Mùa mưa năm 1996

Chương 1: Mùa mưa năm 1996

Chiếc nón lá mắc vào lưới chắn rác lúc gần nửa đêm, giữa một dòng nước đen kịt toàn bèo tây, rơm rạ, vỏ chai và xác chuột.

Bổng thấy nó khi rọi đèn pin xuống bể hút lần thứ tư trong đêm. Một chiếc nón lá cũ, chóp thủng một lỗ bằng ngón tay, ngửa mặt lên trời, nằm úp vào song sắt như một cái bát. Quai nón bằng dây dù màu đỏ, buông thõng xuống nước, lắc lư theo dòng chảy.

Đêm ấy là đêm thứ ba của trận mưa tháng Bảy. Cả vùng chiêm trũng Lý Nhân trắng nước. Trạm bơm tiêu úng xây từ thời bao cấp, tường gạch đỏ, mái ngói, sáu tổ máy chạy ầm ầm, rung cả nền nhà. Nước từ cả cánh đồng chảy về con kênh tiêu, qua lưới chắn rác bằng sắt, vào bể hút, rồi máy bơm hút lên, đổ ra sông Hồng bên kia đê. Lưới chắn rác mà tắc thì nước không vào bể, máy chạy khan, cháy máy. Việc của người trực ca là đêm mưa phải thay nhau ra cào rác ở lưới, nửa tiếng một lần.

Ca đêm ấy chỉ có Bổng với ông Tửu trưởng ca. Bổng ba mươi tuổi, mới chuyển từ hợp tác xã về trạm được hai tháng. Ông Tửu sáu mươi, làm ở trạm từ năm bảy mốt, người cũ nhất còn lại.

Bổng cầm cây cào sắt cán dài, kéo chiếc nón lên, ném lên bờ cùng đống rác. Rồi anh cào tiếp. Lúc vào nhà máy hong áo, anh kể với ông Tửu.

– Chú ơi, nón ai rơi xuống kênh, mắc vào lưới. Cái nón còn tốt, quai dây dù đỏ.

Ông Tửu đang rót nước chè, tay khựng lại một chút, rồi rót tiếp.

– Cháu vứt đâu?

– Cháu vứt lên đống rác.

– Mai đốt đi.

Ông Tửu không nói thêm gì. Bổng thấy ông uống hết chén chè, rồi lại rót chén nữa, rồi chén nữa, mắt nhìn ra cửa sổ phía bể hút.

Ba giờ sáng, đến lượt ông Tửu ra cào rác. Bổng nằm trên chiếc giường gỗ kê ở góc phòng máy, chợp mắt. Tiếng máy bơm ầm ầm đều đều, tiếng mưa rào rào trên mái ngói. Rồi giữa những tiếng ấy, anh nghe tiếng cào rác. Cái tiếng răng cào sắt kéo dọc song lưới, ken két, rồi tiếng rác ướt rơi bịch lên bờ. Đều đặn, chậm rãi, kéo một cái, nghỉ một nhịp, kéo một cái. Bổng nghĩ ông Tửu đang làm việc, rồi anh ngủ thiếp đi.

Năm giờ, anh dậy. Ông Tửu đang ngồi ở bàn, áo khô, chè nguội. Ông nói ông ngủ quên, chưa ra cào lần nào.

Bổng chạy ra bể hút. Lưới chắn rác sạch bong, như vừa có người cào cẩn thận từng song. Đống rác trên bờ cao thêm một khúc. Và trên chóp đống rác, ngửa mặt lên trời, là chiếc nón lá thủng chóp, quai dây dù đỏ.

Anh nhớ chắc chắn anh đã ném nó xuống dưới cùng.

Anh nhặt chiếc nón lên, xoay trong tay dưới ánh sáng xám của buổi sớm. Nón cũ lắm, lá nón đã ngả màu nâu như lá chè khô, nhưng đan khéo, mười sáu vòng nan đều tăm tắp, kiểu nón của mấy làng nghề ven sông. Vành trong có một vòng chỉ đỏ khâu tay, mũi chỉ nhỏ và đều như máy. Cái lỗ thủng ở chóp không phải do rách. Nó tròn trịa, mép lá được ép gọn, như có người cố ý dùi. Sợi quai dây dù đỏ buộc vào hai bên vành bằng một kiểu nút anh chưa thấy bao giờ, nút kép, thắt chéo, kéo mãi không tuột.

Nón như thế không phải nón vứt đi. Nón như thế là nón có người giữ gìn.

Sáng hôm ấy, Bổng tưới dầu đốt cả đống rác. Chiếc nón cháy rất nhanh, lá nón quăn lại rồi hoá tro, chỉ còn cái vành tre đen thui và sợi dây dù đỏ co rúm. Ông Tửu đứng nhìn, chắp tay sau lưng, không nói gì.

Tháng Chín, trận mưa thứ hai. Đêm thứ hai của trận mưa ấy, Bổng lại vớt được ở lưới chắn rác một chiếc nón lá thủng chóp, quai dây dù đỏ.

Anh đem hỏi ông Tửu. Lần này ông Tửu nói một câu.

– Đêm mưa to thì có nón. Cháu cứ vớt lên, đốt đi. Đừng hỏi ai.

– Nhưng ai thả, chú?

Ông Tửu châm điếu thuốc lào, rít một hơi dài, khói bay mù mịt.

– Chú làm ở đây hai mươi lăm năm, chú không hỏi. Cháu cũng đừng hỏi. Còn đêm mưa nào cháu nghe tiếng cào rác mà không thấy ai, thì cháu cứ ngủ tiếp. Người ta cào giúp mình đấy.

— Hết chương 1 —