Mười hai bậc thang

Chương 3: Mười hai bậc thang

Tôi ngồi trên sàn gác, cụ Nhiêu ngồi cạnh tôi. Ngoài phố, tiếng người đi lễ rằm về, tiếng đốt vàng mã lách tách ở đầu ngõ, mùi khói hương bay vào qua ô thoáng.

Cụ kể, đứt quãng, lúc nhớ lúc quên, lúc giọng Quảng Bình lúc giọng Hà Nội. Tôi ghép lại được thế này. Năm 1928, cụ mười bảy tuổi, theo người làng ở Lệ Thủy ra Hà Nội làm con ở cho một nhà buôn bạc phố Hàng Bạc. Chính cái nhà này. Ở được ba năm, cậu con trai nhà chủ thương, xin cưới. Họ hàng nhà chồng chê con ở, chê giọng nhà quê, chê cả cái nón lá cụ mang từ quê ra. Cụ bỏ cái nón, bỏ cái giọng, gần bảy mươi năm không nói một chữ Quảng Bình nào, không về quê lần nào. Sợi dây chuyền ba chỉ là quà cưới mẹ chồng cho cụ. Đến khi chú Thịnh lấy vợ, cụ trao lại cho cô Thoan.

– Của tau mà. – Cụ nói, vỗ vỗ vào cái nón lá. – Tau cho ai thì tau cho.

Cụ kể cái đêm cụ mới ra Hà Nội, ngủ dưới gầm cầu thang, nhớ mạ khóc ướt cả cái nón. Cụ kể bà chủ cũ bắt cụ nói lại từng chữ cho đúng giọng, nói sai một chữ là phải đứng úp mặt vào tường. Cụ kể có lần cụ lén hò một câu lúc giặt quần áo ngoài sân giếng, bị mẹ chồng nghe thấy, phạt nhịn cơm tối. Rồi cụ nhìn tôi, ngón tay khô run run chỉ vào ngực tôi.

– Mi y như tau. Mi cũng hò lúc rửa bát. Tau nghe.

Tôi ngồi im rất lâu. Hai mươi chín năm tôi nghĩ có ai đó muốn hại tôi. Hóa ra có một người muốn cứu tôi khỏi cái đời mà người ấy đã sống. Chỉ có điều cái cách cụ cứu tôi, lần trước, đã đẩy tôi về đúng cái đời ấy.

Tôi có thể lấy sợi dây chuyền đặt lại lên bàn trang điểm. Cô Thoan về sẽ không biết gì. Tôi sẽ ở lại, không ai đuổi, không ai nghi. Nhưng tuần sau, tháng sau, cụ sẽ lại trèo mười hai bậc thang ấy. Lần sau tôi có thể không ngồi đúng chỗ.

Chín giờ, cô Thoan với chú Thịnh về. Tôi dắt cụ Nhiêu xuống. Tôi cầm cái nón lá trên tay, sợi dây chuyền vẫn nằm trong lòng nón. Tôi đứng giữa gian nhà, trước mặt hai người, và kể lại tất cả những gì tôi thấy. Không thêm, không bớt.

Cô Thoan nhìn cái nón, nhìn tôi, rồi nhìn mẹ chồng. Mặt cô đổi màu mấy lần.

– Mẹ lẫn rồi, mẹ biết gì mà cho với không cho. – Cô nói. – Mà em, em nói thì ai làm chứng?

Tôi không có ai làm chứng. Tôi biết thế từ lúc ngồi trên gác.

Thì cụ Nhiêu lên tiếng. Cụ đứng giữa nhà, lưng còng, tóc bạc xõa, và cụ hát. Không phải ư ử trong cổ nữa. Cụ hát thành lời, một câu hò khoan Lệ Thủy, giọng run run mà rõ ràng, cái giọng Quảng Bình đặc như mật mía.

Chú Thịnh đứng sững. Rồi chú ngồi phịch xuống cái ghế đẩu, hai tay ôm mặt.

– Mẹ tôi… – Chú nói, rất khẽ. – Hồi tôi bé, mẹ tôi hát cái này ru tôi. Bà nội tôi cấm, mẹ tôi chỉ dám hát lúc bà nội đi vắng. Tôi tưởng tôi nằm mơ.

Thằng Vũ đứng ở cửa, vừa đi học thêm về, cầm cái cặp sách. Nó nhìn bà nội nó, nhìn bố nó, nhìn tôi. Rồi nó đi thẳng vào gian sau, lấy cái đài ra, bấm nút, cho cuộn băng hò Quảng Bình chạy tiếp từ chỗ dừng hôm trước.

Đêm ấy không ai nhắc đến sợi dây chuyền nữa. Cô Thoan cất nó vào hộp, khóa ngăn kéo.

Sáng hôm sau, cô Thoan gọi tôi vào phòng. Cô trả đủ ba tháng lương còn giữ lại, thêm một tháng. Cô không nhìn tôi.

– Em về quê đi. – Cô nói. – Chị không trách em. Nhưng nhà này có chuyện rồi, chị không giữ em được. Người ta ở ngoài kia mà biết, người ta nói này nói nọ. Em hiểu cho chị.

Tôi hiểu. Lần trước tôi bị đuổi với hai bàn tay trắng và cái tên con ô sin ăn cắp. Lần này tôi bị đuổi với bốn tháng lương và không có cái tên nào cả. Tôi đã nghĩ đến chuyện cãi, đến chuyện đòi ở lại. Rồi tôi thôi. Có những cái giá không mặc cả được, chỉ chọn được trả bằng đồng tiền nào.

Buổi sáng cuối cùng, tôi chải tóc cho cụ Nhiêu. Cụ ngồi trên giường gỗ, nhắm mắt, hát khe khẽ theo cái đài thằng Vũ để đầu giường. Tôi chải từng lọn tóc, chậm hơn mọi ngày, tết cho cụ một cái bím nhỏ, cài cái kẹp đồi mồi.

– Con về đây cụ ạ. – Tôi nói.

Cụ mở mắt, nhìn tôi, lần này nhìn rất rõ.

– Về Lệ Thủy hả? Mi ra bến đò, hỏi xem cái cây gạo đầu làng Mỹ Trạch còn không. Còn thì mi đứng dưới gốc mà hò một câu cho tau.

– Dạ.

Tôi trèo lên gác xép lần cuối, gói mấy bộ quần áo. Cái nón lá tôi không mang theo. Tôi để nó lại trên cây đinh, chỗ cũ.

Thằng Vũ đạp xe chở tôi ra ga. Đến cổng ga, nó dựng xe, lục cặp sách, chìa cho tôi cái phong bì. Trong đó là năm mươi nghìn, tiền nó để dành định trả nợ quán điện tử. Tôi không lấy. Nó cứ dúi. Cuối cùng tôi lấy mười nghìn mua bánh mì ăn đường, trả nó chỗ còn lại, bảo nó mua thêm băng hò cho cụ. Nó gật, đứng ở cổng ga vẫy tay mãi đến khi tôi khuất vào sân ga.

Ngồi trên chuyến tàu đêm vào Đồng Hới, tôi mới nhớ ra mình chưa bao giờ hỏi cụ cái nón lá năm 1928 của cụ, cái nón bị nhà chồng bắt bỏ, quai màu gì.

Tàu chạy qua những cánh đồng Phủ Lý tối om. Tôi tựa đầu vào cửa sổ, và tôi ngân nga, khe khẽ, trong cổ họng, cái điệu mà mạ tôi hát mỗi lần giã gạo.

— Hết —