lệch sang phải, gần như nằm trên chữ cái kế tiếp.

Lớp một B gửi chú Khoan. Ngày 9-5-2026.

Một gạch ngang, không phải gạch chéo. Tôi đã nhìn nét chữ ấy ba ngày liền trong một cuốn sổ bán cá. Tôi không nghĩ tới chuyện nó có thể được truyền lại.

Tôi cất tờ giấy vào ngăn kéo bàn, cạnh cái thước nhựa có vạch li, rồi bàn giao chìa khoá phòng cho người đến sau.

— Hết —