Tấm bánh không có cá

Chương 1: Tấm bánh không có cá

Ba giờ sáng, Bách giơ tấm bánh phở lên trước bóng đèn và không thấy con cá đâu.

Tấm bánh mỏng, trong, cắt thẳng thớm thành sợi, xếp gọn trong cái túi ni lông buộc chun ở góc bếp. Đẹp hơn bánh nhà tráng. Đều hơn. Nhưng anh lật đi lật lại tấm bánh mấy lần dưới bóng đèn tuýp, vẫn chỉ thấy một màu trắng đục trơn tuột, không một vệt mờ nào.

Hai đêm trước anh mới về tới Nam Định. Mười năm làm bếp ở một khách sạn ở Hà Nội, lên tới bếp phó, nghe tin bố đột quỵ đúng mùa cưới, khách sạn kín tiệc, anh gửi tiền về, gọi điện mỗi tối, hẹn tuần sau rồi tuần sau nữa. Đến khi bố được về nhà, anh mới xin được nghỉ không lương ba tháng. Bố nằm ở gian trong, nửa người bên phải chưa cử động được, nói còn ngọng. Bà nội tám mươi sáu tuổi nằm gian bên cạnh, tai còn thính hơn mắt. Quán phở ba đời ở phố Hàng Tiện bây giờ một mình cô Dịu, em gái bố, gánh từ sáng đến trưa.

Cô Dịu xuống bếp lúc ba giờ mười lăm, thấy Bách đứng giữa bếp với tấm bánh trên tay thì khựng lại.

– Cháu dậy làm gì sớm thế?

– Cô ơi, cái nồi tráng đâu?

Cô Dịu không trả lời. Cô đi qua anh, mở vung nồi nước dùng đã ninh từ chiều qua, lấy cái muôi thủng hớt lớp bọt nổi trên mặt, động tác đều như máy. Mùi xương bò, gừng nướng, hành nướng, quế, hồi bốc lên ấm cả gian bếp. Mùi ấy thì vẫn thế. Bách đứng chờ.

– Cái nồi ở dưới gầm cầu thang, – cô nói, lưng vẫn quay về phía anh. – Tấm vải cô gấp cất trong cái hòm tôn.

– Từ bao giờ?

– Từ hôm bố cháu ngã.

Sáu tuần. Bách đặt tấm bánh xuống mâm.

Ai ăn phở bà Chút lâu năm đều biết chuyện con cá. Hồi Bách còn bé tí, bà nội anh tráng bánh trên cái nồi gang to bằng cái chum, miệng nồi căng một tấm vải màn trắng. Một lần than bén vào, tấm vải thủng một lỗ bằng đồng xu. Bà tiếc tấm vải, cắt một miếng vải khác vá lại, mà bà không vá miếng tròn hay miếng vuông như người ta. Bà cắt hình con cá. Bà bảo: vá thì vá cho đẹp, nhìn mãi mới không chán.

Từ đó, mỗi tấm bánh tráng trên mặt vải ấy đều có một con cá mờ mờ ở chỗ hơi nước đi qua hai lớp vải, chỗ ấy bột chín chậm hơn một chút, trong hơn một chút. Phải giơ lên trước ánh sáng mới thấy. Khách quen gọi là bánh có cá. Ông giáo Từ, người ngồi bàn trong cùng từ thời bố Bách còn đi học cấp một, năm bảy mươi hai, sáng nào cũng nhón một sợi bánh lên soi trước cửa sổ rồi mới ăn, như người ta kiểm tiền.

– Cô mua bánh ở đâu?

– Xưởng ngoài Mỹ Lộc. – Cô Dịu đặt cái muôi xuống. – Bánh máy, sạch sẽ, đóng túi, sáng nào cũng có người chở tới. Cháu muốn cô làm thế nào? Một giờ sáng dậy tráng bánh, bốn giờ ninh nước, năm giờ bán hàng, mười hai giờ dọn quán, chiều vào viện với bố cháu, tối lau người cho bà. Tráng bánh cần hai người, một người múc bột một người lật. Bố cháu nằm đấy. Cô có mấy cái tay?

Bách không cãi được câu nào. Anh nhìn cô Dịu, năm mươi tuổi, hai mắt trũng xuống, mấy ngón tay sưng ở khớp vì nước nóng. Anh đã ở Hà Nội suốt sáu tuần ấy.

– Ông giáo Từ có hỏi gì không cô?

– Không. Ông vẫn ăn bình thường.

Năm giờ, Bách bưng cốc nước ấm vào gian trong cho bố. Ông Tạo đã thức, mắt mở to nhìn lên trần nhà. Bách đỡ bố ngồi dậy, kê gối sau lưng, đưa cốc nước tới miệng. Bố uống được nửa cốc, nước chảy ra khoé miệng bên phải, Bách lấy khăn lau.

Bố nắm cổ tay anh bằng bàn tay trái còn khoẻ, mắt nhìn về phía cửa bếp, nơi hơi nước dùng đang bay lên. Môi ông mấp máy mấy lần mới ra tiếng.

– Bánh... có cá... không?

Hồi Bách bảy tuổi, chính bố là người bế anh đứng lên cái ghế đẩu cạnh nồi tráng, cầm tay anh giơ tấm bánh đầu tiên lên trước bóng đèn, chỉ cho anh con cá. Bố bảo: nhà mình bán cái này, con ạ. Không phải bán bánh, bán cái này.

– Có ạ, – Bách nói.

Bố gật đầu, thả cổ tay anh ra, nhắm mắt lại. Bách đứng dậy, ra khỏi gian buồng, và lần đầu tiên trong đời thấy hai chữ "có ạ" nặng đến thế.

Sáu giờ sáng hôm ấy, ông giáo Từ vào quán, ngồi bàn trong cùng. Bách bê bát phở ra tận nơi. Ông nhón một sợi bánh, giơ lên trước cửa sổ, nhìn một lúc, rồi đặt xuống và ăn, không nói gì. Bách đứng sau quầy nhìn ông húp đến giọt nước cuối, đặt năm mươi nghìn dưới cái lọ tăm, chào cô Dịu, đi.

Gần trưa, đang rửa bát, Bách nghe điện thoại của cô Dịu rung liên hồi trên mặt tủ. Cô lau tay vào tạp dề, mở ra xem, rồi ngồi sụp xuống cái ghế nhựa. Anh cầm lấy điện thoại. Trên màn hình là bản tin của báo tỉnh: đoàn kiểm tra liên ngành vừa niêm phong một xưởng bánh phở ở Mỹ Lộc, mẫu bánh xét nghiệm dương tính với hàn the, xưởng cung cấp cho khoảng bốn mươi quán ăn trong thành phố.

— Hết chương 1 —