Mẫu cần giám định

Chương 1: Mẫu cần giám định

Tôi viết những dòng này trong tuần cuối cùng trước khi nghỉ hưu. Ba mươi mốt năm làm giám định tài liệu, tôi đã ký hơn bốn nghìn bản kết luận, bản nào cũng mở đầu bằng cùng một mục: mẫu cần giám định. Tôi dùng lại cái khuôn ấy cho câu chuyện này, vì tôi không biết kể theo cách nào khác.

Tôi là Lục Văn Khoan, sáu mươi tuổi, giám định viên kỹ thuật hình sự. Người ta hay nghĩ nghề tôi là soi chữ ký giả trên hợp đồng, trên sổ đỏ. Phần lớn đúng là vậy. Nhưng thỉnh thoảng có một tờ giấy nằm trên bàn tôi mà sức nặng của nó không đo bằng tiền.

Mẫu cần giám định: một tờ giấy học sinh kẻ ô li, gấp tư, mép đã sờn. Mực bút bi xanh. Mười một dòng chữ viết tay, không có tiêu đề. Nội dung như sau, tôi chép lại, giữ nguyên những chỗ thiếu dấu:

Anh Sáu. Em đi đây. Em không chịu nổi nữa rồi. Anh đừng tìm em, đừng lên Hà Nội hỏi ai. Con Âu anh nuôi cho tử tế, em có lỗi với nó. Em đi làm kiếm tiền gửi về. Đừng nói với mẹ. Em.

Dòng cuối cùng, tách riêng, sát lề phải: Ngày 17/11/2007.

Tờ giấy ấy là lý do mà năm 2007, công an xác định chị Vi Thị Thoa, hai mươi tám tuổi, vợ anh ngư dân Đặng Văn Sáu ở một làng chài ven vịnh Bái Tử Long, đã tự ý bỏ nhà đi. Không có dấu hiệu tội phạm. Hồ sơ tin báo được lưu lại. Cả làng thì đã có kết luận riêng của họ từ trước: chị Thoa theo một ông lái buôn cá khô người Móng Cái. Mười chín năm, người làng nói câu ấy trước mặt đứa con gái của chị, rồi sau lưng nó, rồi thôi nói, vì không ai còn nhớ ông lái buôn tên gì.

Người mang tờ giấy tới cho tôi, qua cơ quan điều tra, là đứa con gái ấy.

Đặng Thị Hải Âu, hai mươi bốn tuổi, giáo viên lớp một ở trường tiểu học trên đảo. Cô bé nhỏ người, tóc cắt ngắn, móng tay cắt sát, đầu ngón trỏ tay phải có một vết chai nhỏ của người cầm phấn nhiều. Cô ngồi trước bàn tôi, đặt lên đó một túi bóng kính. Trong túi, ngoài lá thư, còn có một cuốn sổ bìa cứng đã bung gáy.

– Sổ bán cá của mẹ cháu. – Cô nói. – Bố cháu giữ trong hòm. Mẹ cháu ghi từ năm 2003 tới tháng Mười năm 2007. Ai mua bao nhiêu cân, ai nợ, ai trả.

Tôi hỏi vì sao bây giờ cô mới mang tới.

Cô kể. Tháng trước, trường cô dạy lớp một chuyển sang dạy viết chữ số theo mẫu mới, cô ngồi chấm hai mươi tám quyển vở tập viết, nhắc từng đứa: số một là một nét xiên ngắn rồi một nét thẳng, không được viết thêm cái mũ dài như người nước ngoài. Đêm ấy cô không ngủ được, lấy lá thư của mẹ ra đọc, như cô vẫn làm mỗi năm vào tháng Mười một. Lần đầu tiên trong mười chín năm, cô không đọc chữ. Cô nhìn con số.

Ba con số một trong dòng ngày tháng đều có một cái mũ dài, kéo từ trên đỉnh xiên xuống gần nửa thân, như cái mái hiên. Con số bảy có một gạch ngang giữa thân.

Cô mở sổ bán cá của mẹ. Bốn năm, hàng nghìn con số. Số một của mẹ là một nét que thẳng đuột, không mũ, không chân. Số bảy không có gạch.

– Cháu dạy trẻ con viết số mỗi ngày, chú ạ. – Cô nói. – Cháu biết người ta có thể đổi chữ ký. Nhưng cái tay viết số thì nó theo người ta từ năm sáu tuổi.

Tôi không nói với cô rằng cô đúng. Nghề tôi không cho phép nói câu ấy trước khi đặt kính lúp xuống.

Trước khi về, cô ngồi thêm một lúc, kể về mẹ mà không cần ai hỏi. Mẹ cô bán cá ở đầu bến từ bốn giờ sáng, đội nón mê, đi ủng cao su, cái túi da đeo bụng đựng tiền lẻ và cây bút bi buộc dây chun. Ai mua chịu, mẹ ghi ngay vào sổ, đứng mà ghi, tì cuốn sổ lên đầu gối. Cô bé lên năm ngồi trên thúng cá rỗng, đếm giúp mẹ những đồng năm nghìn. Cô nhớ mùi tanh của bến, mùi dầu máy, tiếng mẹ gọi khách bằng giọng Tiên Yên lơ lớ. Cô không nhớ mặt mẹ rõ nữa. Cô chỉ nhớ nét chữ.

– Cả làng bảo mẹ cháu đi theo người ta. – Cô nói. – Cháu không cãi được, vì cháu có lá thư. Mười chín năm, chính lá thư của mẹ là thứ làm cháu không cãi được.

— Hết chương 1 —