Dải vải đỏ

Chương 3: Dải vải đỏ

Chủ nhật, anh Bảo xuống tận phòng trọ của Thuận ở thị trấn. Anh đi chiếc ô tô con màu trắng, xách theo hai chai rượu ngô và một túi chè Shan tuyết, nói tiện đường về thăm nhà vợ nên ghé. Anh ngồi xuống cái ghế nhựa duy nhất trong phòng, nhìn quanh, khen phòng em gọn, rồi nói chuyện công việc rất thân tình. Anh kể hồi anh mới vào nghề cũng ngơ ngác, cũng bị đàn anh chỉ dạy, cũng từng nghi lung tung rồi xấu hổ. Anh nói vùng cao khác miền xuôi, hồ sơ không thể chuẩn như sách, cán bộ tín dụng phải linh hoạt, phải tin người dân, phải tin tổ trưởng.

– Em làm tốt thì năm sau anh đề xuất em lên tỉnh. – Anh vỗ vai Thuận. – Trên ấy đang thiếu người trẻ biết tiếng dân tộc.

Thuận cảm ơn anh. Anh không nhận hai chai rượu, nói em không uống được. Anh Bảo cười, để lại túi chè, nói chè thì phải nhận, chè của bà con tặng anh, anh tặng lại em. Lúc ra xe, anh quay lại, như sực nhớ ra.

– À, mấy tấm ảnh thẩm định ở Nà Hạ ấy, em cứ để nguyên trong hồ sơ nhé. Đừng gỡ ra, lỡ mất thì khổ.

Chiếc ô tô trắng lùi ra khỏi con ngõ hẹp. Thuận đứng ở cửa, nhìn túi chè trên bàn, rồi mở tủ, kiểm tra lại ba mươi tấm ảnh. Vẫn đủ ba mươi. Anh chụp lại từng tấm bằng điện thoại, gửi vào hộp thư của chính mình.

Thứ Hai, Thuận đến gặp giám đốc phòng giao dịch, ông Hà Văn Cương, một người Mường ngoài năm mươi tuổi, nói chậm và cẩn thận. Thuận đặt lên bàn ba mươi tấm ảnh, xếp thành năm hàng sáu tấm, rồi kể lại từng chuyện. Con chó. Dải vải đỏ. Bảy tám ngày. Lá cà phê cùng một màu. Ba mươi hộ dân lắc đầu.

Ông Cương nghe hết, không ngắt lời. Rồi ông cầm một tấm ảnh lên, đưa sát mắt nhìn dải vải đỏ, đặt xuống, cầm tấm khác.

– Cậu có biết anh Bảo vừa được đề nghị làm phó phòng thẩm định chi nhánh tỉnh không?

– Em biết ạ.

– Cậu có biết nếu cậu sai, cậu sẽ không làm được ở ngành này nữa không?

– Em biết ạ.

Ông Cương nhìn Thuận rất lâu. Rồi ông nhấc điện thoại, gọi cho phòng kiểm tra nội bộ của chi nhánh tỉnh.

Đoàn kiểm tra làm việc hai tuần. Họ lên Nà Hạ, gặp từng hộ, lấy lời khai. Họ đối chiếu chữ ký trên giấy đề nghị vay với chữ ký thật của người dân. Họ kiểm tra thông tin trong tệp ảnh gốc mà anh Bảo đã nộp lên hệ thống: ba mươi tấm ảnh, bất kể ngày ghi trên hồ sơ là tháng Tư, tháng Năm hay tháng Sáu, đều được chụp trong hai ngày mười hai và mười ba tháng Tư, đúng hai ngày anh Bảo lên bản ở lại nhà bà Én.

Anh Bảo đến buổi làm việc với đoàn kiểm tra trong bộ vest xám, mang theo một tập tài liệu dày. Anh giải thích rất bình tĩnh. Ảnh chụp vào tháng Tư là ảnh khảo sát ban đầu, anh dùng lại cho hồ sơ vì thẩm định lại sau đó không cần chụp mới. Con chó nhà bà Én thì đi theo bà khắp nơi, có mặt trong ảnh là chuyện bình thường. Chữ ký của người dân thì người dân miền núi hay quên, hôm nay ký mai đã không nhớ. Còn tiền giải ngân thì đã được nhận hộ qua tổ trưởng là bà Quàng Thị Én, có chữ ký của bà trên từng phiếu.

Thuận ngồi ở cuối phòng, nghe tới đó thì lạnh người. Anh Bảo không chối. Anh Bảo đang đặt toàn bộ câu chuyện lên vai một bà cụ sáu mươi tuổi không đọc thạo chữ phổ thông.

Trưởng đoàn kiểm tra hỏi anh Thuận có ý kiến gì không. Thuận đứng dậy. Anh không nói về ảnh. Anh xin đoàn cho mời bà Én vào.

Bà Én vào, mặc bộ áo cóm đẹp nhất, khăn piêu thêu hoa, tay cầm một cái túi vải nhỏ. Con Vện không được vào, nằm chờ ở cổng. Bà ngồi xuống ghế, hai tay đặt trên đùi, không nhìn anh Bảo.

Thuận hỏi bà bằng tiếng Thái, rồi dịch lại từng câu cho đoàn. Bà có ký nhận tiền giải ngân cho ba mươi hộ không. Bà nói không. Bà chỉ ký một tờ giấy duy nhất, hồi tháng Tư, anh Bảo bảo là giấy xác nhận tổ trưởng đã dẫn cán bộ đi khảo sát. Anh Bảo đưa bà một tập giấy, bảo ký vào chỗ đánh dấu, mỗi tờ một chữ ký, nhiều quá bà không đếm.

– Bà có giữ được giấy tờ gì không?

Bà Én lắc đầu. Rồi bà mở cái túi vải nhỏ, lấy ra một thứ đặt lên bàn. Một dải vải đỏ, cũ, bạc màu, có vết ố nâu, một đầu còn thắt nút.

Bà nói qua Thuận rằng đây là cái khăn bà quấn chân cho con Vện. Bà tháo ra hôm mười chín tháng Tư, sau bảy hôm, vì chân nó đã lành. Bà nhớ vì hôm ấy là hôm cả bản cúng bản, bà giặt cái khăn rồi cất vào túi đựng kim chỉ. Từ hôm mười chín tháng Tư tới nay, con Vện không quấn cái gì trên chân nữa. Nếu cán bộ chụp ảnh con chó nhà bà vào tháng Năm, tháng Sáu, thì chân nó trơn, không có khăn đỏ.

Cả phòng im lặng. Trưởng đoàn cầm một tấm ảnh ghi ngày thẩm định hai mươi tám tháng Sáu lên, nhìn dải vải đỏ quấn trên chân con chó trong ảnh, rồi nhìn dải vải đỏ trên bàn.

Anh Bảo không nói gì nữa.

Sau này, ở cơ quan điều tra, mọi chuyện được làm rõ. Anh Bảo dùng ảnh và căn cước thu được trong hai ngày ở Nà Hạ để lập ba mươi bộ hồ sơ vay khống, giả chữ ký, lợi dụng chữ ký bà Én trên tập giấy bà không đọc được. Tiền giải ngân không hề qua tay bà Én. Theo kết luận điều tra, phần lớn số tiền chảy về những tài khoản liên quan tới anh Bảo. Ở hai xã khác thuộc địa bàn cũ của anh, đoàn kiểm tra tìm thấy thêm mười bảy bộ hồ sơ có cùng một kiểu ảnh thẩm định chụp dồn trong một hai ngày. Không bộ nào có con chó.

Ba mươi hộ ở Nà Hạ được xác định không có nghĩa vụ trả nợ. Bà Én không bị truy cứu trách nhiệm. Nhưng bà xin thôi làm tổ trưởng. Bà nói bà già rồi, mắt kém, chữ không thạo, để người trẻ làm.

Tháng Mười hai, mùa cà phê cuối vụ, Thuận lên Nà Hạ hướng dẫn bà con làm hồ sơ vay thật, cho những nhà thật sự muốn trồng lại cà phê già cỗi. Lần này anh đi cùng bà tổ trưởng mới, một cô giáo mầm non của bản. Anh đọc to từng tờ giấy bằng tiếng Thái trước khi ai ký, giải thích từng dòng. Anh chụp ảnh từng vườn. Không có con chó nào trong khung hình.

Lúc anh nổ máy xe về, con Vện từ gầm sàn nhà bà Én chạy ra, chạy theo xe anh suốt từ đầu bản tới con dốc đầu tiên, cái chân trước chỉ còn một vệt sẹo trắng nhỏ. Tới con dốc thì nó dừng lại, đứng giữa đường đất đỏ, tai dựng lên như đang nghe ai gọi. Thuận dừng xe, giơ điện thoại lên, chụp một tấm ảnh. Tấm ảnh ấy anh không bỏ vào hồ sơ nào.

— Hết —