Rằm tháng Giêng

Chương 3: Rằm tháng Giêng

Cuộn giấy dầu dài chừng hai gang tay, quấn chặt bằng sợi gai. Tùng gỡ ra trên mặt chiếu. Bên trong không có chữ nhiều. Cụ Lạp ít chữ thật. Toàn hình vẽ bằng mực tàu: những đường sào, những cái ròng rọc vẽ tròn như đồng xu, những ống tre có đánh số, những mũi tên chỉ chỗ thả dây. Ở góc giấy có mấy dòng chữ to, nét run: "Ống ba nối với bầu da trâu. Bóp bầu thì nước lên. Hai người bóp, một người lái. Đứa nào lái rồng phải đứng chỗ nước sâu nhất."

Tùng ngồi nhìn tờ giấy rất lâu. Cô Khánh đã đứng sau lưng nó từ lúc nào, tay còn cầm cái đục.

Bà con ơi, đây là chỗ tôi phải nói thật với bà con điều tôi đã thấy, vì tôi là gỗ, gỗ không biết nói dối.

Tôi thấy Tùng nhìn tờ giấy và tôi thấy trong mắt nó một điều khác. Tôi thấy nó nghĩ đến đoàn rối trên phố đã giải thể, đến mấy ông bầu ở thành phố vẫn hỏi nó có biết ai còn giữ trò rồng phun nước cổ không, đến cái giá mà người ta sẵn sàng trả cho một bản vẽ như thế này. Tôi thấy nó nghĩ trong ba giây. Ba giây thôi. Gỗ thấy được.

Rồi nó cuộn tờ giấy lại, buộc sợi gai, quay người, đưa cho cô Khánh bằng hai tay.

– Của ông chị. Của phường mình.

Cô Khánh cầm cuộn giấy. Cô không nói gì. Rồi cô làm một việc mà ba năm nay tôi chưa thấy cô làm: cô ngồi xuống chiếu, ngay cạnh nó, vai chạm vai, mở cuộn giấy ra lần nữa, và hai người cúi đầu xem chung đến tận lúc trời tối, đèn sân bật lên, muỗi bay vo ve.

Từ hôm ấy đến rằm tháng Giêng là hai mươi ba ngày. Phường rối Đông Lạc lắp lại máy rồng. Cô Khánh tạc lại đầu rồng, khoét lỗ miệng đúng kích cỡ ghi trong giấy. Ông Bổng đạp xe đi mấy phiên chợ quanh vùng tìm mua cái bầu da trâu, phải đi ba chợ mới có. Cô Khánh tối nào cũng đun một nồi nước gừng giã với mật mía, bê ra bờ ao, ai lội lên là dúi vào tay một bát. Bát của Tùng bao giờ cũng đầy hơn. Cả phường thấy, không ai nói. Ông Bổng thì nói, nhưng nói bằng cách ho khục khục rõ to. Tùng đứng ở chỗ nước sâu nhất, nước ngang cổ, rét đến mức môi không khép lại được, tập lái rồng. Lần đầu, rồng chúi đầu xuống nước như con vịt. Lần thứ mười, rồng phun được một tia nước yếu như người già khạc nhổ. Cả phường cười nghiêng ngả. Lần thứ ba mươi, tia nước vọt lên cao gần hai mét, xòe ra như cái quạt, đẹp như trong trí nhớ của ông Bổng.

Ông Bổng đứng giữa ao, nước ngang ngực, khóc.

Rằm tháng Giêng. Thủy đình treo cờ ngũ sắc, quanh ao làng người đứng chật như nêm, có cả khách thành phố, cả mấy ông tây bà đầm đeo máy ảnh. Trống chèo nổi lên. Sáo réo.

Và tôi, Tễu, khớp tay trái đã được sửa chặt, sơn mới một lớp mỏng, bụng đã nhẹ, là đứa đầu tiên trồi lên khỏi mặt nước.

Người điều khiển tôi đêm ấy là cô Khánh. Lần đầu tiên trong đời, cô không ngồi tạc rối mà đứng sau mành, ngâm nước, điều khiển con rối của ông mình. Cô cầm sào chắc tay, tôi trồi lên êm như cá đớp mồi. Tôi chào bà con, cười hề hề, đọc vè. Vè năm nay cô Khánh tự đặt, bà con nghe thử:

"Tễu tôi bụng phệ đã lâu, năm nay bụng nhẹ, khỏi đau, khỏi phiền. Ông trùm gửi một lời nguyền: ai thương con rối thì liền thương nhau."

Cả ao làng cười ồ. Bà con trong làng biết chuyện thì cười to hơn. Ông Bổng đứng sau mành cười đến sặc nước.

Rồi đến rồng. Tùng đứng chỗ nước sâu nhất, nước ngang cổ, đèn lồng trên thủy đình hắt xuống mặt nước vàng rực. Con rồng mới cô Khánh tạc lượn ba vòng quanh ao, vảy sơn son thếp vàng lấp lánh. Rồi nó ngẩng đầu. Rồi nó phun.

Tia nước vọt lên cao hai mét, xòe ra như cái quạt dưới ánh đèn lồng, rơi xuống mặt ao lấp lánh như ai vãi một nắm bạc vụn. Cả ao làng nín thở một giây, rồi vỗ tay như sấm. Ở hàng đầu, mấy cụ ông chống gậy, những người hơn bốn mươi năm trước từng đứng xem cụ Lạp lái rồng, đứng cả dậy. Một cụ run run nói to với người bên cạnh: "Đúng rồi, đúng cái quạt nước ấy, tôi tưởng chết không được xem lại." Sau mành, tôi nghe tiếng Tùng thở dốc, tiếng hai bàn tay bóp bầu da trâu của ông Bổng với anh Lành nhả ra, và tiếng cô Khánh cười, khe khẽ, như sợ làm rơi mất cái gì.

Bà con muốn biết đoạn cuối không? Tôi là gỗ, tôi kể nốt.

Diễn xong, khách về hết, đèn lồng tắt dần. Phường rối lội vào bờ, cởi quần cao su, run cầm cập. Ông Bổng đốt một đống lửa rơm ở góc sân đình. Mọi người xúm lại hơ tay.

Cô Khánh và Tùng là hai người lên bờ sau cùng. Cô còn ở lại cất tôi vào hòm. Tùng còn ở lại tháo máy rồng. Trong bóng tối của thủy đình, sau tấm mành tre, nước còn ngang hông, cô Khánh đặt tôi lên cái giá gỗ, rồi quay lại nhìn Tùng.

– Anh ở lại bao lâu? – cô hỏi.

– Đến khi nào chị còn cần người lái rồng – Tùng nói.

– Ông tôi viết, đứa nào lái rồng phải đứng chỗ nước sâu nhất.

– Em đứng được.

Cô Khánh lội lại gần nó. Nước ao tháng Giêng rét như dao cắt. Tôi đang nằm trên giá gỗ, ngay cạnh đó, nên tôi thấy hết. Cô đưa hai bàn tay lạnh cóng của mình áp lên hai bên má nó. Nó đứng im. Rồi cô kiễng chân lên, hôn nhẹ vào trán nó, ngay chỗ hồi bé cụ Lạp hay cốc.

Hề hề. Bà con đừng hỏi tôi thêm. Gỗ thì biết giữ chuyện.

Tôi chỉ nói thêm một điều. Tối hôm ấy, trước khi đậy nắp hòm, cô Khánh lấy cái nút gỗ dưới rốn tôi ra, nhét vào một mẩu giấy nhỏ, rồi đậy lại. Mẩu giấy viết gì, tôi không nói đâu. Để dành cho đứa nào bốn mươi năm sau chịu sửa tôi, nó đọc.

— Hết —