Tấu

Chương 2: Tấu

Tôi biết thể nào chị ta cũng sang.

Không phải tôi giỏi đoán. Cả xã này biết hợp tác xã bị trả hàng, biết con số bốn trăm hai mươi triệu, biết chị Ngoẹn ngồi trong văn phòng đến nửa đêm. Ở làng, tiền phạt của một người là chuyện của cả chợ. Và cả xã này cũng biết, từ Kim Đông ra tới đê biển, chỉ có xưởng tôi có lò sấy hơi đốt trấu, xây từ năm tôi ba mươi tuổi, vay ngân hàng tám năm mới trả xong.

Chị ta sang lúc chín giờ tối, đi bộ, không đội mũ, mưa phùn bám đầy tóc. Tôi đang ngồi ghi sổ hàng dưới bóng đèn ở hiên xưởng.

– Anh nói đúng. – Chị ta nói ngay, không chào. – Tôi bọc nilon, cói nồm, ra biển mốc hết. Lỗi của tôi. Tôi sang để nói câu đó trước.

Tôi đặt cây bút xuống. Mười hai năm làm cói, tôi đã thấy nhiều người làm hỏng hàng, chưa thấy ai đi bộ qua đê trong mưa để nói với đối thủ là mình sai.

– Rồi sao nữa?

– Tôi cần thuê lò sấy của anh. Bốn mươi ngày. Ba nghìn chiếc làm lại.

Tôi cười. Tôi không định cười, mà nó bật ra.

– Chị lôi bốn đứa thợ giỏi nhất của tôi đi, trả hơn mười lăm phần trăm. Xưởng tôi giờ còn chín người, mỗi đứa ngày nào cũng xin nghỉ đi làm khu công nghiệp. Tôi đang nợ trung gian một đơn hai nghìn chiếc giỏ đựng đồ, không đủ người đan. Chị nói tôi nghe, sao tôi phải cho chị thuê lò?

Chị ta không trả lời ngay. Chị ta nhìn quanh xưởng tôi, nhìn đống cói vàng chất trong kho, nhìn cái lò sấy xám xịt khói ám ở góc sân, nhìn mấy khung đan bỏ không. Rồi chị ta kéo cái ghế nhựa, ngồi xuống đối diện tôi, như người đã tính sẵn.

– Vì anh cũng đang chết như tôi. Chỉ chậm hơn.

Tôi không nói gì. Chị ta nói tiếp, giọng đều đều, như đọc biên bản.

Xưởng tôi bán qua trung gian, mỗi chiếc giỏ trung gian ăn ba phần mười. Tôi không có đường bán thẳng cho công ty xuất khẩu, vì tôi không có hồ sơ, không có tiêu chuẩn kiểm hàng, không có ai nói được chuyện với khách. Chị ta có. Hợp tác xã của chị ta có mười lăm người, đan đều, nhưng không có lò sấy, không có kinh nghiệm đóng hàng đi biển. Tôi có.

– Anh cho tôi thuê lò bốn mươi ngày, giá anh đặt. Anh chỉ cho tôi cách đóng hàng đi biển. Đổi lại, hợp tác xã đan giúp anh hai nghìn chiếc giỏ cho kịp đơn của trung gian, công tính đúng giá anh trả thợ anh. Và…

Chị ta ngừng. Tôi thấy hai bàn tay chị ta đặt trên đùi nắm lại.

– Và khi công ty bên Hà Nội xuống kiểm hàng, tôi giới thiệu anh với họ. Xưởng anh, tên anh, lò sấy của anh. Anh tự làm hồ sơ, tự chào hàng với họ. Họ chọn ai là việc của họ.

Tôi ngồi im rất lâu. Ngoài sân, mưa phùn rơi lên mái tôn lò sấy, lộp độp.

Tôi biết chị ta đang đưa cho tôi cái gì. Chị ta mất hai năm mới có được cái khách hàng ấy, đi Hà Nội bao nhiêu chuyến, gửi bao nhiêu mẫu, ngồi chờ ngoài phòng họp bao nhiêu buổi. Bây giờ chị ta dắt đối thủ vào tận cửa.

– Chị biết là có thể họ bỏ hợp tác xã, lấy hàng của tôi, vì xưởng tôi có lò, rẻ hơn.

– Biết. – Chị ta nói. – Nhưng nếu tôi không làm lại được ba nghìn chiếc, tôi chẳng còn khách nào để mất. Còn nếu họ có hai nhà cung cấp cùng một làng, họ yên tâm hơn, đơn sau lớn hơn. Ở xưởng may, khách nào cũng thích có hai nhà.

Tôi đứng dậy, đi ra góc sân, mở cửa lò sấy. Hơi ấm còn sót lại từ mẻ chiều phả ra mặt, mùi cói khô thơm như mùi rơm mới.

– Sấy cói không phải cứ cho vào là xong. – Tôi nói, không quay lại. – Nhiệt cao quá thì cói giòn, đan gãy. Thấp quá thì ruột còn ẩm. Phải đảo ba lần một mẻ. Đóng hàng đi biển thì không bọc nilon kín, bọc giấy, cho gói hút ẩm vào từng bao, thùng các tông đục lỗ thông hơi. Container phải lót giấy hút ẩm, dán dải chống ẩm dọc vách.

– Anh dạy tôi.

– Sáng mai sáu giờ. Mang cói sang.

Chị ta đứng dậy. Đến cổng, chị ta quay lại.

– Bốn người thợ của anh, tôi không trả về được. Họ ở với hợp tác xã là họ chọn.

– Tôi biết. – Tôi bảo. – Đi về đi, mưa.

Bốn mươi ngày sau đó, cái lò sấy của tôi đỏ lửa suốt ngày đêm. Tôi đứng lò ca ngày, chồng chị Ngoẹn sang đứng ca đêm, ngồi trên cái ghế đẩu cạnh cửa lò mà ngủ gà ngủ gật, cứ hai tiếng lại dậy đảo cói. Mười lăm người của hợp tác xã đan túi buổi sáng, đan giỏ cho tôi buổi chiều. Trong đó có bốn đứa từng là thợ của tôi. Đứa nào sang lò lấy cói cũng cúi đầu chào tôi, ngượng nghịu. Tôi gật lại. Chẳng có gì phải ngượng. Người ta đi đâu được trả công cao hơn thì người ta đi.

Chuyện cuộc họp ở hợp tác xã thì cái Thơm, đứa thợ cũ của tôi, kể cho tôi nghe lúc sang lấy cói. Hôm chị Ngoẹn đem cái giao kèo với tôi ra họp, cả kho cãi nhau to. Ông Tào cũng đến, dù ông không phải thành viên, đứng ở cửa mà nói: đem khách nhà mình dâng cho thằng Tấu, rồi nó cướp trắng, lúc ấy đừng khóc. Mấy chị gật gù. Có chị đòi rút vốn.

Chị Ngoẹn đứng nghe hết. Rồi chị ấy giơ lên hai chiếc túi, một chiếc mốc xanh, một chiếc khô cong, đặt lên bàn, nói: cái này là em làm hỏng, vì em không chịu nghe người ta. Bây giờ người ta chỉ cho mình cách làm cho đúng, người ta đòi một cái giá. Giá ấy em trả bằng khách hàng, chứ không bằng sổ đỏ của các chị. Ai muốn rút vốn, em trả đủ, ngay tuần này.

Không ai rút. Cái Thơm bảo, lúc ra về, ông Tào đi sau cùng, đứng nhìn hai chiếc túi trên bàn một lúc lâu, không nói gì.

Tôi nghe xong, ra lò, đảo mẻ cói, nghĩ mãi về câu "người ta đòi một cái giá". Đúng là tôi đòi. Mà tôi cũng không biết, nếu ở chỗ chị ấy, tôi có dám trả không.

Đến ngày thứ hai mươi, chị Ngoẹn sang lò, cầm theo điện thoại.

– Chị kiểm hàng bên Hà Nội xuống vào thứ Năm. Anh chuẩn bị hồ sơ chưa?

Tôi chưa. Tôi đã ngồi ba đêm trước cái máy tính cũ của thằng con, không biết bắt đầu từ đâu.

— Hết chương 2 —