Khúc tre dưới rễ gáo

Chương 2: Khúc tre dưới rễ gáo

Lời thằng Kẹo, chín tuổi.

Em nhặt được ở bờ bắc. Nổi lềnh bềnh chỗ rễ cây gáo. Em nhặt vì nó trắng, em tưởng là vỏ trứng vịt.

Em còn biết cái này nữa mà em chưa nói với ai, vì nói ra thì mẹ em đánh. Hôm trước rằm, em trốn ngủ trưa, ra đầm bắt ốc ở bờ bắc. Em thấy một khúc tre to bằng bắp chân em, nằm khuất dưới rễ gáo, một đầu cắm vào đất. Em thò tay vào miệng khúc tre. Nước chảy vào trong ấy, kéo tay em, như có cái miệng đang hút.

Em sợ, em rút tay ra. Lúc ấy con cá lên.

Em thấy rõ. Nó nổi lên ngay cạnh em, gần lắm, gần bằng từ đây tới cái chuồng gà. Nó to hơn cái thuyền nan của anh Hai Nơm. Một bên mắt nó trắng đục, như người bị mộng. Bên kia vàng. Nó không đớp em. Nó húc cái đầu vào đám rễ gáo, đúng chỗ khúc tre, húc một cái, rồi một cái nữa, đất bờ rơi lả tả. Rồi nó nhìn em.

Em chạy về, không dám nói. Chị Lúa đừng nói với mẹ em nhé.

Lời Hai Nơm, đêm thứ hai và thứ ba.

Đêm thứ hai, bá hộ Kình cho hai người nhà đi theo tôi. Họ mang thêm một cây lao ba mũi, cán tre đực dài hai sải. Người cầm lao là gã Bộc, coi ao cá nhà ông bá, tay to như cái chày.

– Ông bá dặn, – gã nói, – vó không được thì đâm.

Tôi không ưa cái lao ấy. Người đi lưới có cái lệ của người đi lưới: mình bắt cá để ăn, để bán, chứ không ai đâm một con cá già như đâm lợn. Nhưng mười quan vẫn treo trên đầu tôi như miếng thịt treo trên đầu con chó.

Chúng tôi chờ ở Miệng Giếng tới canh tư. Con cá không lên. Gã Bộc sốt ruột, bảo chèo sang bờ bắc. Tôi hỏi sao lại bờ bắc. Gã bảo ông bá bảo thế, ông bá thấy nó ở đấy. Tôi lấy làm lạ. Sao ông bá lại biết con cá hay ở chỗ nào hơn người đi lưới.

Ở bờ bắc, nước nông, rễ gáo chằng chịt. Gần sáng thì nước dưới rễ gáo cuộn lên. Gã Bộc đứng dậy, giơ lao. Tôi thấy cái lưng vàng nổi lên sát bờ, đang húc đầu vào đất. Nó không thấy chúng tôi, hay thấy mà không cần.

Tôi không biết vì sao tôi làm thế. Tôi chống cái sào xuống bùn, đẩy mạnh. Thuyền nan chòng chành. Gã Bộc ngã ngồi, mũi lao cắm xuống nước cách lưng con cá một sải tay. Con cá lặn mất.

Gã Bộc chửi tôi suốt đường về. Đêm thứ ba, ông bá không cho người theo tôi nữa. Ông bảo tôi già rồi, tay run. Ông thuê người làng bên.

Lời con Sứa, đứa ở nhà bá hộ.

Tôi làm ở bếp nhà bá hộ Kình từ năm mười ba tuổi. Tôi biết nhiều chuyện, nhưng đứa ở thì không có miệng.

Cái ao cá sau nhà ông bá rộng gần bằng nửa đầm Lăng. Ông thả cá trắm, cá chép, cá mè để Tết bán lên phủ, năm nào cũng được bộn tiền. Hạn từ tháng Ba thì ao cạn trước. Ông bá lo cuống cuồng. Cá chết thì mất cả trăm quan.

Tháng Tư, đúng mấy hôm sau đám bà Ổi, ông bá thuê bốn người thợ đào giếng ở huyện khác về. Họ đào ban đêm. Tôi bưng nước cho họ uống, tôi thấy. Họ đào một cái rãnh sâu từ góc ao nhà ông ra tới bờ bắc đầm Lăng, đặt ống tre nối nhau, đục thông mắt, chèn đất sét, rồi lấp đất lên trên, trồng lại cỏ. Họ nói với nhau là phải nối được vào mạch ngầm dưới Miệng Giếng, thì nước tự chảy về, ao lúc nào cũng đầy.

Từ đấy ao nhà ông bá đầy lắm. Cá trắm quẫy đành đạch mỗi sáng. Còn đầm Lăng thì cạn dần.

Ông bá dặn cả nhà không ai được hở ra. Bà cả thì bảo tôi: nói ra, mày về nhà mày mà ăn cám. Nhà tôi bảy miệng ăn, tôi là đứa lớn nhất.

Rồi giếng làng mặn. Rồi người ta đồn cá giận. Ông bá đứng trên bậc đình treo mười quan cho người lưới cá. Tôi đứng sau cột đình nghe ông nói, mặt ông thành khẩn lắm. Tôi hiểu ông muốn gì. Con cá cứ đêm đêm húc vào bờ bắc, húc vào đúng chỗ đầu ống tre. Bờ lở dần. Lở thêm ít nữa là lộ ống ra. Ông muốn con cá chết trước khi cái ống lộ ra.

Chị Lúa đến tìm tôi ở bến giặt, chiều hôm mười sáu. Chị không hỏi gì cả. Chị chỉ xoè tay ra cho tôi xem một nắm vụn tre, rồi nhìn tôi.

Tôi khóc. Rồi tôi kể.

— Hết chương 2 —