Lời người dắt ngựa

Chương 1: Lời người dắt ngựa

Con Sương đứng giữa suối, nước ngập tới khuỷu chân, cái chuông đồng dưới cổ nó im bặt.

Tôi đi trước nó ba bước, dây cương trong tay. Tôi kéo, nó không đi. Tôi quay lại, nó đang ngoảnh cổ ra sau, mũi phì phì vào bao gạo buộc bên hông trái. Tai nó cụp. Chân sau nó giậm xuống đá, nước bắn lên tới bụng.

Ba mươi năm tôi nuôi ngựa thồ. Con Sương là con thứ tư, mười hai tuổi, cháu nội tôi đặt tên vì nó đẻ vào một sáng sương muối trắng hết mái nhà trình tường. Nó chở thảo quả, chở gạo, chở cả xi măng lên làm trường học. Suối này mùa nào nó cũng qua, nước to nước nhỏ nó cũng qua. Nó chưa đứng giữa suối bao giờ.

Cái chuông dưới cổ nó là chuông của cha tôi. Chuông đồng, to bằng nắm tay trẻ con, quả lắc bên trong là một khúc sừng trâu. Hồi cha tôi còn sống, ông bảo người dắt ngựa phải nghe chuông mà biết ngựa, như người mẹ nghe tiếng thở mà biết con ngủ say hay ngủ mê. Chuông kêu đều là ngựa khỏe. Chuông kêu dồn là ngựa sợ. Chuông im là ngựa đứng. Tôi nghe cái chuông ấy bốn mươi năm, từ cổ con ngựa đầu tiên của cha sang cổ con Sương. Sáng nay, giữa con suối này, nó im lần đầu tiên.

– Sao vậy ông? – anh Toản đi sau con ngựa thứ năm, gọi với lên.

– Nó sợ cái gì đó, – tôi nói.

– Ngựa mà sợ cái gì! Ông quất nó một cái.

Tôi không quất. Tôi lội lại, đặt tay lên cổ con Sương, xoa xuống tới vai, nói với nó bằng tiếng nhà. Nó run. Lông trên vai nó dựng lên dưới tay tôi như mặt nước gặp gió. Tôi đưa tay sang bao gạo bên trái. Bao gạo ấm.

Gạo phơi nắng thì ấm, tôi biết. Nhưng sáng nay trời mù, sương chưa tan, mấy bao kia lạnh ngắt.

Anh Toản lội tới nhanh hơn tôi nghĩ. Anh ta ngoài ba mươi, người dưới xuôi, mua thảo quả ở vùng này đã ba mùa, ai cũng biết mặt. Anh ta trả tiền sòng phẳng, không ép giá, uống rượu ngô với cả bản. Năm nay anh ta thuê ngựa của tôi chở mười bao gạo, mấy can dầu, mấy cuộn bạt lên cái lán sấy của anh ta trong rừng, gần đường biên. Mùa thảo quả, ai có lán trên đó cũng phải mang gạo lên nuôi người hái.

– Bao này ướt rồi, gạo mốc mất, – anh Toản nói, tay tháo dây buộc rất nhanh. – Để tôi vác cho, ông dắt ngựa qua trước đi.

Anh ta nhấc bao gạo lên vai bằng một tay. Một tay.

Tôi xếp mười bao gạo ấy lên năm con ngựa từ sáng sớm, ở sân nhà tôi. Bao năm mươi cân, tôi biết sức nặng của nó như biết sức nặng của cái gùi trên lưng vợ tôi. Bao gạo năm mươi cân không ai vác lên vai bằng một tay được, kể cả thằng con tôi khỏe nhất bản. Lúc xếp hàng, tôi để ý cái bao ấy không chảy xuống như bao gạo, nó lổn nhổn, chỗ cứng chỗ mềm. Anh Toản bảo bao ấy có gạo nếp lẫn mấy gói muối, mấy gói mì tôm. Tôi tin. Người ta mua gì mang lên lán là việc của người ta.

Bây giờ thì tôi không chắc nữa.

Con Sương qua suối ngay khi bao gạo rời khỏi lưng nó. Cái chuông lại kêu leng keng, đều đều, như không có chuyện gì. Anh Toản vác bao gạo đi sau cùng, tụt lại một quãng xa. Đường lên lán qua hai con dốc, một đoạn rừng thảo quả rậm, lá to bằng cánh tay người, cao quá đầu, mùi thảo quả chín ngai ngái. Tôi đi trước, nghe tiếng chuông của năm con ngựa, đếm từng con một như đếm hơi thở.

Tới lán, tôi dỡ hàng. Anh Toản tới sau tôi một lúc lâu, mồ hôi ướt áo, vai không có gì.

– Bao gạo đâu anh?

– Tôi gửi lán ông Sáng ở dưới kia, – anh ta nói, không nhìn tôi. – Lán ổng hết gạo, cho ổng mượn.

Lán ông Sáng ở mé suối bên kia, phải lội ngược lại, phải đi một đường khác. Từ chỗ anh Toản tụt lại tới chỗ lán này, anh ta không có thời gian đi đường đó.

Tôi đếm chín bao gạo dưới mái lán. Tôi không nói gì. Tôi nhận tiền công một nửa, như đã giao, nửa kia hẹn khi xuống chợ phiên. Tôi dắt ngựa về.

Đường về, năm con ngựa đi nhẹ, chuông kêu thưa. Tới chỗ khe nước nhỏ dưới bụi thảo quả già, cái chuông của con Sương ngừng một nhịp, rồi kêu lại. Tôi quay đầu nhìn, thấy nó đã bước tiếp. Tôi nghĩ nó mỏi chân. Tôi cũng mỏi.

Xuống tới con dốc thứ hai, chỗ có một tảng đá to nhô ra mé đường, có sóng điện thoại, tôi lấy cái điện thoại cũ trong túi áo, gọi cho chú Hoàn ở đồn biên phòng. Chú Hoàn lên bản tôi ba năm nay, ngủ nhà tôi mười mấy đêm, uống chén rượu đầu tiên của nhà tôi vào Tết Hà Nhì, gọi vợ tôi là mẹ.

– Chú Hoàn, – tôi nói. – Có một bao gạo biết thở.

— Hết chương 1 —