Soi nắng

Chương 3: Soi nắng

Tôi cắt tới tấm thứ bốn mươi mốt thì được một con đò ưng ý.

Không giống con đò của mẹ. Con đò của tôi chở hai người. Một người lớn đứng ở đuôi chống sào, một người nhỏ ngồi ở mũi, tay chỉ về phía trước. Tôi không biết vì sao tôi cắt như vậy. Chỉ là tới tấm thứ bốn mươi mốt, tay tôi tự cắt ra hình đó.

Bên trên con đò, tôi định cắt câu ca dao tiếp theo, "Non xanh nước biếc như tranh họa đồ". Nhưng chữ nhiều quá, tôi cắt không kịp, và chữ nào cũng run. Cuối cùng tôi chỉ cắt được hai chữ, đặt ngay trên đầu người đứng chống sào. Hai chữ đó tôi cắt đi cắt lại mười một lần.

Mệ giúp tôi xếp hình vào giữa hai lớp lá. Mệ nói phải đặt cho khéo, hình nằm ở đúng mặt nghiêng của nón, chỗ người ta hay đưa lên soi. Rồi tôi chằm lớp lá ngoài. Hết ba buổi tối. Chiếc nón đầu tiên của đời tôi có mấy mũi kim lệch ở gần chóp, vành không tròn hẳn, quai thì tôi dùng một dải lụa xanh mệ lục trong rương ra.

Cuối tháng Bảy, mẹ ra Huế đón tôi.

Mẹ xuống tàu ở ga Huế, đi taxi về làng. Tôi đứng ở bến sông sau nhà, thấy mẹ bước qua cổng, vẫn áo sơ mi trắng ủi phẳng, tay kéo cái va li nhỏ. Mẹ gầy hơn hồi tôi đi. Mẹ chào mệ, hỏi thăm sức khỏe mệ, rồi nhìn ra phía tôi, gật đầu một cái, như gật đầu với khách.

Bữa cơm trưa đó có canh hến, có cá bống thệ kho tiêu mệ đi chợ từ sớm. Mẹ ăn được hai chén, khen canh ngọt. Mệ gắp cá cho mẹ, mẹ gắp cá cho tôi, tôi gắp cá cho mệ. Không ai nói chuyện gì ngoài chuyện cá, chuyện nắng, chuyện tàu chạy trễ bốn mươi phút ở ga Diêu Trì.

Ăn xong, tôi đi vô buồng, cầm chiếc nón của tôi ra, đưa cho mẹ. Tôi không nói gì. Tôi không biết phải nói gì.

Mẹ cầm chiếc nón, xoay xoay trong tay. Mẹ nhìn mấy mũi khâu lệch gần chóp, nhíu mày. Mẹ là người Huế, mẹ nhìn nón là biết nón tốt nón dở.

– Con chằm hả?

– Dạ.

– Vành chưa tròn.

– Dạ.

Mệ đứng ở hiên, nói một câu bằng giọng không to không nhỏ:

– Đem ra nắng mà soi.

Mẹ nhìn mệ. Rồi mẹ cầm chiếc nón bước ra giữa sân, nơi nắng trưa đổ xuống trắng lóa, nơi tôi đã đứng soi chiếc nón cũ hai tháng trước. Mẹ giơ chiếc nón lên, nghiêng nghiêng về phía mặt trời.

Tôi thấy lưng mẹ khựng lại.

Mẹ đứng yên rất lâu. Lâu tới mức con chó nhà hàng xóm chạy qua cổng, sủa hai tiếng, rồi chạy đi. Lâu tới mức mệ đi vô bếp bắc nồi nước chè xanh, rồi đi ra lại. Mẹ vẫn đứng đó, tay giơ chiếc nón lên trời.

Rồi mẹ hạ nón xuống, quay lại. Mắt mẹ ướt, nhưng giọng mẹ vẫn là giọng kế toán trưởng:

– Cái cây sào, con cắt run tay. Chỗ khúc giữa phải mảnh hơn, không thì soi lên nhìn như cây gậy.

– Dạ.

– Còn hai chữ trên đầu cái người chống sào. – Mẹ ngừng một chút. – Sao con cắt chữ đó?

Hai chữ đó là chữ "Mạ ơi". Là tiếng con bé ngồi mũi đò bữa đi chợ lá, la lên với mẹ nó suốt quãng sông, chỉ cá, chỉ cầu, còn mẹ nó thì chỉ ừ, ừ, mắt nhìn mặt nước, tay chống sào. Hồi đó tôi ngồi giữa đò, nghĩ người mẹ ấy chẳng thèm nghe con nói gì. Phải tới tấm hình thứ bốn mươi mốt, tôi mới hiểu là chị ấy không nhìn theo tay con vì chị đang nhìn đường cho cả hai mẹ con. Người đứng ở đuôi đò trong hình của tôi, là mẹ.

Tôi không giải thích được hết những điều đó. Tôi chỉ nói:

– Tại vì chữ "Non xanh nước biếc" dài quá, con cắt không kịp.

Mẹ bật cười. Lần đầu tiên tôi nghe mẹ cười kể từ đêm trong phòng tôi. Mẹ cười, rồi đưa tay lên quẹt mắt, rồi nhìn chiếc nón, rồi lại cười.

Chiều hôm đó, ba thế hệ ngồi dưới hiên nhà mệ, giữa chồng lá nón trắng và mùi chè xanh nấu. Mệ chằm nón. Tôi ủi lá, không còn làm cháy tấm nào. Còn mẹ, sau hai mươi mấy năm, mẹ mượn cây kéo nhỏ của tôi, mượn tờ giấy pơ-luya, và ngồi cắt.

Mẹ cắt rất chậm. Tay mẹ hình như đã quên. Tấm đầu tiên mẹ cắt hỏng ngay cái mũi đò, mẹ chặc lưỡi, vò lại. Tấm thứ hai khá hơn.

Mẹ không nói gì về chuyện trường mỹ thuật. Tôi cũng không hỏi. Tôi biết chuyện đó sẽ phải nói, ở Sài Gòn, bên bàn ăn, với cả ba, chắc là còn cãi nhau nữa. Nhưng lúc đó, ngồi dưới hiên nhà mệ, tôi thấy chuyện đó không còn là một bức tường nữa. Nó chỉ là một khúc sông, có thể chống sào qua được.

Tới tấm thứ ba, mẹ đưa cho tôi xem. Một con đò. Một người chống sào ở đuôi. Một người ngồi ở mũi. Và ở giữa đò, có thêm một người thứ ba, ngồi khom lưng, tay cầm một chiếc nón.

– Còn thiếu mệ. – Mẹ nói.

Mệ liếc qua tấm hình, rồi cúi xuống chằm tiếp, nói gọn:

– Cắt lưng mệ còng quá. Mệ chưa còng tới rứa.

— Hết —