Cái bát đàn mẻ miệng

Chương 3: Cái bát đàn mẻ miệng

Lời bá hộ Kình.

Tôi không định làm khô đầm Lăng.

Người ta sẽ không tin, nhưng tôi nói thật. Tôi hỏi thợ đào giếng, họ bảo mạch ngầm dưới Miệng Giếng to lắm, trích ra một ít chẳng thấm vào đâu. Tôi tin. Cái ao của tôi nuôi bốn chục người làm thuê, năm mất mùa thì cái ao ấy là gạo của bốn chục nhà. Tôi không phải người không biết nghĩ.

Đến khi đầm cạn thật, giếng làng mặn thật, thì tôi đã không lùi được nữa. Một người như tôi, đứng đầu hương hội, đi đào trộm mạch nước của cả làng, khai ra thì còn mặt mũi nào. Mà lấp ống đi thì ao cạn, cá chết, mất cả trăm quan, bốn chục người làm thuê đói. Tôi nghĩ: trời sắp mưa rồi. Mưa xuống thì đầm đầy, chẳng ai biết gì.

Trời không mưa.

Rồi con cá già bắt đầu húc vào bờ bắc. Lúc đầu tôi tưởng trùng hợp. Một đêm, tôi đứng ở cuối vườn nhìn ra, thấy con mắt vàng của nó nổi trên mặt nước, nhìn thẳng vào vườn nhà tôi. Tôi bốn mươi chín tuổi, tôi chưa từng sợ cái gì như sợ con mắt ấy.

Treo mười quan là ý tôi. Tôi không nói dối ai chuyện cắt vây cúng đình. Tôi chỉ không nói vì sao tôi muốn nó chết.

Sáng hôm mười bảy, người ở nhà chạy vào báo ao cạn một nửa. Cá trắm nằm giãy trên bùn. Tôi chạy ra bờ bắc đầm Lăng. Con Lúa, cháu bà Ổi, đang đứng ở đó, quần xắn tới đùi, người ướt sũng từ đầu tới chân, tay cầm cái bát đàn mẻ miệng. Cạnh nó, miệng ống tre đã bị nhét kín bằng một nắm đất sét to bằng quả bưởi. Sau lưng nó là cả làng.

Lời Lúa.

Tôi lặn xuống bờ bắc vào nửa đêm mười sáu, trước giờ mấy người làng bên ra thả lưới.

Nước tối như mực. Tôi lần theo rễ cây gáo, sờ thấy miệng ống tre, nước hút vào kéo tóc tôi xoã vào trong. Tôi đã nhào sẵn một nắm đất sét với rơm, bọc trong lá sen. Tôi ấn vào. Nước hút mạnh quá, nắm đất sét bị kéo tuột vào trong một nửa, tôi ấn thêm, ấn cả hai tay, ngực tức như sắp vỡ. Rồi có cái gì đó đẩy vào lưng tôi.

Một cái gì to, trơn, mát lạnh. Nó ép tôi vào bờ, ép bàn tay tôi vào nắm đất sét, giữ yên ở đấy. Tôi không thở được nữa. Tôi nghĩ mình sẽ chết ở đây, như mấy con cá con nổi trắng. Rồi lực hút ở miệng ống yếu đi. Rồi tắt. Cái vật to trơn ấy rời khỏi lưng tôi, và một luồng nước đẩy tôi ngoi lên.

Tôi bám vào rễ gáo, ho sặc sụa. Cách tôi một sải tay, một con mắt vàng nổi trên mặt nước, nhìn tôi. Bên kia, con mắt mộng trắng.

Tôi không có cơm nguội. Tôi chỉ có cái bát đàn mẻ miệng buộc ở thắt lưng, vì tôi nghĩ đi lặn đêm thì mang theo cái gì của bà cho vững bụng. Tôi cởi ra, múc một bát nước đầm, rồi đổ xuống trước mặt nó, như bà vẫn rắc cơm.

Con cá ngóc đầu lên khỏi mặt nước một chút.

– Bà cháu mất rồi. – Tôi nói, giọng run, nước đầm còn trong mũi. – Ông cháu đâm mắt ông, bà cháu trả năm mươi năm. Giờ đến lượt cháu. Ông đừng giận làng nữa. Người làm khô đầm là một người, chứ không phải cả làng.

Tôi không biết nó có hiểu không. Cá thì làm sao hiểu tiếng người. Nhưng nó nằm yên nghe hết, con mắt vàng không chớp. Rồi nó lặn, nhẹ đến mức mặt nước chỉ gợn một vòng.

Sáng hôm sau, ao nhà bá hộ cạn một nửa. Người làng theo dấu cỏ mới trồng mà đào, lôi lên được ba mươi đoạn ống tre. Con Sứa đứng ra kể trước đình. Bá hộ Kình không cãi. Ông ấy đứng nghe hết, cúi đầu.

Mấy người đàn ông làng xông lên, tay cầm đòn gánh. Giếng nhà họ mặn hai tháng nay, con họ đi gánh nước xa năm dặm, họ có lý do để giận. Tôi đứng chắn trước mặt ông bá, cầm cái bát đàn của bà.

– Bà tôi năm mươi năm ra bờ đầm này, chưa để ai đánh ai ở đây. – Tôi nói. – Các chú muốn đánh thì về nhà ông ấy mà đánh, đừng đánh trước mặt bà tôi.

Không ai hiểu tôi nói bà tôi là ý gì. Bà tôi mất rồi. Nhưng mấy cái đòn gánh hạ xuống. Ông xin làng cho ông bỏ tiền đào lại giếng làng, nạo bùn đầm Lăng, và nuôi bốn chục nhà làm thuê qua mùa hạn bằng thóc trong kho, cho tới khi có mưa. Làng nhận. Không ai đòi cắt vây con cá nữa.

Năm ngày sau thì trời mưa. Mưa ba đêm liền. Đầm Lăng đầy trở lại, Miệng Giếng đầy trước.

Lời Hai Nơm, đêm mưa đầu tiên.

Mười quan tôi không được đồng nào. Tôi cũng chẳng tiếc lắm.

Đêm mưa đầu tiên, tôi vẫn chèo thuyền ra Miệng Giếng, không mang vó. Tôi ngồi đấy, mưa ướt lưng, chẳng để làm gì. Có lẽ để xin lỗi. Người đi lưới không biết xin lỗi con cá thế nào cho phải.

Gần sáng, mưa ngớt. Trên bậc đá bờ tây, con Lúa đã ngồi đấy từ lúc nào, bưng cái bát đàn mẻ miệng, rắc từng nhúm cơm nguội xuống nước. Nước Miệng Giếng gợn lên. Cái lưng vàng rộng hơn cái nong nổi lên, đớp mấy miếng, rồi nằm yên một lúc lâu trên mặt nước, ngay trước bậc đá, như người ta đứng lại chào nhau.

Tôi ngồi trên thuyền, cách mấy sải, nhìn rõ cả. Dưới mặt nước đầm Lăng, sáng ấy trong như mặt gương, có bóng con Lúa ngồi trên bậc đá bưng bát. Và ngay cạnh bóng nó, sát vai nó, có bóng một bà cụ còng lưng, cũng đang bưng một cái bát.

Tôi ngẩng lên nhìn bờ. Trên bậc đá chỉ có một mình con Lúa.

Tôi không kể chuyện ấy với ai. Tôi cũng không bao giờ thả vó ở đầm Lăng nữa. Sáng nào đi làm đồng ngang qua, tôi cũng đứng lại một lúc ở bờ tây, đợi cho tới khi thấy mặt nước Miệng Giếng gợn lên, rồi mới đi.

— Hết —