Người ghét mùi mắm

Chương 1: Người ghét mùi mắm

Người đầu tiên bước vào sân nhà tôi sáng hôm đó bịt khẩu trang hai lớp. Người thứ hai thì không. Người thứ hai đứng ở cổng, kéo một hơi gió vô đầy ngực như người ta đứng trên đỉnh núi, rồi nói:

– Năm nay muối về trễ, phải không Ngọt? Chum đầu dãy còn hăng.

Tôi đang cầm cây đũa tre khuấy chum số ba, cây đũa dừng giữa chừng. Giọng đó tôi không nghe mười hai năm rồi, mà vẫn nhận ra như nhận ra tiếng sóng ngoài bãi.

Tuyển. Áo sơ mi trắng đóng thùng, quần tây, giày da bóng loáng lún xuống cát. Tóc cắt ngắn kiểu người văn phòng, da trắng ra, chỉ có cái sẹo nhỏ ở cằm là vẫn còn, cái sẹo hồi mười lăm tuổi nhảy từ mũi ghe xuống bãi đá.

Người bịt khẩu trang hai lớp là một chị chừng bốn mươi, đeo kính râm, cầm cặp tài liệu, giày cao gót không biết đặt chân vô đâu. Tuyển giới thiệu: chị Hạ, giám đốc thu mua khu vực miền Trung của một chuỗi siêu thị lớn ngoài Sài Gòn. Còn anh là trưởng nhóm phát triển hàng đặc sản địa phương. Họ đang làm một dòng sản phẩm gọi là "tinh hoa làng nghề", cần một nhà cung cấp nước mắm Nam Ô.

– Em ngồi đi chị. – Tôi kéo hai cái ghế nhựa dưới giàn bông giấy, chỗ gió biển thổi vô đẩy bớt mùi. – Nhà em nhỏ, mỗi năm ra được chừng bốn ngàn lít. Không biết có đủ cho siêu thị không.

– Đủ cho giai đoạn đầu. – Chị Hạ nói qua lớp khẩu trang. – Bên chị bao tiêu toàn bộ, giá tốt, thanh toán ba mươi ngày. Chỉ cần em điều chỉnh vài thứ cho ổn định.

Chị mở cặp, đưa tôi một tập giấy. Tôi đọc lướt. Độ đạm chuẩn hóa ở mức hai lăm. Bổ sung chất điều vị, chất tạo ngọt, màu caramen để các lô đồng đều. Đóng chai bên họ, dán nhãn bên họ, ghi "sản xuất tại làng Nam Ô" bằng chữ nhỏ ở mặt sau.

Tôi đặt tập giấy xuống bàn, lấy cái chén nhỏ đè lên cho gió khỏi thổi bay.

– Nước mắm nhà em ra lần đầu là bốn mươi độ đạm. – Tôi nói. – Pha xuống hai lăm thì phải thêm nước muối. Thêm nước muối thì phải thêm ngọt cho khỏi gắt. Thêm ngọt thì phải thêm màu cho khỏi nhạt. Tới đó thì nó là nước mắm của ai cũng được, đâu cần tới Nam Ô.

Chị Hạ nhìn Tuyển. Tuyển nhìn ra biển.

Ông nội tôi làm mắm ở cái sân này năm mươi năm. Ông có mười hai cái chum sành, mỗi cái cao ngang ngực người lớn, xếp hai dãy dọc tường rào, đánh số bằng sơn đỏ từ một tới mười hai. Cá cơm than đánh mùa tháng Ba, tươi rói, trộn muối hột Sa Huỳnh theo tỉ lệ ba cá một muối, nén chặt, đậy nắp phơi nắng mười hai tháng. Không thêm gì hết. Ông mất năm tôi hai mươi bốn, tôi bỏ việc kế toán ở thành phố về giữ mười hai cái chum. Người trong làng bảo tôi khùng. Có người tới hỏi mua đất mặt biển làm khách sạn, trả giá cao tới mức má tôi đêm nào cũng thở dài.

Mười hai năm trước, tôi mười tám, Tuyển mười chín. Chiều nào anh cũng ghé sân nhà tôi phụ ông nội đảo chum. Anh có cái mũi thính lạ lùng. Tôi lấy khăn rằn bịt mắt anh lại, dẫn anh đi dọc hai dãy chum, mở nắp từng cái, và anh đoán đúng số từng chum chỉ bằng mùi. Ông nội cười, bảo thằng này mà làm mắm thì ăn đứt ông. Chum anh đoán nhanh nhất là chum số bảy, cái chum cổ nhất, có vết nứt chạy ngang miệng được ông trám bằng nhựa thông. Anh nói chum số bảy thơm như mùi rơm khô phơi nắng trưa.

Rồi một tối tháng Tám, anh ngồi ngoài bãi với tôi, nói anh sẽ vô Sài Gòn. Tôi hỏi vô làm gì. Anh nói gì cũng được, miễn không phải mắm. Anh nói anh không muốn cả đời ám mùi mắm, đi đâu người ta cũng bịt mũi. Tôi không khóc. Tôi đứng dậy đi về, về tới sân thì ngồi xuống cạnh chum số bảy, ngồi tới sáng.

Giờ người không muốn cả đời ám mùi mắm ấy ngồi trong sân nhà tôi, giày da lún cát, đi bán một thứ nước mắm pha màu.

– Chị cho em suy nghĩ vài ngày. – Tôi nói với chị Hạ, cho đúng phép.

Chị Hạ gật đầu, đứng dậy. Tuyển đứng dậy theo. Ra tới cổng, anh dừng lại, quay đầu nhìn dãy chum bên phải.

– Chum số bảy còn không Ngọt?

– Còn. – Tôi nói.

– Cho anh ngửi thử một lần được không?

Tôi nhìn anh. Rồi tôi nói một câu mà tới giờ tôi vẫn không biết mình lấy can đảm ở đâu:

– Khi nào anh ký hợp đồng mà không có mấy cái chữ phụ gia kia, thì anh ngửi.

— Hết chương 1 —