Tờ lịch năm tám mươi hai

Chương 3: Tờ lịch năm tám mươi hai

Mặt trước tờ lịch in ngày mười bốn tháng Ba năm một chín tám hai. Mặt sau, kín từ trên xuống dưới, là cái tên Thìa viết bằng bút bi tím, hơn trăm lần. Những dòng đầu méo mó, chữ T đổ nghiêng, chữ a không khép vòng. Càng xuống dưới càng tròn trịa. Dòng cuối cùng đẹp như chữ của người ta học xong lớp ba.

Nhưng trên cả tờ giấy, không có một chữ nào khác. Không một chữ a, chữ b đứng riêng. Không một tiếng nào ngoài cái tên. Ở góc dưới, nét chữ khác hẳn, nét của bà tôi hồi trẻ, ghi mấy chữ nhỏ: Thìa tập ký tên, tối Chủ nhật.

– Mẹ cháu bắt dì đốt đi. – Bà tôi nói. – Dì bảo đốt rồi. Dì nói dối nó đúng một lần ấy.

Chiều hôm đó, cô Lành đến công an xã. Bà tôi đi cùng, tôi đi theo. Người tiếp chúng tôi là Đại úy Vũ Hồng Nhung, ngoài ba mươi tuổi, nói giọng Nam Định đặc, ghi chép rất chậm, thỉnh thoảng hỏi lại từng chi tiết. Chị không hứa gì cả. Chị chỉ bảo, chuyện di chúc là việc dân sự, các bên có thể khởi kiện ra toà để xác định di chúc có hợp pháp không. Nhưng nếu có dấu hiệu làm giả, hoặc có người làm chứng khai gian để chiếm đoạt tài sản, thì công an phải xác minh.

Chị cầm tờ lịch lên soi dưới đèn rất lâu.

– Bà cho cháu giữ cái này làm tài liệu, cháu lập biên bản giao nhận.

– Cháu giữ cẩn thận cho bà. – Bà tôi nói. – Cả đời nó chỉ để lại có tờ giấy ấy.

Chị Nhung làm một việc đơn giản đến mức tôi không nghĩ ra. Chị mời hai người làm chứng lên làm việc, mỗi người một buổi, mỗi người một phòng. Chị hỏi đúng một chuyện: hôm ấy bà Thìa đọc như thế nào. Đọc từ đâu, vấp ở đâu, đeo kính lúc nào, đọc xong thì nói gì.

Bà Mến bảo bà Thìa đeo kính ngay từ đầu, đọc liền một mạch, giọng ngọng nhưng rõ, đọc xong gật đầu cầm bút ký luôn. Ông Cầu thì bảo bà Thìa không đeo kính, cô Nga đọc trước một lượt, bà Thìa đọc theo từng câu, đọc xong thì khóc.

Hai người ngồi cùng một gian nhà, cùng một buổi sáng, nhìn cùng một bà cụ, mà mỗi người thấy một kiểu đọc.

Chị Nhung đặt hai bản lời khai cạnh nhau, rồi đặt tờ lịch năm tám hai lên trên. Rồi chị mời ông Cầu ngồi lại, rót cho ông một chén nước, và đọc cho ông nghe quy định về tội khai gian dối với cơ quan chức năng. Ông Cầu bảy mươi tám tuổi, cả đời đi biển, chưa từng bước chân vào trụ sở công an. Ông nghe xong thì cúi gằm.

Ông khai hôm ấy ông không hề thấy bà Thìa đọc gì. Cô Nga mời ông sang uống nước, đưa cho ông tờ giấy đã có sẵn chữ ký Thìa nguệch ngoạc bằng tay trái, bảo ông ký vào chỗ người làm chứng, nói mẹ chồng cô đã ký từ sáng, đã đồng ý cả rồi. Cô biếu ông năm triệu tiền thuốc. Ông bảo ông không cầm, nhưng hôm sau thì thấy năm triệu trong túi áo treo ở cửa. Bà cụ nằm trong buồng, ông không vào.

Chữ ký Thìa trên tờ di chúc thì người ta đã tập theo chữ ký trên giấy lĩnh trợ cấp. Một cái tên vẽ bằng tay trái, run rẩy, thì ai tập cũng giống.

Hôm bà cháu tôi ra đường liên xã đón xe khách về Hà Nội, ông Toản phóng xe máy đuổi theo. Ông dừng xe ngay trước mặt bà, không tắt máy.

– Dì về Hà Nội mà bán chè. – Ông nói, mắt đỏ ngầu. – Việc nhà cháu, dì xen vào làm gì. Mẹ cháu đã muốn cho cháu.

Bà tôi nhìn ông một lúc. Ông Toản năm mươi tuổi, bụng phệ, nhưng lúc ấy trông ông giống hệt đứa bé lên năm mà bà từng bế trên đê, đứa bé khóc ầm lên vì bị chị Lành giành cái bánh đa.

– Mẹ anh muốn gì, anh có hỏi mẹ anh không? – Bà nói. – Hay anh chỉ hỏi cái tờ giấy?

– Vợ cháu bảo mẹ đọc rồi.

– Vợ anh bảo. Thế anh có biết mẹ anh không đọc được chữ nào không?

Ông Toản há miệng, rồi ngậm lại. Cái xe máy vẫn nổ, khói xanh bay vào gấu quần ông. Tôi nhìn thấy trên mặt ông một thứ mà tôi không ngờ: ông không biết thật. Năm mươi năm làm con, ông không biết.

Xe khách tới. Bà tôi leo lên, ngồi ghế đầu. Qua cửa kính, tôi thấy ông Toản vẫn đứng đó, bên vệ đường, cạnh cái xe máy đã tắt máy từ lúc nào.

Gần nửa năm sau, toà án tuyên tờ di chúc không có giá trị. Căn nhà, ba sào ruộng và mảnh đất mặt đường chia theo pháp luật cho ba người con. Phần của ông Toản vẫn là phần của ông. Còn việc cô Nga làm thì công an vẫn đang xác minh tiếp. Hôm giỗ trăm ngày của mẹ, ông Toản về muộn, thắp nén nhang, đứng rất lâu rồi đi, không ở lại ăn cơm.

Cô Lành gửi lên Hà Nội cho bà tôi một bao gạo tám mới, một can nước mắm cá cơm và một lá thư viết tay. Lá thư dài hai trang, nét chữ tròn, sạch, của người từng đọc báo cho mẹ ba mươi năm.

Tối ấy bà tôi dọn chõng chè sớm. Bà ngồi trên giường, bảo tôi đọc cho bà nghe. Bà tôi đọc được, đọc tốt là khác, nhưng bà bảo cứ đọc đi, bà muốn nghe bằng giọng người trẻ.

Tôi đọc. Cô Lành kể chuyện cái Tết đầu tiên nhà vắng mẹ. Kể chuyện tờ lịch toà đã trả lại, cô đóng khung kính, treo trên bàn thờ, cạnh ảnh mẹ. Kể chuyện thằng cu nhà cô đỗ chuyên Văn. Đến cuối thư, cô viết rằng giờ mỗi tối, cô vẫn ngồi đầu giường cũ của mẹ, đọc báo to lên một lúc, rồi mới đi ngủ.

Bà tôi nằm nghiêng, mắt nhắm. Tôi tưởng bà đã ngủ. Tôi gấp lá thư lại, định tắt đèn.

– Còn một dòng. – Bà nói, không mở mắt. – Ở dưới cùng, dòng nhỏ. Cháu đọc nốt đi.

Tôi lật lại. Ở góc dưới trang hai, nhỏ đến mức tôi đã đọc sót, cô Lành viết thêm một dòng.

Dì đọc hộ cháu với nhé, chữ cháu viết nhỏ quá.

— Hết —