Chiếc túi treo trên vách

Chương 1: Chiếc túi treo trên vách

Cái thùng các tông từ Hà Nội về đến hợp tác xã lúc mười giờ sáng, băng keo dán chằng chịt, mép thùng ẩm, mềm oặt. Ngoẹn cắt băng keo bằng con dao rọc giấy. Mùi mốc xộc lên trước khi chị kịp mở nắp.

Hai mươi chiếc túi mẫu, mỗi chiếc nằm trong một túi nilon trong suốt dán kín miệng, đúng như lúc chị đóng gói ở đây năm tuần trước. Qua lớp nilon mờ hơi nước, chị thấy những đốm xanh xám lấm tấm như ai rắc tro, lan từ quai xuống tận đáy. Mặt trong lớp nilon đọng những giọt nước nhỏ li ti.

Chị lấy từng chiếc ra, xếp lên mặt bàn. Mười lăm người thợ của hợp tác xã đứng vây quanh, không ai nói gì.

Trên vách gian văn phòng, sau lưng chị, treo một chiếc túi cói khác. Chiếc túi đầu tiên chị tự tay đan năm chị mới về làng, mép lệch, quai thô, chị treo ở đó như treo tấm bằng khen. Nó đã treo qua hai mùa nồm, không bọc, không che, gió từ cửa sổ thổi vào lúc nào cũng đung đưa. Chị chưa từng nghĩ đến nó, cho tới buổi sáng hôm ấy.

Chị đi lại, gỡ nó xuống, lật trong tay. Không có một đốm mốc nào.

Đỗ Thị Ngoẹn ba mươi tám tuổi, về làng được hai năm. Trước đó chị làm tổ trưởng chuyền ở một xưởng may hàng xuất khẩu ở Hải Phòng mười một năm, quản sáu mươi công nhân, thuộc làu từng bảng tiêu chuẩn kiểm hàng của khách nước ngoài. Xưởng giảm đơn, chị là một trong hai trăm người bị cho nghỉ. Chị về quê với một cục tiền trợ cấp và một ý nghĩ bám riết: làng mình đan cói cả trăm năm, mà toàn bán cho thương lái rẻ như bèo, còn ngoài kia người ta bán cái túi cói Việt Nam đắt gấp hai chục lần.

Chị đi vận động từng nhà lập hợp tác xã. Ông Tào ở xóm Bốn rít thuốc lào, nhả khói, hỏi chị về làm lại cái hợp tác xã chia ba cân thóc với cái bìa phiếu à. Chị giải thích cả trăm lần, góp vốn, góp công, chia theo phần, có điều lệ hẳn hoi. Cuối cùng có mười lăm hộ ký, phần lớn là đàn bà, chồng đi làm xa, tay rảnh mà túi không rảnh.

Bốn người trong số đó trước làm cho xưởng của Phí Văn Tấu bên kia đê. Chị trả công cao hơn mười lăm phần trăm, họ sang. Tấu không nói gì với chị, chỉ một lần gặp nhau ở chợ, anh ta bảo người ta làm hợp tác xã cho vui, để rồi xem được mấy mùa.

Năm thứ hai, chị ký được hợp đồng đầu tiên với một công ty xuất khẩu đồ thủ công ở Hà Nội: ba nghìn túi cói đi châu Âu, bốn mươi lăm ngày, giá gấp rưỡi thương lái. Trong hợp đồng có một điều khoản chị đọc đi đọc lại: hàng hỏng do lỗi sản xuất, bên sản xuất chịu toàn bộ chi phí, kể cả cước vận chuyển hai chiều. Chị ký. Chị đã kiểm hàng mười một năm.

Đơn hàng rơi đúng vào tháng Ba, mùa nồm. Tường nhà chảy nước, nền gạch trơn như bôi mỡ, quần áo phơi ba ngày không khô. Cói đan xong để trong kho, sờ vào hơi lạnh tay. Chị làm cái việc mà mười một năm ở xưởng may chị vẫn làm, cái việc chị tin là chuyên nghiệp: mỗi chiếc túi bọc trong một túi nilon riêng, dán kín miệng, cho sạch bụi, cho khách mở ra thấy tinh tươm. Ở xưởng may, áo nào cũng bọc nilon. Chưa cái áo nào bị trả về vì bọc nilon.

Hôm xe công ty vào chở hàng, Tấu đi ngang qua trên chiếc xe máy chở hai bó cói. Anh ta dừng lại ở cổng, nhìn đống thùng hàng, nhìn những túi nilon dán kín, rồi nói to, cố ý cho cả sân nghe:

– Cói nồm mà bọc kín thế kia thì ra đến biển là mọc nấm.

Mấy chị trong sân ngẩng lên. Ngoẹn đứng thẳng lưng.

– Anh lo xưởng anh đi.

Tấu nhún vai, rồ ga đi. Chị nhớ chị đã quay sang bảo mọi người: người ta ghen, đừng để ý.

Bây giờ chị đứng giữa văn phòng, một tay cầm chiếc túi mốc còn ướt trong lớp nilon, một tay cầm chiếc túi trên vách khô cong. Chị đặt hai chiếc cạnh nhau trên bàn. Cùng làng, cùng cói, cùng tay chị đan. Một chiếc được thở hai năm. Một chiếc bị chị nhốt kín trong cái thùng sắt giữa biển một tháng trời.

Bức thư của công ty xuất khẩu dài hai trang. Toàn bộ lô hàng bị khách từ chối. Hợp tác xã phải bồi hoàn tiền hàng, tiền cước hai chiều, tiền phạt chậm giao. Bốn trăm hai mươi triệu.

Tài khoản hợp tác xã còn sáu mươi mốt triệu.

Tối đó chồng chị đi làm ca ở trạm bơm về, thấy vợ ngồi im trước mâm cơm nguội. Anh Phúc ít nói, cả đời làm thợ điện. Anh nghe chị kể hết, kể cả câu Tấu nói ở cổng. Anh hỏi bốn trăm hai mươi triệu là bao nhiêu sào ruộng. Chị bảo hơn hai chục sào. Anh gật, ra bể nước rửa mặt lâu lắm, lúc quay vào thì bảo cái sổ đỏ để trong tủ thờ, em cần thì lấy.

Chị không trả lời. Chị ngồi đến khuya, đọc lại bản hợp đồng từ đầu đến cuối, gạch chân từng dòng bằng bút đỏ như ngày xưa chị đọc bảng tiêu chuẩn của khách. Đến gần một giờ sáng, chị gạch chân thêm một điều khoản chị đã đọc lướt khi ký: bên mua có quyền chấp nhận phương án khắc phục do bên bán đề xuất thay cho bồi hoàn, nếu phương án đó được bên mua kiểm tra và phê duyệt.

Phương án khắc phục là làm lại. Làm lại thì phải có cói khô thật, trong một mùa nồm còn kéo dài cả tháng. Cả làng chỉ có một cái lò sấy cói.

Lò sấy ấy ở bên kia đê, trong xưởng của Phí Văn Tấu.

— Hết chương 1 —