Cái tua vít

Chương 1: Cái tua vít

Ngày đầu tiên tôi về xưởng, việc đầu tiên tôi thấy là một người đàn bà áp má vào cán tua vít.

Mũi tua vít chạm vào thân một cái máy vắt sổ bốn kim đang chạy. Cán tua vít tì lên gò má bên phải của bà, ngay dưới tai. Bà nhắm mắt. Cô công nhân ngồi máy vẫn đạp chân đều, mắt nhìn bà như nhìn bác sĩ.

– Bạc đạn trục dưới khô mỡ rồi. – Bà nói, mở mắt. – Chạy hết ca chiều nay thôi, mai nó rít, mốt nó kẹt. Tối con để máy lại, cô thay.

Tôi đứng sau lưng, cầm tập hồ sơ bàn giao. Ông giám đốc cũ đi cạnh tôi giới thiệu:

– Đó là chị Dịu. Kha Thị Dịu, thợ máy, làm ở đây mười bảy năm. Cả xưởng gọi là bà nghe máy.

Tôi gật đầu và ghi vào cuốn sổ nhỏ một dòng: xem lại vị trí thợ máy.

Tôi tên Quách Bảo Duy, ba mươi hai tuổi, kỹ sư cơ khí, sáu năm làm quản lý bảo trì cho một tập đoàn dệt may có nhà máy ở ba tỉnh. Tôi được cử về xưởng may ở Dĩ An này vì nó lỗ ba quý liền, và người ta tin tôi biết cách cắt lỗ. Bốn trăm hai mươi công nhân, ba chuyền may, một chuyền hoàn thiện, đơn hàng chủ yếu là áo khoác gió xuất khẩu.

Cách cắt lỗ của tôi rất rõ: số hóa bảo trì. Gắn cảm biến rung lên những máy quan trọng, ký hợp đồng với một công ty bảo trì công nghiệp, lập lịch thay thế theo giờ chạy máy. Bỏ những thứ không đo được. Mà cái thứ khó đo nhất trong xưởng này là đôi tai của một người đàn bà bốn mươi bảy tuổi quê Bình Sơn.

Buổi tối hôm đó, tôi ở lại. Bà Dịu tháo cái máy vắt sổ ra, lấy cái bạc đạn trục dưới, đặt vào lòng bàn tay tôi. Tôi xoay thử. Nó lạo xạo như có cát bên trong, mỡ khô thành vảy nâu.

– Sao chị biết? – Tôi hỏi.

– Nghe. – Bà nói.

– Nghe cái gì?

Bà nghĩ một lúc, như đang tìm chữ.

– Máy khỏe nó kêu tròn. Bạc đạn khô mỡ nó kêu có hột, như ai rải sỏi lên tôn. Puly lệch thì nó đập, một vòng một cái, như tim đập hụt. Dây curoa chùng thì nó rên lúc mới đạp, chạy đều thì thôi. Tai bên trái của chị điếc từ hồi mười tuổi, sốt xuất huyết. Còn có một bên, nên nó làm việc gấp đôi.

Tôi cười, lịch sự. Trong đầu tôi đã có sẵn câu trả lời: mọi thứ bà vừa tả, một cái cảm biến rung bốn trăm nghìn đồng có thể vẽ thành đồ thị, lưu lại, gửi cảnh báo về điện thoại. Không cần ai áp má vào tua vít.

Tuần thứ hai, cảm biến về. Tôi cho gắn lên ba mươi máy và hai máy nén khí. Tôi cho dựng một bảng theo dõi trên máy tính ở văn phòng. Tôi ký hợp đồng bảo trì trọn gói với một công ty ở Biên Hòa, bao gồm cả kiểm tra hệ thống nồi hơi cấp hơi cho bàn ủi.

Tuần thứ ba, tôi làm một việc mà đến giờ tôi vẫn còn xấu hổ. Tôi đi dọc chuyền với cái máy đo rung cầm tay, và bà Dịu đi phía sau tôi với cái tua vít. Tôi muốn so. Tôi muốn có số liệu để đưa lên phòng nhân sự.

Hai mươi máy. Mười chín máy, bà nói gì, máy đo của tôi ra đúng như vậy, chỉ chậm hơn bà vài giây vì tôi phải chờ số nhảy. Máy thứ hai mươi, bà nói ổ trục kim có tiếng gõ nhẹ, máy đo của tôi báo bình thường. Hai ngày sau, cái kim gãy, văng mảnh vào kính bảo hộ của cô công nhân.

Tôi không đưa số liệu đó lên phòng nhân sự. Nhưng tôi cũng không xóa dòng chữ trong sổ. Tôi vẫn nghĩ một người không thể đi theo một xưởng cả đời. Bà sẽ nghỉ, bà sẽ ốm. Hệ thống thì không.

Cuối tháng đầu tiên, tôi gọi bà lên nói chuyện về bảng lương mới. Theo phương án của tôi, thợ máy trong xưởng giảm từ bốn người xuống hai, phần còn lại do công ty bảo trì lo. Bà Dịu được giữ lại, nhưng chuyển sang quản lý kho phụ tùng, lương giữ nguyên, bỏ phụ cấp tay nghề.

Bà ngồi trên cái ghế nhựa trước bàn tôi, hai bàn tay đặt trên đầu gối, móng tay cắt sát, kẽ tay đen dầu máy không rửa ra được nữa.

– Kho phụ tùng thì ai cũng coi được, anh Duy. – Bà nói. – Chị không cãi chuyện lương. Chị chỉ hỏi: ba chục cái cảm biến đó, có cái nào gắn trên nồi hơi không?

– Nồi hơi nằm trong hợp đồng bảo trì trọn gói. Họ kiểm tra định kỳ, có phiếu, có chữ ký.

– Ừ. – Bà nói, rồi đứng dậy. – Vậy thì tốt.

Tôi ghi nhận câu hỏi đó như một lời phàn nàn của người sắp mất phụ cấp. Phương án lương mới sẽ áp dụng từ tháng sau. Bà vẫn đi làm đúng giờ, vẫn mang cái tua vít cán đỏ trong túi áo, và vẫn ghi vào sổ giao ca bằng nét chữ to, nghiêng, không dấu chấm phẩy.

— Hết chương 1 —