Con mắt vàng

Chương 1: Con mắt vàng

Lời Hai Nơm, người đi lưới.

Mười quan. Tôi nói thật, tôi nhận lời vì mười quan, chứ chẳng phải vì giải hạn giải hiếc gì.

Mười quan là bốn mùa gặt của tôi. Là cái mái nhà lợp lại, là con trâu không phải đi thuê. Bá hộ Kình đứng trên bậc đình, tay cầm túi tiền lắc cho kêu xủng xoẻng, nói ai lưới được con cá chép già ở đầm Lăng đem nộp, ông ấy trả mười quan, cắt vây cá đem cúng đình cầu mưa. Cả làng nhìn nhau. Không ai bước lên. Tôi bước lên.

Đầm Lăng nằm ở đầu làng Bãi Lác, rộng bằng ba mẫu ruộng, sen mọc kín. Người làng gọi cái chỗ sâu nhất ở góc tây là Miệng Giếng, vì nước ở đấy lúc nào cũng mát, mùa khô cũng không cạn, người ta bảo dưới đáy có mạch ngầm. Con cá chép sống ở đấy. Tôi chưa thấy nó bao giờ. Ông tôi bảo đã thấy một lần, lưng nó to bằng cái mạn ghe, vảy vàng như đồng hun.

Năm nay hạn từ tháng Ba. Tới tháng Sáu, đầm cạn trơ bùn quá nửa, lá sen cháy xém thành màu giấy bản, cá con chết nổi trắng. Giếng làng múc lên nước có vị lợ. Mà lạ là mọi năm hạn mấy, Miệng Giếng vẫn đầy. Năm nay Miệng Giếng cũng tụt.

Người ta bảo tại bà Ổi mất. Bà Ổi năm mươi năm sáng nào cũng ra Miệng Giếng, bưng cái bát đàn mẻ miệng đựng một nắm cơm nguội, rắc xuống nước cho con cá. Bà mất hôm mồng bảy tháng Tư. Bốn mươi ngày sau đầm bắt đầu cạn. Người ta bảo cá giận, cá nhịn đói, cá hút nước đi đâu không biết.

Đêm đầu, tôi chèo cái thuyền nan ra Miệng Giếng, thả vó.

Trăng mười bốn. Mặt đầm im như mặt gương. Tôi ngồi chờ tới canh ba thì vó nặng tay. Tôi kéo. Vó lên tới nửa chừng, tôi thấy nó. Một cái lưng vàng rộng hơn cái nong, vảy to bằng bàn tay, lấp loá dưới trăng. Rồi một con mắt. Chỉ một con mắt, bên trái, mở trừng trừng nhìn tôi, to bằng cái chén uống rượu, màu vàng đục như hổ phách.

Nó không giãy. Nó chỉ nhìn tôi.

Tôi không biết mình buông tay lúc nào. Vó rơi xuống, nước toé lên, con cá lặn mất. Trên mặt nước chỉ còn những vòng sóng to dần, to dần, chạy vào tận bờ, đập vào thân thuyền nan, lắc tôi như lắc cái nôi.

Tôi chèo vào bờ, hai tay run tới mức không buộc nổi thuyền. Lúc ấy tôi thấy trên bờ, chỗ bậc đá bà Ổi vẫn ngồi, có một cái bóng đàn bà còng lưng, tay bưng cái gì như cái bát.

Tôi dụi mắt. Không còn ai.

Lời Lúa, cháu gái bà Ổi.

Anh Hai Nơm kể chuyện con mắt cho cả xóm nghe. Người ta lại càng tin cá giận.

Tôi thì không tin cá giận. Tôi ở với bà từ năm lên ba. Năm nào tôi cũng theo bà ra Miệng Giếng, sáng sớm, sương còn đặc. Bà rắc cơm, con cá nổi lên, đớp mấy miếng rồi lặn. Bà bảo nó già hơn bà, già hơn cả cái đình làng. Bà bảo nó không cần mấy hạt cơm của bà đâu, dưới đầm thiếu gì mà ăn. Nó lên là để chào. Mình rắc cơm là để biết nó còn ở đấy.

Có một chuyện bà chỉ kể cho tôi một lần, năm tôi mười hai tuổi, cái năm tôi hỏi vì sao con cá có một mắt mộng trắng.

Bà bảo hồi bà mới về làm dâu, có quan phủ về kinh lý, nghe đồn đầm Lăng có cá chép trăm năm, ăn vào sống thọ, sai lính tới bắt. Lý trưởng cử ông tôi, người phóng lao giỏi nhất làng, xuống đầm. Ông tôi phóng trúng mắt phải con cá. Nó vùng một cái, gãy cán lao, kéo ông tôi xuống nước. Người ta vớt được ông lên thì ông đã uống đầy bụng nước, sống được nhưng ho cả đời. Quan phủ bảo cá có ma, bỏ về.

– Ông mày làm theo lệnh. – Bà nói. – Nhưng cái mắt ấy là ông mày đâm. Ông mày đi rồi thì bà trả.

Bà trả bằng một nắm cơm nguội mỗi sáng, năm mươi năm.

Cái bát đàn mẻ miệng bà để lại cho tôi. Mấy hôm sau đám tang, tôi có bưng ra Miệng Giếng một lần, rắc cơm. Con cá không lên. Tôi nghĩ nó không quen tay tôi.

Nhưng có một chuyện tôi để ý mà không ai để ý. Bà tôi rắc cơm ở Miệng Giếng, góc tây. Mấy hôm nay, lúc rạng sáng, tôi lại thấy sóng nổi ở góc bắc, sát bờ bên kia, chỗ giáp vườn nhà bá hộ Kình. Sóng nổi lên thành từng đợt, như có cái gì to lắm húc vào bờ, rồi lặn, rồi lại húc. Bờ bắc toàn rễ cây gáo, rễ bần chằng chịt, cá có gì mà húc vào đấy?

Tôi hỏi anh Hai Nơm. Anh bảo tôi dở hơi.

Tôi hỏi thằng Kẹo, con nhà hàng xóm, chín tuổi, suốt ngày lội đầm bắt ốc. Nó im một lúc, rồi kéo tay tôi ra sau bụi chuối, móc trong túi áo ra một nắm vụn tre. Vụn tre mới, trắng, còn thơm mùi cật tre bị bào.

— Hết chương 1 —