Tễu ra trò

Chương 1: Tễu ra trò

Hề hề, xin chào bà con cô bác. Tôi là Tễu.

Bà con đừng hỏi tôi bao nhiêu tuổi, vì tôi là gỗ, gỗ thì không có tuổi, chỉ có thớ. Nhưng nếu bà con cứ nhất định hỏi, thì tôi được cụ trùm Nghiêm Văn Lạp tạc ra từ một khúc gỗ sung bên bờ ao làng Đông Lạc năm tám mươi sáu, sơn ta ba lớp, mặt đỏ au, bụng phệ, đóng khố, cười hề hề. Bốn mươi năm nay, mỗi buổi diễn ở thủy đình giữa ao làng, tôi là đứa đầu tiên trồi lên khỏi mặt nước, chào bà con, đọc vài câu vè, rồi mới đến rồng, đến tiên, đến trâu cày, đến vịt.

Năm nay lưng tôi tróc sơn, khớp tay trái lỏng, nhưng tôi vẫn cười. Gỗ sung nhẹ, nổi tốt, cười cũng tốt.

Câu chuyện tôi kể với bà con hôm nay bắt đầu vào một sáng tháng Chạp, khi cô Vân Khánh, cháu nội cụ trùm, ngồi giữa sân gạch nhà thờ họ Nghiêm, cầm cái đục, khóc.

Cô khóc vì hai chuyện. Chuyện thứ nhất, cụ Lạp mất đã ba năm, phường rối Đông Lạc còn lại bảy người, trẻ nhất là cô hai mươi chín, già nhất là ông Bổng bảy mươi ba, mùa đông năm nay đứng ngâm nước dưới ao tập trò thì sưng hết khớp gối. Chuyện thứ hai, rằm tháng Giêng tới là hội làng, phường phải diễn mười hai trò, mà trò hay nhất, trò "Rồng phun nước" mà cả tỉnh trước kia kéo về xem, thì không ai diễn được nữa. Máy điều khiển của rồng, cái bộ sào, dây, ống tre, ròng rọc chằng chịt dưới mặt nước, chỉ mình cụ Lạp biết lắp. Cụ đi đột ngột, không truyền lại cho ai.

Cô Khánh tạc rối giỏi nhất làng. Tay cô cầm đục như cầm bút, đường dao nào ra đường dao nấy. Nhưng tạc là một chuyện, làm cho rối sống dưới nước là chuyện khác.

Hôm ấy, đang khóc thì có người đẩy cổng.

– Chị Khánh ơi, phường mình còn nhận người không?

Tôi nằm trong cái hòm gỗ để mở nắp ở góc sân, nghe giọng là nhận ra ngay. Hà Duy Tùng. Thằng bé con nhà ông Hà đầu làng, ngày xưa mười tuổi đã lội ao theo cụ Lạp học trò, bị cụ cốc đầu không biết bao nhiêu cái. Năm mười tám tuổi nó lên thành phố, vào một đoàn rối nước lớn, rồi theo đoàn đi diễn nước ngoài, mười ba năm không về.

Giờ nó đứng ở cổng, ba mươi mốt tuổi, cao lớn, da trắng vì ít nắng, đeo ba lô, mặc áo khoác lông vũ, tóc nhuộm hơi nâu. Cô Khánh lau vội nước mắt bằng mu bàn tay dính mùn cưa.

– Đoàn trên phố của anh đâu?

– Giải thể rồi chị. Khách du lịch thích xem trên điện thoại hơn. – Tùng cười, cái cười của người đã cười nhiều trên sân khấu. – Em về. Em nghe nói phường thiếu người.

Bà con biết đấy, tôi là gỗ, gỗ thì nhìn thấu. Tôi thấy cô Khánh nhìn nó từ đầu đến chân, đến đôi giày da bóng lộn lội trên sân gạch mốc rêu. Tôi thấy cô nghĩ: thằng này về được mấy hôm.

Bà con cho tôi kể lạc đề một chút. Hai mươi mốt năm trước, có một buổi chiều mưa, thằng Tùng mười tuổi bị cụ Lạp cốc đầu ba cái liền vì làm con vịt rối lật ngửa giữa ao. Nó không khóc trước mặt ai. Nó trốn ra sau thủy đình, ngồi co ro trên bậc đá, vai run run. Một con bé tám tuổi, tóc cắt ngố, mặc áo len đỏ sờn tay, lội bì bõm ra, chìa cho nó một củ khoai lang nướng còn bốc khói, nói: "Ông em cốc ai là ông thương người ấy đấy. Ông chưa cốc em bao giờ." Thằng Tùng cầm củ khoai, bẻ đôi, đưa lại một nửa. Hai đứa ngồi ăn khoai sau thủy đình đến tối mịt. Hôm ấy tôi nằm trên cái giá gỗ ngay cạnh, chứng kiến từ đầu đến cuối. Cô Khánh chắc đã quên. Gỗ thì không quên.

Mà tôi thì thấy thêm một điều cô không thấy: khi bước qua cổng, Tùng đã liếc ngay vào cái hòm gỗ ở góc sân, tìm tôi.

— Hết chương 1 —