Tấm thứ nhất

Chương 1: Tấm thứ nhất

Ông khách đặt tấm ảnh xuống mặt kính bàn tôi bằng hai ngón tay, cẩn thận như đặt một con bướm chết.

– Anh làm lại giúp tôi. Phóng to, làm rõ mặt. Bao nhiêu tiền cũng được.

Tôi làm nghề phục chế ảnh ở phố Hàng Tiện, Nam Định, hai mươi hai năm. Trước kia cha tôi rửa ảnh trong một buồng tối sau nhà, mùi thuốc hiện ảnh chua như dấm. Bây giờ tôi làm bằng máy quét và máy tính, nhưng cái nghề vẫn vậy: người ta mang đến những khuôn mặt đã mờ, và tôi cố giữ lại cho họ được chừng nào hay chừng ấy.

Tấm ảnh khổ chín nhân mười hai, giấy dày, mép răng cưa, kiểu ảnh hiệu thời bao cấp. Một gia đình đứng trước một căn nhà gạch ba gian, mái ngói, hiên có cột gỗ. Người cha mặc áo sơ mi trắng cài kín cổ, người mẹ mặc áo cánh, tóc vấn khăn nhung, bế một đứa nhỏ. Ba đứa trẻ đứng hàng trước, đứa nhỏ nhất là một cậu bé chừng sáu tuổi, đầu cạo trọc chừa chỏm, mặc quần đùi, chân đất. Mặt sau ảnh có chữ viết bút máy, mực xanh đã ngả nâu: «Xóm Đình, Ý Yên. Tháng 3 năm 1964.»

Ông khách tên Tạ Quang Thụ, sáu mươi tám tuổi, giáo viên dạy Toán về hưu, người cao gầy, nói năng chậm, đeo kính dày. Ông chỉ vào cậu bé chỏm tóc.

– Tôi đây.

Rồi ông chỉ vào góc ảnh bên phải, phía sau, chỗ có cái giếng khơi thành gạch.

– Còn đây là ai thì tôi không biết. Anh làm rõ cho tôi xem.

Tôi cúi xuống, lấy kính lúp. Cạnh thành giếng có một vệt mờ. Phải nhìn lâu mới thấy đó là một đứa trẻ. Một bé gái, tóc ngắn ngang tai, mặc áo trắng, đứng nép nửa người sau thành giếng, như đang trốn. Mặt nhòe hoàn toàn, chỉ là một vệt xám, vì đứa bé cử động lúc bấm máy.

– Nhà ông có mấy anh chị em? – Tôi hỏi.

– Bốn. – Ông đáp nhanh. – Hai anh, một chị, tôi út. Đứa mẹ tôi bế là chị tôi, lúc đó hai tuổi. Không có ai như thế kia.

– Có thể là con hàng xóm.

– Có thể. – Ông nói. Nhưng cái cách ông nói làm tôi biết ông không nghĩ vậy.

Tôi hẹn ông một tuần. Tối đó, đóng cửa hàng rồi, tôi quét tấm ảnh ở độ phân giải cao nhất máy làm được. Trên màn hình, ảnh to gấp hai mươi lần. Những vết xước như những đường rạch trên tuyết. Hạt bạc nổi lên như cát. Tôi phóng vào cái giếng.

Đứa bé hiện lên rõ hơn một chút, đủ để thấy nó đi chân đất, một bàn tay đặt trên thành giếng, ngón tay gầy. Tôi làm đủ cách tôi biết, tăng tương phản, khử nhiễu, làm nét. Khuôn mặt vẫn chỉ là một vệt xám, chỗ mắt hơi tối hơn, như hai lỗ.

Tôi làm tới một giờ sáng thì tắt máy. Lúc đứng dậy, tôi để ý lần đầu tiên rằng trong tấm ảnh, tất cả mọi người đều nhìn vào ống kính. Người cha, người mẹ, ba đứa trẻ. Chỉ có cậu bé Thụ, sáu tuổi, là hơi quay đầu, mắt liếc về phía cái giếng.

— Hết chương 1 —