Đoạn ghi âm thứ nhất

Chương 1: Đoạn ghi âm thứ nhất

Con bấm chưa? Cái chấm đỏ đỏ đó là đang thâu hả? Rồi, bà nói nghen.

Con hỏi bà cái gì làm bà nhớ nhất hồi trẻ, phải hông? Bà nói con nghe, bà nhớ nhất là cái giọng của bà. Cô giáo con có hỏi bà ca không thì con nói bà ca vọng cổ, ca tài tử, ca bốn chục năm. Hồi đó trong xóm này ai có đám giỗ, đám cưới, đám mừng thọ, người ta cũng kêu Út Khéo qua ca một bài. Người ta nói giọng bà ngọt như mía Phụng Hiệp. Bà nói vậy là khen quá, mà thôi, cô giáo con hỏi thì con cứ ghi vô vậy.

Còn người đờn cho bà ca là ông nội con. Ông Hai Bửu. Ông đờn kìm. Cây đờn kìm của ông, cái thùng đờn tròn như mặt trăng, cái cần dài, mấy cái phím cao nghệu. Ông đờn cho bà ca ba mươi lăm năm, hổng sót một đám nào.

Mà con biết hông, ca với đờn nó giống hai người khiêng chung một cái xuồng trên bờ. Người này bước mau, người kia bước chậm là lật. Bà có cái tật từ nhỏ: tới câu thứ năm của bài vọng cổ, chỗ chữ cuối kéo dài, bà hụt hơi. Bà phải lấy hơi trễ hơn người ta nửa nhịp. Mấy người đờn khác đờn cho bà là lần nào cũng lố, bà ca chưa kịp xuống thì đờn đã qua câu sau rồi. Chỉ có ông nội con. Ông biết. Tới chỗ đó, tay ông chậm lại, ngón tay ông nhấn lên cái phím thứ năm, giữ đó, chờ. Chờ nửa nhịp. Bà lấy hơi xong, bà xuống, ông mới đi tiếp. Ba mươi lăm năm, ông chờ bà nửa nhịp ở đúng chỗ đó. Cái phím thứ năm của cây đờn mòn lõm xuống một rãnh, con coi trong tủ thờ đó, bà còn cất.

Con hỏi bà với ông quen nhau sao hả? Thì cũng tại cái nửa nhịp đó.

Năm bà mười chín tuổi, bà đi ca đám cưới con gái ông Tư lò rèn ở ấp trên. Bà ca với một ông đờn ở Giá Rai, ổng đờn lố, tới câu thứ năm bà hụt hơi muốn tắt thở, mặt đỏ như trái gấc. Ca xong bà chui ra sau bếp ngồi khóc. Có một thằng thanh niên ốm nhách, tóc chải bóng mỡ, ôm cây đờn kìm đi ra sau bếp, ngồi xuống cái lu nước, nói: "Cô Út ca lại câu năm cho tui nghe coi." Bà nói ông là ai mà bắt tui ca. Ổng nói ổng là người đờn chiều nay cho đám cưới bên kia sông, đi ngang ghé ăn ké. Rồi ổng hổng chờ bà gật, ổng đờn luôn. Bà tức quá, bà ca đại. Tới chỗ đó, ổng chậm lại. Ổng chờ. Bà lấy hơi xong, xuống trọn, ổng mới đi tiếp.

Bà ngó ổng. Ổng ngó bà, cười, cái răng khểnh. Ổng nói: "Cô Út hổng phải hụt hơi. Cô Út thở chậm hơn người ta. Người đờn phải biết chờ."

Sáu tháng sau ổng đem trầu cau qua nhà bà. Ba mươi lăm năm, ổng chờ bà ở chỗ đó, hổng lần nào quên.

Ông nội con mất năm 2018. Ung thư phổi. Ông hút thuốc rê từ năm mười lăm tuổi, bà nói hoài hổng bỏ. Mấy tháng cuối, ông ốm nhom, đờn hổng nổi nữa. Mà kỳ lắm con, ông vẫn đi. Chiều nào ông cũng chống gậy đi qua nhà ông Bảy Thới ở đầu kinh, ngồi tới chạng vạng mới về. Bà hỏi đi đâu, ông nói qua uống trà với thằng Bảy. Bà hổng hỏi thêm. Ông Bảy Thới cũng đờn kìm, đờn hay số một xóm, mà tánh ổng lập dị, hổng chịu đờn cho ai ca. Vợ ổng bỏ ổng từ hồi ổng ba mươi mấy tuổi, bỏ ra Sài Gòn. Người ta nói vợ ổng nói một câu nổi tiếng cả xóm: "Ông thương cây đờn hơn thương tui. Vậy ông ở với cây đờn đi."

Ông nội con mất rồi, bà hổng ca nữa. Con hỏi tại sao hả? Tại bà hổng biết ca với ai. Đờn của người khác thì hổng chờ bà nửa nhịp. Bà ca tới câu thứ năm là bà hụt, mà bà hụt thì bà khóc. Bà đã thử một lần, ở đám giỗ ông, với thằng Tám con chú Năm đờn. Tới câu thứ năm, đờn nó chạy qua, bà đứng giữa đám giỗ, há miệng mà hổng ra tiếng. Cả xóm ngó bà. Từ đó bà thôi.

Tám năm. Tám năm bà hổng ca câu nào, kể cả ru con, à, ru con bà thì có, hồi con còn nhỏ. Mà ru thì đâu có đờn.

Tới năm ngoái, chú Năm Tửng, chủ nhiệm câu lạc bộ đờn ca tài tử của xã, qua nhà. Chú nói tỉnh tổ chức liên hoan đờn ca tài tử, xã mình phải có một tiết mục. Chú nói xóm mình giờ người trẻ đi Bình Dương hết, còn lại toàn mấy người già đờn run tay, ca hụt hơi. Chú nói chỉ còn bà với ông Bảy Thới là còn ra hồn. Chú nói ông Bảy chịu đờn rồi, chỉ chờ bà gật.

Bà nói bà hổng ca. Chú Năm nói thôi, chú về.

Chiều hôm đó, năm giờ, bà đang phơi khô cá sặc ngoài sân thì nghe tiếng đờn.

Con tắt máy chút đi con. Bà uống miếng nước.

— Hết chương 1 —