Cái lá thứ ba

Chương 3: Cái lá thứ ba

Kim Liên mua ba hũ mứt "Dâu Bà Lạc" ở một sạp trong chợ Đà Lạt, chiều thứ Hai, trước khi ra sân bay. Chị đưa cho cậu trợ lý một hũ, dặn chụp nhãn thật nét, chuyển cho bên thiết kế vẽ lại thành tệp, giữ nguyên bố cục, chỉ làm sạch nét.

– Nét bà già vẽ thì có quyền gì. – Chị nói, khi cậu trợ lý hỏi có cần xin phép không. – Bên mình đăng ký trước là của mình.

Chị đã làm như thế ba lần với ba món đặc sản ở ba tỉnh khác. Lần nào cũng xong. Chị không thấy mình làm gì sai. Những người làm ra món ăn giỏi nấu, nhưng không ai trong họ biết giữ cái tên. Chị biết. Cái tên không ai giữ thì người biết giữ được giữ.

Bên thiết kế làm rất nhanh, rất cẩn thận. Họ vẽ lại quả dâu, ba chiếc lá, chữ "Dâu Bà Lạc", đúng như nhãn trên hũ mứt. Không ai để ý chiếc lá thứ ba có gân quay ngược.

Ngày hai mươi tháng Mười hai năm 2022, công ty của chị nộp đơn đăng ký nhãn hiệu.

Tháng Hai năm 2023, chị nhận được thông báo dự định từ chối của Cục. Lý do: dấu hiệu trùng với nhãn hiệu của một đơn khác có ngày nộp sớm hơn, cho cùng nhóm sản phẩm. Chị đọc tên người nộp đơn. Hộ kinh doanh Quỳnh Giao, Đà Lạt. Ngày nộp: mười bảy tháng Mười năm 2022.

Chị gọi cho luật sư của công ty. Luật sư bảo đơn của bên kia chưa được cấp bằng, vẫn còn cơ hội: phản đối đơn của bên kia, chứng minh nhãn của họ không có khả năng phân biệt, hoặc nộp đơn với một biến thể khác đi một chút. Chị đồng ý nộp ý kiến phản đối.

Ở Đà Lạt, Giao nhận bản sao ý kiến phản đối vào một buổi chiều mưa. Văn bản dày mười hai trang, lời lẽ của luật sư, nói nhãn "Dâu Bà Lạc" chỉ là tên một người cộng với tên một loại quả, không có khả năng phân biệt, và hình quả dâu là hình phổ biến ai cũng vẽ được.

Cô ngồi đọc tới khuya. Lần đầu tiên từ sáng hôm ấy ở văn phòng Cục, cô thấy sợ. Kiếp trước cô thua vì đến muộn. Kiếp này cô đến sớm, nhưng người ta vẫn có cách khác.

Sáng hôm sau, cô xuống chợ. Cô Ba Sen đang dọn sạp, thấy cô thì nói luôn, không cần hỏi:

– Bữa thứ Hai tuần đó, có bà khăn quàng lụa, đi với thằng nhỏ cầm máy tính bảng, mua ba hũ mứt nhà con. Không trả giá. Thằng nhỏ đứng chụp cái nhãn tới năm sáu tấm. Cô nhớ vì tụi nó chụp xong rồi mới trả tiền.

Giao viết lời xác nhận của cô Ba ra giấy, đọc lại cho cô nghe, cô Ba ký, chữ ký ngoằn ngoèo như sợi mứt gừng.

Rồi cô ngồi vào bàn, trải ba hình ra cạnh nhau: bức vẽ của bà, cái nhãn trên hũ mứt, và mẫu nhãn trong đơn của công ty chị Liên mà Cục đã công bố. Cô so từng nét, cho tới khi mắt dừng lại ở chiếc lá thứ ba. Cô lấy cây bút đỏ, khoanh ba vòng tròn.

Bốn tháng sau, Cục gửi bản sao ý kiến phản hồi của bên Đà Lạt. Kèm theo là một xấp tài liệu. Hóa đơn bán lẻ năm 2004. Ảnh sạp mứt năm 2001. Mẩu báo năm 2010. Lời xác nhận của một người bán hàng ở chợ Đà Lạt. Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả cho bức vẽ quả dâu, tác giả Nguyễn Thị Lạc, sáng tác năm 1998.

Và một trang giấy duy nhất, đặt cạnh nhau ba hình: bức vẽ gốc bằng sáp màu, cái nhãn trên hũ mứt chợ Đà Lạt, và mẫu nhãn trong đơn của công ty chị. Ở mỗi hình, chiếc lá thứ ba được khoanh một vòng tròn đỏ.

Bên dưới, một dòng chú thích:

"Lá dâu thật không mọc như thế này. Tác giả vẽ ngược năm 1998. Bản của bên phản đối cũng ngược đúng như thế. Một người thiết kế độc lập sẽ không vẽ sai đúng chỗ ấy".

Chị Liên ngồi nhìn chiếc lá rất lâu. Lần đầu tiên trong bốn lần, chị thấy cái gì đó giống như một vết tay của chính mình trên đồ của người khác.

Luật sư của chị đọc xong hồ sơ, chỉ nói một câu:

– Chị rút đi. Ra tới tòa, cái lá này một mình nó nói đủ.

Tháng Mười năm 2024, Giao nhận văn bằng bảo hộ nhãn hiệu "Dâu Bà Lạc", gửi qua đường bưu điện, bì thư màu vàng có dấu đỏ. Hai năm chờ thẩm định, đúng như người ta nói. Đơn của công ty chị Liên đã bị từ chối từ đầu năm. Ý kiến phản đối của họ đã được rút.

Cô mở bì thư ở phòng trước tiệm, cạnh cái ghế mây. Bà nội tám mươi tám tuổi, tai đã nặng, mắt đã mờ, nhưng vẫn ngồi đó mỗi sáng, dán nhãn chậm hơn ngày trước, mỗi hũ mất cả phút.

– Cái gì đó con?

– Giấy của nhà nước, bà. Công nhận cái tên Dâu Bà Lạc là của nhà mình.

Bà nội cầm tờ văn bằng, đưa lại gần mắt, rồi đưa ra xa. Ở góc tờ giấy có in mẫu nhãn được bảo hộ: một quả dâu đỏ, ba chiếc lá xanh.

Bà nhìn, môi mấp máy. Rồi bà chỉ ngón tay gầy guộc vào chiếc lá thứ ba.

– Cái lá ngược vẫn còn hả con?

– Dạ còn.

– Ừ. – Bà nói. – Bà cứ sợ nhà nước sửa.

Bà đặt tờ văn bằng xuống, cầm một cái nhãn tròn từ xấp nhãn trên bàn, bóc lớp giấy lót, dán lên hũ mứt trước mặt. Bà dán lệch một chút, như mọi lần.

Tháng sau, có một cậu thanh niên từ Sài Gòn lên, nói là trợ lý cũ của một công ty đặc sản, giờ đã nghỉ, mở một tiệm nhỏ riêng. Cậu mua hai thùng mứt, xin làm đại lý, hỏi điều kiện. Giao đưa cậu bản hợp đồng, trong đó có một điều khoản: bên đại lý không được đăng ký bất kỳ nhãn hiệu nào có chữ "Bà Lạc".

Cậu đọc tới đó, bật cười.

– Em biết điều khoản này từ đâu ra mà chị.

Cậu ký. Trước khi về, cậu đứng ở cửa tiệm một lúc, nhìn bà nội dán nhãn, rồi hỏi:

– Bà ơi, lá dâu ngoài vườn mọc ngược thiệt hả bà?

Bà nội ngẩng lên, nheo mắt nhìn cậu, rồi cười, hở mấy cái răng còn lại.

– Lá nhà người ta thì không. Lá nhà bà thì có.

— Hết —