Tấm thứ ba

Chương 3: Tấm thứ ba

Tấm thứ ba, đứa bé gái đứng ở hàng trước.

Đứng ngay cạnh cậu bé Thụ sáu tuổi. Hai đứa trẻ cao bằng nhau. Bàn tay đứa bé gái nắm lấy bàn tay cậu bé. Mặt nó quay thẳng vào ống kính. Lần này không nhòe.

Tôi không cần quét cũng thấy. Tôi đứng sau quầy, tay cầm tấm ảnh, và lạnh từ gót chân lên. Khuôn mặt đứa bé gái là khuôn mặt của cậu bé đứng cạnh nó. Cùng cái trán dô. Cùng cặp lông mày rậm. Cùng cái cằm nhọn. Chỉ khác là tóc nó để ngắn ngang tai, và miệng nó không cười.

Rồi tôi nhìn lên khuôn mặt ông Thụ sáu mươi tám tuổi đang đứng trước quầy. Cái trán dô ấy. Cặp lông mày ấy, giờ đã bạc.

Ông Thụ nhìn tôi chờ đợi. Tay ông đặt trên mặt kính, những ngón tay khẽ run.

Tôi không phải người can đảm. Nhưng tôi là thợ ảnh. Tôi lật ngửa tấm ảnh, soi dưới đèn. Rồi tôi lấy cả ba tấm ra, tấm thứ nhất và tấm thứ hai tôi còn giữ bản quét trong máy, đặt cạnh nhau trên màn hình, phóng lên từng góc nhỏ. Và tôi thấy cái mà một tuần trước tôi đã quá sợ để thấy. Bóng của cây bưởi trên sân gạch ở ba tấm không nằm cùng một chỗ. Mỗi tấm, nó dịch đi một chút, rất ít, bằng một đốt ngón tay. Mặt trời đã di chuyển. Người cha ở tấm thứ ba đã đổi tay cầm cái mũ. Đứa bé người mẹ bế đã nhắm mắt ngủ. Rồi tôi làm điều mà lẽ ra tôi phải làm từ tuần đầu tiên. Tôi hỏi ông còn giữ phim gốc không.

Ông im một lúc lâu. Rồi ông lấy trong cặp ra một cái phong bì giấy bóng mờ. Bên trong là một dải phim âm bản khổ sáu nhân sáu, vàng ố, cong queo, gồm ba khung hình liền nhau.

Tôi đặt dải phim lên hộp đèn. Ba khung hình đứng cạnh nhau, đen trắng đảo ngược, mặt người trắng, tóc trắng, áo đen. Bên mép phim có những con số nhỏ, in lúc nhà máy sản xuất: số bảy, số tám, số chín. Ba lần bấm máy liên tiếp. Người thợ ảnh ngày ấy, ở một xóm quê năm sáu mươi tư, chụp liền ba kiểu, như mọi người thợ ảnh vẫn làm, phòng khi có ai nhắm mắt.

Không có gì đi lại gần. Chỉ là ba khoảnh khắc, cách nhau chừng một hai phút. Trong khoảnh khắc thứ nhất, đứa bé gái trốn sau giếng. Trong khoảnh khắc thứ hai, có ai đó vẫy nó lại, nó bước vào, đứng nép sau lưng mẹ. Trong khoảnh khắc thứ ba, người ta kéo nó lên hàng trước, đứng cạnh em trai nó.

Tôi nói điều đó với ông Thụ. Ông ngồi xuống chiếc ghế nhựa trước quầy, tháo kính, lau, lau mãi.

– Tôi biết đó là ba tấm. – Ông nói. – Tấm thứ nhất là tấm mẹ tôi giữ trong rương, cùng với dải phim này. Hai tấm sau tôi mang phim lên Hà Nội, nhờ một hiệu ảnh cũ in trên giấy dày, cắt mép răng cưa cho giống. Chữ đằng sau là tôi tự chép lại, bằng mực xanh, chép theo chữ cha tôi. Tôi biết hết. Tôi mang đến cho anh từng tấm một, nói dối anh là một tấm, vì tôi muốn xem một người lạ có thấy nó không. Có thấy nó giống tôi không. Mấy chục năm nay, ai cũng bảo tôi tưởng tượng.

Ông kể. Ông có một người chị sinh đôi, ra đời trước ông chừng mười phút. Năm sáu mươi tư, nhà quá nghèo, mẹ ông ốm liệt sau lần sinh đứa thứ năm, người cô bên nội lấy chồng ở Thanh Hóa không có con, xin một đứa về nuôi. Người ta chọn đứa con gái. Hôm trước khi đi, ông thợ ảnh xã được mời tới chụp một kiểu cả nhà, cho đủ mặt. Hôm sau người cô đến đón. Ông nhớ chị ông ngồi sau xe đạp, quay lại nhìn ông cho tới khi khuất cổng làng.

Từ đó trong nhà không ai nhắc đến chị nữa. Người ta bảo cho người ta rồi thì coi như con người ta. Bức ảnh in ra, mẹ ông cất đi. Ông lớn lên, hỏi, thì cha ông quát, bảo mày nằm mơ. Anh chị ông bảo không nhớ. Đến năm ông mười tuổi, chính ông cũng không chắc nữa.

– Hôm đi, chị ấy đưa cho tôi một hòn bi ve. – Ông nói. – Màu xanh, bên trong có cái vệt như con cá. Tôi giữ đến năm mười hai tuổi thì đánh rơi xuống ao. Tôi lặn cả buổi chiều không tìm được, về bị đánh vì tội ướt quần áo. Từ hôm ấy tôi không bao giờ hỏi ai về chị nữa.

Ông im lặng một lúc, nhìn ra phố. Ngoài kia, bà bán xôi gánh đi ngang, rao một tiếng dài.

– Tên chị ấy là Liên. – Ông nói. – Tạ Thị Liên. Tôi nhớ được mỗi cái tên, với cái bàn tay. Tay chị ấy lạnh.

Ông hỏi tôi có cách nào tìm một người đã đi từ năm sáu mươi tư không. Tôi không biết. Tôi chỉ biết ảnh. Tôi bảo ông thử về Thanh Hóa, tìm theo tên người cô, hỏi những người già trong xóm đạo, xóm chợ, hỏi ở ủy ban xã, ở chùa, ở nhà văn hóa, mang theo tấm ảnh này. Ở quê, người ta nhớ mặt nhau lâu hơn mình tưởng.

Tôi làm cho ông bản phục chế tấm thứ ba trong hai đêm, cẩn thận nhất tôi từng làm. Tôi không làm mịn mặt hai đứa trẻ như thói quen của nghề. Tôi giữ nguyên mọi thứ, cả vết đất bám trên bàn chân trần của đứa bé gái.

Bốn tháng sau, ông Thụ gửi cho tôi một tấm ảnh qua đường bưu điện, khổ mười nhân mười lăm, ảnh màu, in ở một hiệu ảnh nào đó ở Thanh Hóa. Hai ông bà già ngồi cạnh nhau trên một bậc thềm có giàn trầu không. Hai cái trán dô. Hai cặp lông mày bạc. Bà già nắm tay ông già, nắm chặt, hai bàn tay đặt trên đầu gối.

Phía sau ảnh, ông viết bằng bút bi, nét chữ của người dạy Toán: «Tay chị ấy vẫn lạnh. Bà bảo tay bà lạnh từ bé, không phải tại tôi.»

Kẹp trong phong bì còn một mảnh giấy nhỏ, ông viết thêm, chữ nhỏ hơn, như viết vội. Ông tìm được bà sau bảy tuần, nhờ một bà cụ bán thuốc nam ở chợ Sim nhận ra cái trán dô trong ảnh. Bà Liên làm y tá ở trạm xá xã bốn mươi năm, giờ ở với con gái. Hôm gặp, bà không khóc, chỉ mở cái hộp gỗ đựng kim chỉ, lấy ra một hòn bi ve màu xanh, trong lòng có một vệt như con cá. Hồi ấy cha mua hai hòn giống hệt nhau, cho mỗi đứa một. Sáng hôm đi, bà lấy hòn của em trai, dúi hòn của mình vào tay em, để mỗi đứa giữ một hòn của đứa kia. Bà giữ hòn ấy sáu mươi hai năm.

Tôi đã treo tấm ảnh ấy trên tường buồng làm việc. Đêm nào làm khuya, tôi cũng nhìn nó một lần trước khi tắt đèn.

— Hết —