Tờ để vợ

Chương 1: Tờ để vợ

Cha tôi viết tờ để vợ vào một buổi chiều tháng Sáu, và tôi biết vì người mài mực cho ông hôm ấy là tôi.

Ông không giấu. Có lẽ ông nghĩ con gái mười bảy tuổi thì không đọc được chữ Hán viết thảo, hoặc ông nghĩ đọc được cũng chẳng sao. Ông viết bốn dòng, nét bút đều và đẹp như mọi tờ công văn ông ký ở công đường phủ An Thạch. Dòng thứ hai có hai chữ "vô tử". Không có con trai. Đó là điều đầu tiên trong bảy điều mà lệ nước cho phép người chồng bỏ vợ.

Viết xong, ông thổi khô mực, gấp đôi tờ giấy, kẹp vào giữa quyển sách để trên án thư. Rồi ông bảo tôi:

– Con đi nói với mẹ, tối mai quan Bố chánh mới về nhậm chức sẽ qua phủ dùng cơm. Bảo mẹ lo cho tươm tất. Đây là bữa cuối mẹ con lo. Rồi cha sẽ nói chuyện với mẹ.

Tôi mang lời ấy xuống bếp. Mẹ tôi đang ngồi nhặt rau muống trên chiếc ghế con, hai ống quần xắn lên đầu gối. Bà nghe tôi nói xong thì vẫn nhặt rau, tay không chậm lại.

– Ừ. – Mẹ nói. – Mẹ biết rồi.

– Mẹ biết từ bao giờ?

– Từ hôm cha con đi đón quan Bố chánh ở bến về, mặt mũi hớn hở như được mùa. – Mẹ ngắt một ngọn rau sâu, ném vào rổ bỏ. – Quan Bố chánh có cô cháu gái mười chín tuổi, chưa chồng, nhà giàu ở trấn trên. Cha con được làm cháu rể quan Bố chánh thì ba năm nữa là lên Tham hiệp. Đổi một bà vợ già lấy một chức Tham hiệp, phép tính ấy cha con làm nhanh lắm.

Mẹ tôi tên Mai Thị Liễn, bốn mươi ba tuổi. Bà lấy cha tôi năm mười tám, khi ông còn là anh khóa nghèo, nhà một gian rưỡi lợp rạ ở làng Bần Hạ, mẹ góa, ruộng không có một sào. Cả làng ai cũng kể chuyện mẹ tôi nuôi chồng ăn học. Mẹ làm tương. Mỗi mùa nắng tháng Sáu, mẹ rang đậu nành, ủ mốc xôi nếp, ngả chum, phơi chum, rồi gánh tương đi bán khắp các chợ quanh vùng. Tương của mẹ ngọt hậu, mùi thơm của đậu rang cháy cạnh, người ta gọi là tương cô Liễn. Tám năm, tiền chum tương nuôi cha tôi đi học, mua giấy bút, mua cả tiền lộ phí lên kinh dự thi Hội.

Cha đỗ Tiến sĩ năm ba mươi hai tuổi. Năm ấy bà nội tôi mất. Mẹ để tang bà nội đủ ba năm, ăn chay, mặc sô gai, trong khi cha đi nhậm chức ở xa, chỉ về được hai lần.

Rồi cha lên Tri phủ. Rồi cha lấy dì Hai. Rồi lấy dì Ba. Mẹ không có con trai, dì Hai và dì Ba cũng không. Cả phủ có ba người đàn bà và hai đứa con gái, là tôi với em Bông chín tuổi.

Ở góc sân sau phủ, cạnh giếng, có một cái chum sành nâu cũ, miệng sứt một miếng to bằng bàn tay. Đó là chum tương đầu tiên mẹ làm hồi mới về nhà cha. Nó theo mẹ từ làng Bần Hạ lên phủ An Thạch, qua ba lần cha đổi chỗ làm quan. Dì Ba ghét nó. Dì bảo nhà quan phủ mà để cái chum sứt ở sân, khách đến nhìn thấy cười cho. Năm ngoái dì sai người khiêng nó ra sau vườn, cạnh đống rơm. Mẹ không cãi. Nhưng mùa nắng năm nay, tôi thấy mẹ ra sau vườn mấy lần. Có lần tôi thấy mẹ mở nắp chum, cúi xuống ngửi.

– Mẹ, – tôi hỏi, – mình làm gì bây giờ?

Mẹ nhặt hết bó rau. Rồi bà ngẩng lên nhìn tôi, và tôi thấy mắt bà không đỏ.

– Con có biết quan Bố chánh mới tên là gì không?

– Con nghe cha bảo, Lưu Khắc Cần.

– Quê ở đâu?

– Con không biết.

Mẹ đứng dậy, bưng rổ rau ra giếng. Đi được mấy bước, bà quay lại.

– Tối nay con ra sau vườn với mẹ. Mình đi khiêng cái chum về.

— Hết chương 1 —