Một ngày trong sáu năm

Chương 2: Một ngày trong sáu năm

Chiều hôm ấy, bà tôi gọi cô Lành vào gian buồng nhỏ, đóng cửa lại. Tôi ngồi ở mép giường. Bà bảo tôi ngồi đấy, vì bà già rồi, có những chuyện cần một người trẻ nhớ hộ.

– Cái hôm ký tờ giấy ấy, ngày mười hai tháng Ba, cháu ở đâu?

Cô Lành nhíu mày, đếm ngón tay. Rồi cô ngẩng lên, mặt đổi sắc.

– Hôm ấy cháu lên Hà Nội hai ngày. Thằng cu nhà cháu thi vào lớp mười chuyên. Sáu năm, cháu chỉ đi xa mẹ đúng một lần ấy. Cháu nhờ cô Nga sang trông mẹ.

Cô Nga là vợ ông Toản.

– Thế cái giấy di chúc ấy, ai đánh máy? – Bà hỏi tiếp.

– Ông Toản bảo mẹ cháu đọc cho cô Nga ghi, rồi mang ra hàng photo đầu xã đánh máy, mang về cho mẹ ký.

– Mẹ cháu ký thế nào? Tay phải liệt cơ mà.

– Mẹ cháu tập ký bằng tay trái được hai năm nay. Cái chữ Thìa của mẹ xấu nhưng ai cũng nhận ra. Mẹ ký giấy lĩnh tiền trợ cấp hằng tháng.

Bà tôi gật đầu chậm rãi. Bà lấy cơi trầu, têm một miếng, quệt vôi, cuộn lại, nhưng không ăn.

– Lành ạ. Dì hỏi cháu một câu, cháu trả lời thật. Sáu năm nằm đấy, mẹ cháu có bao giờ cầm tờ báo, tờ lịch, cái gì có chữ mà tự đọc to lên không?

Cô Lành im lặng rất lâu.

– Không ạ. Mẹ cháu mắt kém.

– Mắt kém thì đeo kính.

– Mẹ cháu có kính. Nhưng đeo vào mẹ vẫn bảo nhòe. Mẹ chỉ nghe thôi. – Cô dừng lại. – Nhưng hai người làm chứng bảo hôm ấy mẹ đeo kính, đọc to từng dòng. Bà Mến bảo giọng mẹ ngọng nhưng đọc rõ. Cháu cãi thì ông Toản bảo cháu nói thế vì cháu tham.

Bà tôi đặt miếng trầu xuống cơi. Bà nhìn ra khung cửa sổ, nơi cây bàng sau nhà đang thay lá đỏ. Tôi chưa bao giờ thấy bà ngập ngừng như thế. Bà tôi là người mặc cả với cả công an phường, cãi tay đôi với ông tổ trưởng về cái chõng chè, chưa từng ngập ngừng trước ai.

– Năm tám mươi hai, dì hứa với mẹ cháu một chuyện. – Bà nói. – Dì giữ bốn mươi tư năm. Mẹ cháu chết rồi, dì vẫn định giữ. Nhưng mẹ cháu mà biết vì cái lời hứa ấy cháu mất nhà, chắc nó sống dậy chửi dì.

Rồi bà kể.

Năm ấy, ba tháng ở Hà Nội, có một buổi tối cái Thìa lấy tờ giấy báo gói bánh mì ra, bảo chị ơi, mấy cái chữ này đọc là gì. Bà tôi đọc. Thìa bảo đọc lại đi. Bà đọc lại. Thìa nhìn bà, rồi khóc. Hai mươi tuổi, cái Thìa không biết đọc một chữ nào. Làng biển những năm sáu mươi, nhà nó tám đứa con, nó làm muối từ năm lên bảy. Nó giấu cả làng bằng một câu: mắt em kém. Năm ấy nó sắp cưới anh giáo Phạm Văn Thức ở làng bên, nhà người ta bốn đời đi dạy học. Nó sợ người ta biết thì người ta trả trầu.

Ba tháng ấy, tối nào bà tôi cũng dạy nó viết tên mình. Không dạy chữ cái, vì không kịp. Dạy nó vẽ cái tên như vẽ một hình. Chữ T là cái cột, chữ h là cái ghế, chữ ì là một nét với cái mũ nghiêng, chữ a là con ốc. Nó tập đến khi vẽ được tên mình không cần nhìn mẫu. Rồi nó về làng cưới chồng.

– Cả đời mẹ cháu không biết đọc. – Bà tôi nói. – Cả đời. Nó nhờ chồng đọc, rồi nhờ con đọc. Chồng nó biết, chồng nó giữ. Chồng nó mất năm chín sáu, thì chỉ còn dì biết.

Cô Lành ngồi im như tượng. Rồi cô bật ra một tiếng, nửa cười nửa khóc.

– Cháu đọc báo cho mẹ ba mươi năm. Mẹ bảo cháu đọc để luyện giọng cho cháu đi thi kể chuyện.

Bà tôi nắm lấy bàn tay cô.

– Bây giờ thì cháu hiểu rồi đấy. Mẹ cháu đã không đọc được thì không ai đọc to được tờ giấy ấy bằng giọng mẹ cháu. Hai người làm chứng kia nói dối. Người viết tờ giấy cũng không biết mẹ cháu mù chữ, nên mới chép nguyên cái câu tự đọc lại vào.

Tôi rút điện thoại ra, gõ thử mấy chữ. Mẫu di chúc trên mạng hiện ra hàng chục cái. Cái nào cũng có đúng câu ấy, chữ nào ra chữ ấy: tôi đã tự đọc lại toàn bộ nội dung di chúc.

– Nhưng bà ơi. – Tôi nói. – Bà là người làm chứng duy nhất. Bà lại là người nhà. Người ta sẽ bảo bà bênh cô Lành.

Bà tôi gật đầu, như thể bà đã nghĩ tới điều đó từ đêm qua trên đê.

– Thế nên bà mới mang cái này theo.

Bà mở cái túi vải đựng trầu. Dưới đáy túi, gấp trong một chiếc khăn mùi xoa cũ, là một tờ lịch bloc đã vàng như lá chuối khô.

Sáng hôm sau bà bảo tôi dắt bà sang nhà ông Cầu.

Ông Cầu ngồi vá lưới ở sân, cái lưới cước xanh trải dài từ hiên ra tới gốc cau. Ông bảy mươi tám tuổi, da đen bóng như cái thuyền thúng quét hắc ín, hai bàn tay to bè, ngón nào cũng có sẹo. Ông nhận ra bà tôi ngay, đứng dậy kéo ghế, gọi bà là chị Duyến Hà Nội như hồi bốn mươi năm trước.

Bà tôi không hỏi gì về tờ di chúc. Bà hỏi chuyện lưới, chuyện mùa cá trích, chuyện con đê năm nào bị sóng đánh vỡ. Bà mời ông miếng trầu. Ông nhận, nhai, kể chuyện cái Thìa hồi con gái gánh muối nhanh nhất làng, gánh hai thúng chạy trên bờ ruộng muối mà không đổ một hạt.

– Hôm cô ấy ký giấy, ông có ngồi gần không? – Bà tôi hỏi, khi miếng trầu thứ hai đã ngấm.

Ông Cầu cúi xuống tấm lưới. Con thoi trong tay ông luồn qua mắt lưới hai lần mới ra.

– Tôi già rồi chị ạ. Mắt tôi cũng kém.

– Mắt kém thì tai còn tốt chứ. Cô ấy đọc to, ông nghe thấy giọng cô ấy chứ?

Con thoi dừng lại. Ông Cầu không trả lời. Một lúc lâu, ông bảo tôi rót hộ ông chén nước, rồi ông nói sang chuyện năm nay giá cá cơm hạ.

Lúc về, bà tôi đi rất chậm. Tới đầu ngõ, bà dừng lại, nói với tôi mà không quay đầu.

– Người cả đời đi biển không quen nói dối. Họ chỉ quen im.

— Hết chương 2 —