Đơn số một

Chương 2: Đơn số một

Hồi ấy Giao không biết gì về sở hữu trí tuệ. Ba năm ở kiếp kia, từ ngày nhận văn bản tới ngày gỡ nhãn, đã dạy cô đủ để biết mình phải làm gì.

Chiều thứ Bảy, cô tìm hết những gì còn giữ được. Trong cái rương gỗ dưới gầm giường bà, có tờ giấy vẽ gốc năm 1998, giấy pơ-luya đã ngả vàng, màu sáp còn tươi, góc dưới bà ký chữ "Lạc" và ghi ngày. Có xấp hóa đơn bán lẻ của tiệm từ năm 2004, đóng dấu đỏ, in cái nhãn ở góc. Có tấm ảnh chụp sạp mứt ở chợ Đà Lạt năm 2001, bà đứng sau quầy, hàng chục hũ mứt dán nhãn có ba chiếc lá. Có mẩu báo địa phương năm 2010 viết về những món đặc sản gia truyền, có ảnh hũ mứt.

Chiều ấy cô còn ghé chợ Đà Lạt. Sạp đặc sản của cô Ba Sen nằm ở dãy trong, chỗ mùi mứt gừng, mứt khoai lang, atisô sấy quyện vào nhau ngột ngạt. Cô Ba bán mứt nhà Giao từ hồi bà còn tự gánh xuống chợ. Trên kệ của cô, hai chục hũ "Dâu Bà Lạc" xếp ngay ngắn ở hàng giữa, nhãn quay ra ngoài.

– Cô Ba. – Giao nói. – Mấy bữa tới có ai ở Sài Gòn xuống mua mứt nhà con, mua ít mà hỏi nhiều, cô nhớ giùm con mặt người ta nghen.

Cô Ba nhíu mày.

– Có chuyện gì hả con?

– Dạ chưa có. Con lo trước.

Cô Ba ngó cô một lúc, rồi gật đầu, tay vẫn gói một bịch hồng treo gió cho khách.

– Khách Sài Gòn thì dễ nhớ lắm. Người ta đi chợ mà khăn quàng lụa, giày da.

Giao bật cười. Cô chưa từng kể với cô Ba chị Liên ăn mặc thế nào.

Tối thứ Bảy, cô soạn hai bộ hồ sơ.

Bộ thứ nhất là tờ khai đăng ký nhãn hiệu "Dâu Bà Lạc", kèm mẫu nhãn đúng như bức vẽ của bà, cả chiếc lá ngược. Người nộp đơn là hộ kinh doanh của Giao. Danh mục sản phẩm: mứt trái cây, bánh có nhân mứt, nước trái cây cô đặc.

Bộ thứ hai là tờ khai đăng ký quyền tác giả cho tác phẩm mỹ thuật ứng dụng: bức vẽ quả dâu và ba chiếc lá. Tác giả: bà Nguyễn Thị Lạc. Kèm bản sao bức vẽ, giấy cam đoan của tác giả, và một văn bản bà đồng ý để cháu đứng tên chủ sở hữu.

Bà nội ký giấy cam đoan dưới ánh đèn bàn, kính lão trễ xuống mũi.

– Ký chi nhiều vậy con?

– Ký để cái quả dâu của bà là của bà, bà ạ.

– Thì nó của bà chứ của ai. – Bà nói, nhưng vẫn ký, chữ "Lạc" run run, móc chữ L dài như cái cuống dâu.

Tối chủ nhật, Giao bắt chuyến xe giường nằm mười giờ đêm xuống Sài Gòn, ôm cái túi vải đựng hai bộ hồ sơ trong lòng. Năm giờ sáng xe tới bến miền Đông. Cô ngồi ở quán cà phê cóc ven đường uống một ly cà phê sữa đá, ngồi tới bảy giờ rưỡi, rồi đi bộ tới văn phòng đại diện của Cục Sở hữu trí tuệ.

Tám giờ đúng, cô là người thứ hai trong hàng. Người đứng trước cô là một ông cụ ngoài bảy mươi, áo sơ mi trắng bỏ trong quần, ôm một túi ni lông đựng mấy gói kẹo dừa và một xấp giấy. Ông quay lại, thấy cô ôm cái túi vải, hỏi cô đăng ký cái gì. Cô nói mứt dâu. Ông gật gù, nói ông đăng ký cái tên lò kẹo cho con gái, lò kẹo ông làm từ năm tám mươi mấy.

– Hồi đó đâu ai biết đăng ký. – Ông nói. – Năm ngoái có người ở đâu tới mua mấy chục ký, hỏi han kỹ lắm. Con gái tui nó sợ, nó biểu tui đi.

– Con gái chú nói đúng đó chú.

Ông cười, móm mém.

– Ừ. Già rồi mới học đi xếp hàng ở chỗ này. Cán bộ tiếp nhận kiểm tra tờ khai, mẫu nhãn, biên lai phí, rồi đóng dấu ngày nhận đơn. Ngày mười bảy tháng Mười năm 2022.

Cô cầm tờ giấy báo nhận đơn, đứng giữa sảnh, đọc đi đọc lại cái ngày ấy. Kiếp trước, đơn của chị Liên được nộp ngày mười tám.

Trưa hôm đó, cô nộp tiếp hồ sơ quyền tác giả ở văn phòng đại diện của Cục Bản quyền tác giả. Chiều, cô bắt xe về lại Đà Lạt.

Sáng thứ Ba, chị Liên gọi.

– Giao. Chị suy nghĩ rồi. Điều khoản của em không được. Thương hiệu là tài sản của bên phân phối đầu tư xây dựng, em hiểu không? Em không ký thì thôi, chị tìm nguồn khác.

– Dạ. Em cảm ơn chị đã lên tận nơi.

Chị Liên cúp máy. Giao ngồi trên cái ghế mây của bà, nhìn ra con dốc mờ sương, và cô biết chị Liên sẽ không đi tìm nguồn khác.

Tối đó, bà nội hỏi cô đi Sài Gòn làm gì mà đi một đêm về liền. Giao lấy tờ giấy báo nhận đơn ra, đưa bà. Bà đeo kính, đọc dòng chữ "Dâu Bà Lạc" in trên đó, đọc tới hai lần.

– Tên bà lên tới Sài Gòn rồi hả?

– Dạ. Lên tới nhà nước luôn.

Bà nội gấp tờ giấy làm tư, cẩn thận như gấp tiền, rồi chống gối đứng dậy, đi vào buồng. Giao nghe tiếng cái rương gỗ mở ra, đóng lại. Bà cất tờ giấy chung chỗ với bức vẽ năm 1998.

— Hết chương 2 —