Câu đố đèn

Chương 2: Câu đố đèn

Ba ngày, Lạc Hỷ làm một việc mà không ai bảo nàng làm: nàng đếm.

Nàng đếm xem hai vị Thái hậu đã nói gì về chuyện chỗ ngồi. Nàng hỏi cung nữ dâng trà ở cung Trường Lạc, hỏi thái giám quét sân ở cung Vĩnh Thọ, hỏi cả người đưa than cho hai cung. Ai cũng nghe chuyện, ai cũng biết hai cung đang giành nhau chiếc ghế bên trái. Nhưng khi nàng hỏi: chính tai ngươi nghe Thái hậu nói câu ấy chưa? Không ai trả lời là có.

Lời ở cung Vĩnh Thọ đều từ Ung ma ma mà ra. Lời ở cung Trường Lạc đều từ Hồ ma ma mà ra. Ung ma ma bảo Thái hậu Vĩnh Thọ tủi thân, mấy đêm không ngủ. Hồ ma ma bảo Thái hậu Trường Lạc giận lắm, đập vỡ một cái chén. Cung nữ dâng trà ở Trường Lạc thì bảo, cả tháng nay chẳng có cái chén nào vỡ.

Ngày thứ tư, Lạc Hỷ xuống kho sổ cũ của Thượng nghi cục, nơi giữ sổ yến tiệc từ mấy chục năm trước. Bụi dày một đốt ngón tay. Nàng tìm sổ yến Nguyên tiêu hai mươi lăm năm trước, năm Hoàng thượng bây giờ chào đời.

Năm ấy, Thái hậu Trường Lạc là Hoàng hậu Chương thị. Thái hậu Vĩnh Thọ là Ninh tài nhân, một phi tần hàng thấp, vừa sinh hoàng tử được ba tháng. Theo lệ, con của phi tần thấp phẩm phải giao cho phi tần cao phẩm nuôi. Hoàng hậu Chương thị không có con, xin nuôi hoàng tử.

Trong sổ yến đêm Nguyên tiêu năm ấy, ở mục chỗ ngồi, có một dòng chữ nhỏ do nữ quan khi đó ghi thêm: "Hoàng hậu truyền đưa Ninh tài nhân lên ngồi cùng chiếu, hai người cùng nướng hạt dẻ, cho hoàng tử xem đèn. Không hợp lệ, đã ghi lại."

Lạc Hỷ đọc dòng ấy ba lần. Rồi nàng lật tiếp những năm sau. Năm sau nữa, lại một dòng tương tự. Năm sau nữa, lại có. Mười hai năm liền, đêm Nguyên tiêu nào cũng có một dòng "không hợp lệ, đã ghi lại", cho đến năm tiên đế băng, hai người phải chia ra hai cung.

Một Hoàng hậu và một tài nhân đã ngồi chung chiếu mười hai đêm Nguyên tiêu. Hai người như thế, lẽ nào bây giờ lại giành nhau một chiếc ghế?

Nàng không có cách nào hỏi thẳng hai vị Thái hậu. Một cung nữ nhỏ không được tự tiện gặp Thái hậu, mà muốn gặp thì phải qua ma ma. Mọi lời đi vào, đi ra hai cung đều qua đúng hai người ấy.

Đêm ấy nàng ngồi nhìn một chồng đèn lồng giấy chưa dán chữ, đợi treo quanh lầu Vọng Nguyệt. Theo lệ cung, đêm Nguyên tiêu mỗi vị chủ cung được mời viết một câu đố đèn, treo lên cho cả cung đoán. Người viết câu đố không phải qua ai, Thượng nghi cục gửi giấy hoa tiên đến tận tay, chủ cung tự viết, niêm phong, gửi trả lại.

Sáng hôm sau, Lạc Hỷ xin Kim Thượng nghi cho phép nàng tự mang giấy hoa tiên đến hai cung. Trên mỗi tờ giấy, theo lệ có một dòng gợi ý đề tài. Năm nay, nàng viết đề tài như sau: "Xin Thái hậu ra một câu đố, mà lời giải là món ăn đêm Nguyên tiêu Thái hậu nhớ nhất."

Ung ma ma nhận tờ giấy ở cửa cung Vĩnh Thọ, đọc đề, nhíu mày.

– Đề gì mà lạ thế?

– Dạ, Hoàng hậu muốn năm nay yến có món ăn mà các vị chủ cung thích. – Lạc Hỷ đáp. Câu ấy đúng một nửa. Hoàng hậu đã nói muốn yến năm nay vui vẻ, chỉ chưa nói gì đến món ăn.

Hồ ma ma ở cung Trường Lạc thì chẳng buồn đọc, cầm vào trong.

Ung ma ma định cầm tờ giấy vào luôn, nhưng Lạc Hỷ vẫn đứng yên ở bậc thềm.

– Thưa ma ma, theo lệ câu đố đèn phải niêm trước mặt người của Thượng nghi cục. Nô tỳ xin đợi.

– Thái hậu đang nghỉ. – Ung ma ma nói. – Viết xong ta tự gửi sang.

– Dạ, vậy nô tỳ đợi Thái hậu dậy.

Ung ma ma lườm nàng, rồi đóng cửa lại. Lạc Hỷ đứng ngoài hiên. Tháng Giêng, gió từ hồ thổi qua dãy hành lang buốt như kim châm. Nàng đứng một canh giờ, hai bàn tay tím lại, nhét vào tay áo cũng không ấm. Nàng biết nếu nàng về, tờ giấy sẽ được viết, nhưng không chắc là do ai viết.

Gần trưa, cửa sổ gian bên mở hé. Một bà cụ nhỏ nhắn, tóc vấn thấp, ló ra nhìn.

– Đứa nào đứng ngoài đó lâu thế?

Lạc Hỷ quỳ xuống trên nền đá lạnh, thưa là người của Thượng nghi cục, đợi niêm câu đố đèn. Thái hậu Vĩnh Thọ bảo nàng vào. Trong phòng có lò sưởi, mùi trầm và mùi thuốc ho. Bà cầm tờ giấy hoa tiên, đọc dòng đề tài, rồi ngồi im rất lâu, ngón tay vuốt lên chữ "Nguyên tiêu".

– Ai ra đề này? – Bà hỏi.

– Dạ, nô tỳ.

Bà nhìn nàng, không hỏi thêm. Bà viết bốn câu, gấp lại, tự tay nhỏ sáp niêm. Lúc đưa phong thư cho nàng, bà dúi thêm vào tay nàng một nắm gì đó ấm nóng. Ra đến cổng, Lạc Hỷ mới mở tay: ba hạt dẻ nướng, vỏ nứt, còn hơi than.

Ung ma ma đứng ở cửa nhìn theo, mặt lạnh như băng mặt hồ. Hôm sau ở cung Trường Lạc, Lạc Hỷ cũng đứng đợi y như vậy, chỉ ngắn hơn. Thái hậu Trường Lạc không ngủ trưa.

Khi cả hai phong thư niêm sáp đã nằm trên bàn Thượng nghi cục, Lạc Hỷ mở ra trước mặt Kim Thượng nghi.

Câu đố của Thái hậu Trường Lạc viết: "Áo nâu cứng cỏi, ruột vàng mềm thơm, lửa hồng một đêm, hai người chung chén." Câu đố của Thái hậu Vĩnh Thọ viết: "Gai bọc ngoài thân, lửa than mới nở, năm nào tuyết lớn, có người bóc cho."

Kim Thượng nghi đọc xong, ngẩng lên nhìn Lạc Hỷ.

– Hạt dẻ nướng. – Bà nói. – Cả hai.

– Dạ.

– Con biết từ trước?

– Nô tỳ đọc sổ yến hai mươi lăm năm trước, thưa Thượng nghi. Nô tỳ đoán. Đoán sai thì nô tỳ chỉ mất công treo hai cái đèn.

Kim Thượng nghi im lặng một lúc lâu. Rồi bà nói:

– Còn chiếc ghế bên trái?

– Nô tỳ không kê ghế. – Lạc Hỷ nói. – Nô tỳ xin kê một chiếc sập.

— Hết chương 2 —